Azərbaycanın cənubunda yerləşən Yardımlının bir adaşı da Türkiyədədir. Bu Yardımlı Şanlıurfa vilayətinin Harran ilçəsində, qədim Mesopotamiya coğrafiyasının şimalında yerləşir.

Bu gün rəsmi mənbələrdə Yardımlı Şanlıurfanın Harran ilçəsinə bağlı yaşayış məntəqəsi kimi göstərilir. Kənd Harran mərkəzindən təxminən 9 kilometr, Şanlıurfa şəhərindən isə təxminən 50 kilometr məsafədə yerləşir. Burada Yardımlı İlkokulu da fəaliyyət göstərir.

Ancaq Türkiyədəki Yardımlı haqqında ən maraqlı məqam onun yalnız bugünkü yaşayış məntəqəsi olmamasıdır. Şanlıurfa ilə bağlı arxeoloji araşdırmalarda kəndin adı “Yardımlı (Nassar)” şəklində qeyd edilir. Yardımlı kəndinin altında təxminən üç metr hündürlüyündə qədim höyük yerləşir.

Həmin ərazidə aparılan arxeoloji səth araşdırmaları zamanı Halaf və Ubeyd dövrlərinə, Erkən Tunc və Dəmir dövrlərinə, eləcə də Ellinistik, Roma və Bizans çağlarına aid maddi mədəniyyət nümunələri aşkar edilib. Bu isə həmin ərazidə yaşayış tarixinin minilliklərin dərinliyinə gedib çıxdığını göstərir.

Beləliklə, Şanlıurfanın Yardımlısı sadəcə xəritədə Azərbaycan Yardımlısı ilə eyni adı daşıyan kiçik bir kənd deyil. O, dünyanın ən qədim yaşayış bölgələrindən biri olan Harran düzünün tarixi yaddaşını da özündə daşıyır.

Sabir Rüstəmxanlının rast gəldiyi Yardımlı

Türkiyədəki Yardımlı haqqında azərbaycanlı oxucu üçün ən maraqlı təsvirlərdən biri Sabir bəyin Şanlıurfa səfəri ilə bağlı qeydlərindədir.

Sabir bəy Şanlıurfa və Harran ətrafında səfər edərkən xəritəyə baxır və qəfildən ona çox doğma gələn bir ad görür:

Yardımlı.

Harran ovasının ucsuz-bucaqsız pambıq tarlaları arasında yerləşən bu kəndin adı onun diqqətindən yayına bilməzdi. Çünki qarşısına çıxan Yardımlı öz doğma rayonunun adaşı idi.

Sabir bəy yol yoldaşı Rəşidə kəndə getməyi təklif edir. Harranın yanından keçib günbatana doğru dönürlər. Təxminən on kəndi arxada qoyandan sonra gur sulu kanalın üzərində “Yardımlı” yazılmış lövhə ilə qarşılaşırlar.

Sabir bəy həmin an keçirdiyi hissi bir cümlə ilə çox gözəl ifadə edir:

“Bu boyda türk dünyasını gəzmişəm, ilk dəfəydi qarşıma mənim balaca rayonumun adaşı çıxmışdı.”

Onlar kənd muxtarının evinə yollanırlar. Muxtar evdə olmadığından qonaqları onun əmisi oğlu qarşılayır. Həyətdə nar ağacının altında əyləşib söhbət edirlər.

Sabir bəyin yazdığına görə, Yardımlıda ərəblər yaşayır. Qonağı olduqları Ömər Elçi də ərəbdir. Beş oğlu, beş qızı və üç nəvəsi olan Ömər bəy böyük ailəsi ilə üçotaqlı sadə bir evdə yaşayır.

Azərbaycanlı qonağın kim olduğunu öyrənən Ömər bəy öz münasibətini tez-tez təkrarladığı iki kəlmə ilə bildirir:

Sabir bəy yalnız kəndin adını və mənzərəsini deyil, burada yaşayan insanların güzəranını da qələmə alır. Ömər bəy əkin apardıqları torpaqların özlərinə deyil, ağaya məxsus olduğunu söyləyir. Ailə həmin torpaqlarda işləyərək dolanır.

Ömər bəy ailəsinin keçmişi haqqında da maraqlı məlumat verir. Onun söylədiyinə görə, babası Osmanlı məmuru olub, İordaniyadan işləmək üçün Harrana gətirilib və sonradan ailəsi bu ərazidə məskunlaşıb. Zamanla nəsil genişlənib, kənddə böyük bir qohumluq çevrəsi yaranıb.

Beləcə, Sabir bəy Azərbaycanın Yardımlısından uzaqlarda Şanlıurfanın isti Harran düzündə başqa bir Yardımlının qapısını açır və oradakı insanların həyatını Azərbaycan oxucusuna çatdırır.

İki Yardımlı arasında bağ varmı?

Ən maraqlı sual da elə budur: Azərbaycanın Yardımlısı ilə Türkiyənin Yardımlısı arasında tarixi bağlılıq varmı?

Hazırda əlimizdə olan məlumatlar belə bir bağlılığı təsdiqləməyə imkan vermir. Eyni adın mövcudluğu özü-özlüyündə iki yaşayış məntəqəsinin əhalisinin eyni kökdən gəldiyini göstərmir.

Üstəlik, Şanlıurfa ilə bağlı arxeoloji ədəbiyyatda kəndin “Yardımlı (Nassar)” kimi göstərilməsi onun ad tarixinin ayrıca araşdırılmasına ehtiyac olduğunu ortaya qoyur. “Nassar”ın kəndin əvvəlki adı, paralel yerli adı və ya arxeoloji məntəqənin adı olması ayrıca tarixi və arxiv mənbələri əsasında dəqiqləşdirilməlidir.

Buna görə də “Türkiyədəki Yardımlını azərbaycanlılar salıb” və ya “bu kənd Azərbaycan Yardımlısı ilə eyni mənşəlidir” kimi nəticə çıxarmağa hələ əsas yoxdur.

Amma ortada olduqca maraqlı bir həqiqət var.

Yardımlı adı Azərbaycanın cənubundakı dağlardan çox uzaqda, qədim Harran düzündə də yaşayır.

Bir tərəfdə Azərbaycanın Yardımlısı, o biri tərəfdə Mesopotamiyaya açılan Harranın Yardımlısı…

Sabir bəyin səfəri isə xəritədə bir-birindən uzaq düşmüş bu iki adaşı heç olmasa bir yazının səhifələrində görüşdürüb.