MANERA.AZ Orxan İsmayılovun "Əbədiyyət arzusu" hekayəsini təqdim edir.

Hələ gəncliyimin ilk illərindən ruhumun əbədiliyinə sarsılmaz bir inam bəsləyirdim. Bu ruhu müqəddəs, qiyməti heç bir var-dövlətlə ölçülməyən ilahi bir əmanət sayır, buna görə həm sonsuz fərəh, həm də gizli bir qürur duyurdum. Tez-tez öz-özümə pıçıldayırdım:

“Bu yaşadığım ömür qaranlıq və ağrılı bir röyadır. Gün gələcək, mən daha gerçək, daha dərin mənası olan başqa bir yuxudan oyanacağam. Sonra o yuxudan üçüncüsünə, dördüncüsünə... Və hər yeni oyanış məni həqiqətə bir addım da yaxınlaşdıracaq. Həyatın o incə, o sirlərlə dolu hikməti də elə həqiqətə doğru bu sonsuz yürüşdə gizlənib”

Ölməz ruhumun qatlarında elə bir xəzinə yatırdı ki, nə onu itirmək qorxusu vardı, nə də kimsə onu borca-xərcə görə müsadirə edə bilərdi. Bu tükənməz mənəvi sərvətin verdiyi arxayınlıqla həm özümü, həm də başqalarını düşünmədən xərcləyir, bir şahzadə ədasıyla varlığımı israf edirdim.

Lakin günlərin birində dostlarımla birlikdə özümü zər-zibaya bürünmüş, elektrik işıqlarının bərq vurduğu dəbdəbəli bir salonda tapdım. Bu parıltının ortasında döşəmədən sanki üfunətli bir çürümüşlük qoxusu gəlirdi. Səhnədə üz-gözü boyanmış iki gənc qız və qırışlarını "suvaqla" gizlətməyə çalışan yaşlı bir qadın rəqs edirdi. Orkestrin iniltili sədaları, gurultulu alqışlar və toqquşan qədəhlərin cingiltisi altında bu mənzərəni seyr edirdik. Həm içir, həm də ruhun ölməzliyindən dəm vururduq.

- Boş xülyalardır hamısı! - deyə məndən yaşca böyük olan şair dostum Aqşin sözümü kəsdi. - Ruhun ölməzliyinə inanmaq axmaqlıqdan başqa bir şey deyil. Bax o qoca, murdar rəqqasəyə: bir anlıq ayaq saxlayan kimi əl-ayağı əsməyə başlayır. Onun nə qədər eybəcər, yazıq və dəyərsiz olduğu gün kimi aydındır. Üstəlik, hər ötən gün daha da çirkinləşir, çürüyür. İndi belə bir canlının ölməz ruhu olduğunu təsəvvür etmək gülünc deyilmi? Əslində, məsələ təkcə o deyil; mən də, sən də, hamımız eyni kökdəyik. Bizim kimi fani məxluqlara əbədiyyət bəxş etmək taleyin ən rəzil zarafatı olardı!

Mən dərindən köks ötürüb aramla cavab verdim:

- Bilirsən, Aqşin, sənin dediklərində məni incidən ruhun ölməzliyini inkar etməyin deyil, bu inkardan aldığın o qəribə həzzdir. İnsanlar uca divarlarla əhatə olunmuş bağçada oynayan uşaqlara bənzəyirlər. Arada o divardakı darvaza açılır və uşaqlardan biri ordan keçib gedir, bir daha geri dönmür.

Qalanlara isə deyirlər ki, o uşağı daha böyük, daha çiçəkli bir bağa apardılar. Uşaqlar buna sakitcə inanır, yenidən güllərin-çiçəklərin arasında qaçışmağa davam edirlər.

İndi təsəvvür et ki, uşaqlardan biri dözmür, divarın o tərəfində nələr baş verdiyini görmək üçün yuxarı dırmaşır. Aşağı düşəndə isə yoldaşlarını başına yığıb deyir: “Qapının o biri üzündə böyük bir div oturub, ordan çıxan uşaqları bir-bir udur!” Və hər birimiz gec-tez o qapıdan keçməliyik...

Bax, sən həmin o oğlansan, Aqşin. Amma mənə qəribə gələn odur ki, sən gördüyünü sandığın bu dəhşətli mənzərəni böyük bir çarəsizliklə yox, sanki başqalarından daha çox şey bilirmişsən kimi, bir növ təkəbbür və sevinclə danışırsan.

- O qızların kiçiyi çox gözəldir, - Aqşin quru, ruhsuz bir səslə dilləndi.

- Məhv olub getmək dəhşətdir, amma məhv ola bilməmək də bir o qədər qorxuludur, - deyə dostlarımızdan biri söhbətə qoşuldu.

