Manera.Az https://manera.az/ Manera.Az DataLife Engine Dil üzərindən milli özünüdərk - Akademik Nizami Cəfərov yazır https://manera.az/index.php?newsid=18266 https://manera.az/index.php?newsid=18266 ]]>
Akademik Nizami Cəfərovun Dr. Şəhla Aslanın bu günlərdə çapdan çıxan “Dil, Kimlik, Vətən” kitabı haqqındakı yazısını təqdim edirik.
***
Gənc olmaqla yanaşı, həm də istedadlı tədqiqatçı olan Dr. Şəhla Aslanın bu kitabı iki baxımdan xüsusi əhəmiyyət kəsb edir. Birincisi, Xalq şairi Sabir Rüstəmxanlı müasir Azərbaycan ədəbiyyatının görkəmli nümayəndələrindən biri olmaqla yanaşı, dövrün ictimai-siyasi hadisələrinə həssas münasibəti və güclü milli təəssübkeşliyi ilə seçilən böyük sənətkardır. Onun dillə bağlı düşüncələrinin – millətin həm əsas, həm də ən görünən dəyərlərindən biri olan ana dili ilə bağlı mülahizələrinin – bədii, publisistik və müəyyən qədər dramatik aspektlərdə sistemli şəkildə tədqiqi xüsusi elmi əhəmiyyət daşıyır.
Bu məsələ yalnız Sabir Rüstəmxanlı yaradıcılığı ilə məhdudlaşmır; eyni zamanda XX əsrin 60–80-ci illərində Azərbaycan xalqının milli özünüdərk prosesinin ümumi mənzərəsini əks etdirir. Həmin dövrün əhvali-ruhiyyəsi və mənəvi ovqatı ən dolğun ifadəsini məhz bu kimi sənətkarların yaradıcılığında tapmışdır ki, onların ön sıralarında Sabir Rüstəmxanlı dayanır.

Sabir Rüstəmxanlı dil məsələsinə varislik prinsipi çərçivəsində yanaşır. O, özündən əvvəlki böyük sənətkarların ana dili ilə bağlı baxışlarını davam etdirir. Bu mənada, xüsusilə Bəxtiyar Vahabzadənin müəyyən etdiyi ideya xəttinin onun yaradıcılığında müasir dövrə uyğun şəkildə davam etdirildiyini müşahidə etmək mümkündür.



Bu proseslərin və hadisələrin məhz Sabir Rüstəmxanlı yaradıcılığı əsasında sistemli və ardıcıl şəkildə tədqiqi mühüm elmi nailiyyətdir və bu, müəllifin kitabının üstün cəhətlərindən biridir. Kitabın digər mühüm cəhəti isə ondan ibarətdir ki, Dr. Şəhla Aslan yalnız tədqiqatçı mövqeyindən çıxış etmir, eyni zamanda mənsub olduğu nəslin elmi-akademik düşüncəsində milli kimlik məsələsinə münasibəti də ifadə edir.

Burada yalnız Sabir Rüstəmxanlının dilə münasibəti deyil, həm də onun təmsil etdiyi nəslin ideyalarına müasir gənc ziyalı nəslin necə yanaşdığı, bu ənənəni necə dərk etdiyi və hansı analitik səviyyədə şərh etdiyi aydın şəkildə göstərilir. Bu isə əsərin həm elmi, həm də ideoloji baxımdan aktuallığını daha da artırır.

Bu kitab son illərdə Azərbaycan türkcəsi və ümumilikdə cəmiyyətin bu məsələlərə münasibəti ilə bağlı oxuduğum sanballı tədqiqatlardan biridir. Əminəm ki, bu nəşr geniş rezonans doğuracaq və həm də görkəmli şairimizin 80 illiyi münasibətilə ona göstərilən mənəvi ehtiramın, qədirşünaslığın ifadəsinə çevriləcəkdir. Çünki Sabir Rüstəmxanlının yaradıcılığı və düşüncə sistemi onun zəngin mənəvi irsinin layiqli şəkildə tədqiq olunmasını və qiymətləndirilməsini zəruri edir.

Akademik Nizami Cəfərov,
Atatürk Mərkəzinin direktoru

]]> Mehemmed Wed, 06 May 2026 19:25:08 +0000 Cəlilabad ədəbi mühitindən yeni kitab... https://manera.az/index.php?newsid=18265 https://manera.az/index.php?newsid=18265 ]]>
(Aydan Nizamiqızının işıq üzü görmüş ilk ədəbi kitabının təqdimatı)

Son günlər ərzində işıq üzü görmüş yeni kitablardan biri də Cəlilabad rayon Göytəpə şəhər şəhid Vasif Hüseynov adına 2 saylı orta məktəbin dil-ədəbiyyat müəllimi, Cəlilabad ədəbi mühitinin istedadlı xanım nümayəndələrindən, eyni halda həm yazıçı, həm şair, həm də ədəbi təhlilçi və tənqidçilərindən olan, ədəbiyyat sahəsində "Aydan Nizamiqızı" imzası və təxəllüsü ilə tanınan Turan Yazarlar Birliyinin üzvü Aydan xanım Ələkbərlnin "Ədəbi misralar" adlı ilk kitabıdır.

