R.Taqor deyir ki, “Şeirin saflığı şair qəlbinin odu ilə ölçülür”, – şeiri ürəyinin cızdağı ilə yazmadınsa, o iməkləməyəcək. Gərək dilin dediyini ürək təsdiq eləsin, yoxsa, şeirin ənlik-kirşanı, saxta üzü dərhal görünər. Şeir gərək vəzn və qafiyənin xəyal, fikir, hiss, ideya qanadlarıyla uçmağı bacarsın, sənin ruhunu alıb xatirələrindəki Sənə qovuşdura bilsin. Ən müdhiş əsər odur ki, bir tək sənə məxsus olan sirrini sillə kimi üzünə çırpsın – durub güzgüdə sillənin qızartısına da baxasan hələ... Səni vahimə bürüməlidir, – “O bunu hardan bilir? Axı yanımda olmayıb, məni tanımır!”... – bir gözün mətndə qala, o biri də key kimi yanağındakı qızartıya baxa.

Qulu Ağsəsin bir şeiri məni məhrəm uşaqlıq illərimə apardı... Uşaq vaxtı “dızıldax” sürərdik – katinka məftilin ucunu “U” şəklində əyər, velosiped təkərinin diskini (ya da başqa diyirlənən hər şey) bu “U”-ya salır, məftilin dəstəyindən yapışıb itəliyərdik. Kələyimiz kəsilərdi asfalt yolda dəmir qovalamaqdan, hələ, neçəsinin üstündən maşın keçib qurbağa kimi asfalta yapışdırmışdı. O vaxtlarımızdı ki, müəllimlərin də yeyib-yatdığını, “pis-pis işlər”lə məşğul olduğunu hələ huşumuz kəsmirdi, elə bilirdik ki, Fərəc müəllimin gicbəsər oğlunu hacıleylək səhvən gətirib qoyub onun qapısının kandarına – yoxsa o, Müşü kimi gicbəsərin atası olmağa layiq kişi deyildi. Bir həvəsin dalına düşmüşdük, – “Yekələndə iri bir maşın sürəcəyik və onun rezin təkərləri olacaq, canımız qurtaracaq dızıldax sürməkdən, müəllimlərimizi görəndə qaçıb gizlənməkdən”...
Bir az böyüdük. Dostlardan neçəsi yan otaqda eşitdikləri dəmir çarpayı cırıltısının sirrini, hıqqıltı-zıqqıltının mənasını açanda qulaqlarımızın zehi açıldı, gözümüz bicləşdi və əlimizin içi sıvırıq oldu, canımıza olmazın sitəm elədik. Əks cinsi gözümüz indi-indi almağa başladı, qızlar barəsində fikirlərimiz haçalaşdı, hər gün evə-məktəbə gözümüzün altının qançırını gizlədə-gizlədə gəldik. Müəllim, ya evdəkilər soruşanda, – “Nolub?!”, – “Eşşəkdən yıxılmışam” – desək də, gözümüz ya manşırladığımız qızda, ya da bu qançırı salan, səndən güclü çıxan o biləyin yeyəsindəydi. Yumruğun bərk-bərk bükülən çağları...
Məktəb bitir. Sevdiyini artıq hər gün görməyəcəksən. Kim bilir, sənə sadiq qalacaqmı? Barmaqlar cütləşir, – “O olmasa, bunu alacağam”... – Qulu demişkən, “ümidlərini ütüləyirsən”. Bu çağda bütün gəncliyin bir arzusu təxminən eyni olur – “Onunla evlənəcəyəm. Bir oğlum, bir qızım olacaq. Qızıma nənəmin adını qoyacağam” – və şirin, əzablı, islaq yuxuqarışdırmalar. Artıq ölsən də dızıldax sürməyi şəstinə sığışdırmırsan, kişiləşmisən daha, qeyrət deyilən nəsnə qanına hopub...
Bundan sonra zaman adlı işvəli filmin kadrları elə sürətlə fırlanır ki, bir də görürsən başın gicəllənir, başqasıyla evlənmisən də, oğlun da olub, qızın da, amma qızına nənənin adını qoymağı unutmusan – arvad bəyənməyib! Bütün yalnışlar xırdaca bir səhvdən, unutqanlıqdan bax beləcə başlanğıc götürür. Amma özünü qınamırsan, – “Ciyərim yanırdı övlad sarıdan” – keçən ömrünün acığını almısan, bu yetər, – “İlk məhəbbətdən kim yarıyıb ki, kim o qançırlı günlərin şirinliyində başını itirməyib ki?”...
Bu sicilləməni Qulu Ağsəs ikicə kəlmə ilə elə saf ürəklə göstərib ki, keçdiyim o şirin çağları qəribsədim, əlimə qələm alıb səhər-səhər acqarına özümçün bir hekayənin qızmaqarasını elədim:

Ümüdümü ütüləmişdim
barmağımı cütləmişdim
subay vaxtı:
iki oğlum olasıdı
birinin adı Tezol
birinin adı Təkər.
Tezol
zamandan iti
Təkər
maşından yekə.
... Qayğılar basdı başımdan
özümü güclə atdım
zaman - maşından.
Baxdım ki,
aləm qarışıb
ümüdümün ütüsü cəhənnəm
barmağımın cütü qırışıb!
Baxdım ki,
ömür yarıda...
...qızımın adın Alsu qoydum
ciyərim yanırdı övlad sarıdan...