Aqşin bu fikri göydə qapıb davam etdi:

- Bəli, - dedi, - burada bir orta yol tapmaq lazımdır. Gərək belini bərk bağlayıb zamanla əbədiyyət arasındakı o gizli keçidi axtarmağa çıxasan. Kim o cığırı tapsa, yeni bir dinin təməlini qoya bilər. Çünki onda insanların ruhunu ovlamaq üçün bir balıqçının sahib ola biləcəyi ən cazibədar yem olacaq.

Orkestr qəfil bir gurultu ilə susdu. Salonun qızılı parıltısı tütün tüstüsünün dumanında boğulur, getdikcə solurdu. Aşağıdan - döşəmənin altından gələn o kəsif çürümüşlük qoxusu isə getdikcə ağırlaşır, nəfəs kəsirdi.

Məclis dağıldı, hərəmiz bir səmtə yol aldıq. Mən xeyli vaxt küçələrdə veyil-veyil dolaşdım. Elə döngələrə çıxdım ki, nə əvvəllər oralarda olmuşdum, nə də sonralar bir daha rast gəldim - kimsəsiz, bomboş, qəribə küçələr idi. Elə bil evlər hər addımımda mənə yol açmaq üçün geri çəkilir, mən keçən kimi arxamca yenidən birləşib qapanırdılar. Hara getdiyimi kəsdirmədən, birdən özümü yaşadığım binanın girişində gördüm.

İçəri girib pillələri qalxmağa başladım. Pilləkən qəfəsinin pəncərəsində ayaq saxlayıb göyün üzünə - aya baxdım. O gecəyə qədər ayın işıq saçdığını heç hiss etməmişdim. Amma nə o vaxta qədər, nə də ondan sonra mən ayı bir daha elə görmədim. Ona işıqlı deməyə dilim gəlmirdi. Boz, solğun və qeyri-təbii dərəcədə nəhəng görünürdü. Yorğunluqdan ayaq üstə dura bilməməyimə, yuxunun məni basmasına baxmayaraq, xeyli vaxt gözümü o aydan çəkə bilmədim.

Mən binanın üçüncü mərtəbəsində yaşayırdım. İkinci mərtəbəni arxada qoyanda ürəyimdə şükür elədim ki, bircə mərtəbəlik yolum qalıb. Amma
sonuncu pilləkən qəfəsinə çatanda gördüm ki, dəhliz həmişəki kimi zülmət deyil - aşağıda olduğu kimi, bura da o solğun ay işığına bürünüb. Halbuki binada cəmi üç mərtəbə vardı, ondan yuxarı yalnız çardaq gəlirdi; deməli, bu dəhliz qaranlığa qərq olmalı idi...

“Yəqin damın ağzını, çardaq qapısını açıq qoyublar,” - deyə öz-özümə pıçıldadım. - “İşıq ordan süzülür. Komendantın bağışlanmaz səhlənkarlığıdır; ora hər yetən girə bilər, oğrusu var, əyrisi var...”

Lakin yuxarı baxanda olduğum yerdəcə donub qaldım: orada heç bir çardaq qapısı-filan yox idi. Digər mərtəbələrdə olduğu kimi, adi, geniş bir pilləkən yuxarı ucalırdı. “Yəqin huşum başımdan çıxıb, mərtəbələri səhv saymışam,” - deyə özümü inandırmağa çalışdım, - “hələ bir mərtəbə də qalxmalıyam”.
Amma o mərtəbəyə də çatanda qəfil qopan nərəm boğazımda düyünləndi. Bu dəhliz də həmin solğun işığa qərq olmuşdu. Yenə nə çardaq gözə dəyirdi, nə də damın qapısı. Pilləkənlər sonsuz bir inadla göyə ucalırdı. Pəncərədən isə yenə o boz, ölgün, qeyri-təbii dərəcədə nəhəng ay baxırdı.

Artıq düşünmək qabiliyyətimi itirmişdim; özümü pilləkənlərin ixtiyarına verib yuxarı şığıdım. Bir mərtəbəni bitirib digərinə keçdim, daha birini, birini də...

Sayı çoxdan itirmişdim. Bağırıb bütün binanı oyatmaq, ətrafımda bircə insan görmək üçün can atırdım, amma boğazım elə bərk sıxılmışdı ki, səsim çıxmırdı.

Birdən ağlıma gəldi ki, qapıların üstündəki nömrələrə baxım. Görüm bu ucu-bucağı bilinməyən sirli labirintdə hansı mənzillər yerləşir. Ayın ölgün işığı yetmirdi; titrəyən əllərimlə bir kibrit çəkib qapının yanındakı bürünc lövhəyə yaxınlaşdırdım.

Orada rəqəm əvəzinə, çoxdan rəhmətə getmiş uşaqlıq dostumun adını oxudum. Elə həmin an dilimin bağı açıldı, dəhşət içində fəryad qopardım:

- Kömək edin! Amandır, kömək edin!

Bu qışqırıq mənim nicatım oldu, çünki məni o vahiməli əbədiyyət yuxusundan oyatdı.