Qulunu cəmi bircə dəfə – esse yarışmasının qalibi kimi mükafatımı almağa gedəndə Yazıçılar Birliyində görmüşəm. Amma görüşməzdən əvvəl bir ilə yaxın idi ki, “qadan alım-başına dönüm”lə telefon danışığımız olmuşdu. Şeirlərinin dərinliyindən bir oxucu kimi həmişə məmnun qalmışam. İnsan kimi şeirlərinə yatımlığı, səmimiyyətini görəndən sonra isə ona simsar biri olmağı arzulamışam. Qulu açıq alnı, qalın qaşları, arıq çəlimiylə mənim “Tənha qarağac” romanımdakı ağdərəli Əhmədiyyənin tam eynidir, – “Şalvarının kəmərini axırıncı deşiyinədək çəkəndə ortası şor torbasının ağzı kimi əlli yerdən büzülürdü. Qaçqın düşəndə əzəmətli dağlar, saf bulaqlar haqqının halallığını verib onu gözüyaşı şəhərə yollamışdı” – elə bil ki, bu arıq bədənin içində yüz yaşlı, müdrik şair oturub...
Mətn elə şeydir ki, orada müəllif görünməməlidir. Qarşına çıxan, səni tutub saxlayan mətnin müəllifini özün axtarırsan, tapırsan, menyüsünə baxırsan. Görəndə ki, o qazanda bu çərəzdən daha yoxdur – bu da təsadüfdən çəngələ keçən loxma imiş, onda bu imzaya heyfin gəlir, hədər gedən enerji kimi bu adı qara siyahına salırsan. Quluda isə tam başqadır. Düzdür, çox məhsuldar şair olmasa da, geniş auditoriyaya təqdim etdiyi hər bir şeirində mütləq olaraq eninə şaxələnmiş yox, dərinə işləyən hissi ideya, reallıqla irreallığın zövqlü çuğlaşması, tutub saxlayan fikir, lakonik və unikal duyğu var, mətni ustaca qurur – qısa, vəznli, səmimi, şirin, məxsusi səliqə və zövqlə:
Balamın canına,
atamın goruna,
işğal gününə...
- gör nəyə and içirəm:
səni çox sevdiyimdən
şeir yazmadım şəninə.
Elə bilərsən
bayrağın qara rəngi olduğundan
utanıb yazmadım,
azadlığın belində üzəngi olduğundan
utanıb yazmadım?
Yoox!
Dedim, birdən şeirim
peşəkar ovçunun
öz adaxlısını gülləylə vurub
qaçırmağına bənzəyər,
memarın
qurduğu qalanı
sevincdən öz başına
uçurmağına bənzəyər.
Ona görə heç nə yazmadım şəninə.
Gör nəyə and içirəm:
balamın canına,
atamın goruna,
işğal gününə...

Yalan dünyada şairin boynuna düşən ən əsas şey odur ki, oxucuya qənim olsun, onun ruhunu işğal etməyi bacarsın. O baxımdan, şairlər yalançıdırsa, Qulu ən yekə yalanı sənə bal kimi yedirməyi elə bacarır, barmaqlarını yalamağın o yana qalsın, dadı damağında, gözün arxada qalır ki, – “Görəsən bir də nə vaxt olacaq!?”. Və hər dəfəsində öz dadı, çeşnisi, rəngi olan yeni bir şeiri görəndə bundan başqa deyəcək sözün qalmır, – “Ay həzarat, vallah, billah, bu kişi yazmağı bacarır! Şair dediyin bax belə olar!”.
Şairlə Allah arasında ərkyanə bir yol var. Bu yolun sıratı, qıl körpüsü olmur. Allah şairlərin ona dil uzatmağından, meydan oxumağından, tərs uşaq kimi onunla dirəşməyindən incimir. Şair Allahın yerdəki “diliuzun” Nur dənələridir:

Kimsən, nəçisən, ay Allah -
Heç səndən baş tapammadıq.
Özün qurduğun dünyada
Sənə bir iş tapammadıq.
Günün necə keçir barı,
Can verib can almağınan?..
Səni nəynən bəndə salaq,
Tutaq hansı qarmağnan?!
Görsək, heç nə eləmərik,
Bir üzünü göstər bizə!
Yaxşı günün əgər busa,
Yaman günü göstər bizə!..
Neyləsən, sevirəm səni,
Qulunam, gəl min boynuma!..
Bu şeiri də sən yazmısan,
Babalı mənim boynuma...

Qulunun “tez ol-tez ol!”la işi yoxdur, – asta yazır, usta yazır. Həvəslə Ədəbiyyatın ağır arabasının altına təkər düzəldir ki, bu yük bir az da irəli gedə bilsin. Arzu edirəm ki, əziz dostum öz nəvələrinin cütlənmiş şax barmaqlarını görəndə öz cütü qırışmış əllərinə baxaraq o vaxt unutduğu səhvi düzəltsin, – Mənim balam, oğlun olsa, bax adını özüm qoyacağam – Təkər, ya da Tezol...


Rəşid Bərgüşadlı,
Manera.az