Ümumi məlumat:
Kitabın adı: "Ədəbi misralar" (Aydan Nizamiqızının ədəbiyyat dünyasından bir damla) - Şeirlər və ədəbi təhlillər
Müəllif: Aydan Nizamiqızı
Redaktor və ön söz müəllifi: İlqar İsmayılzadə (fəlsəfə üzrə fəlsəfə doktoru, AYB, AJB və TYB-nin üzvü, yazıçı-publisist)
Nəşrə hazırlayan: "Həməşəra" mətbu orqanı
Naşir: "İmza" Nəşrlər Evi, Bakı
Nəşr olunduğu il: 2026
Çap növbəsi: Birinci
Kağız formatı: 60x90 1/16
Səhifə sayı: 112 səhifə.

Kitab barədə:
Cəlilabad ədəbi mühitinin istedadlı və yüksək intellek sahibi olan xanım nümayəndəsi Aydan xanım Nizamiqızının oxucularının görüşünə gəlmiş ilk kitabı iki ayrı fəsildən ibarətdir. Belə ki, kitabın ilk fəslində onun müxtəlif illər ərzində müxtəlif mövzularda və eləcə də fərqli formalarda qələmə aldığı səmimi və mənalı şeirləri, kitabının ikinci fəslində isə Azərbaycan ədəbiyyatının Nizami Gəncəvi, Mirzə Ələkbər Sabir, Məhəmmədhüseyn Şəhriyar, Xəlilrza Ulutürk, Hüseyn Cavid, Mikayıl Müşfiq, Bəxtiyar Vahabzadə, Fikrət Qoca, Nəriman Həsənzadə, Mirvarid Dilbazi və s. kimi tanınmış simalarının bəzi şeir nümunələri üçün qələmə aldığı qısa, amma mükəmməl ədəbi təhlillər yer almışdır. Ümumi baxımdan kitabda Aydan xanımın qələmə aldığı 34 şeir, həmçinin, 15 ədəbi təhlil mövcuddur. Məlumat üçün qeyd etmək lazımdır ki, Aydan Nizamiqızı Cəlilabad ədəbi mühitinin görkəmli nümayəndəsi, Cəlilabad rayon Göytəpə şəhər şəhid Vasif Hüseynov adına 2 N-li ümumtəhsil tam orta məktəbnin direktoru, “Ziyadar” Mükafatı, “Həməşəra” və “Nizami Gəncəvi” Fəxri Diplomları laureatı, Turan Yazarlar Birliyinin üzvü, filoloq, ədəbi təhlilçi və tənqidçi, şair Şəhla xanım Rəvanın qızıdır.

Təşəkkür və arzular!
Burada fürsətdən istifadə edib Cəlilabad ədəbi mühitinin xanım nümayəndəsi Aydan xanım Nizamiqızına ilk ədəbi kitabının hazırlanması və nəşri sahəsində mənə göstərdiyi etimada görə səmimi minnətdarlığımı bildirir, işıq üzü görmüş ilk kitabı münasibətilə onu səmimi qəlbdən təbrik edir, ona uzun, sağlam və mənalı-məsud ömür, yeni-yeni yaradıcılıq uğurları arzulayıram!
Bu arada kitabın yüksək keyfiyyətlə nəşrində rolu olmuş "İmza" Nəşrlər Evinin rəhbəri, dəyərli qardaşım Səbuhi Aslana və eləcə də kitabın peşəkar dizayneri Nigar xanım Sadıqovaya təşəkkürümü bildirir, onların hər birinin məsud olmasını arzulayıram!
Kitabın oxucular, xüsusilə də ədəbiyyat sahəsinin vurğunları üçün faydalı olacağı ümidi ilə!

İlqar İsmayılzadə
fəlsəfə üzrə fəlsəfə doktoru, yazıçı-publisist ]]> Mehemmed Wed, 06 May 2026 18:57:06 +0000 Elm və pedaqogikaya həsr olunmuş ömür – Rüfət Hüseynzadə 75 yaşında https://manera.az/index.php?newsid=18264 https://manera.az/index.php?newsid=18264 ]]>
Rüfət Lətif oğlu Hüseynzadə 1951-ci il 4 mayda Naxçıvan şəhərində müəllim ailəsində doğulmuşdur.

Keçən əsrin ziyalı nəslinə mənsub olan atası Lətif Hüseynzadə (2008-ci ildə 106 yaşında dünyasını dəyişmişdir. Allah rəhmət eləsin) Naxçıvanda əvvəlcə məktəb və mədrəsə təhsili görmüş, sonra yeni tipli, “Rüşdiyyə” məktəbində dövrünün böyük şəxsiyyətlərindən – Ttürkiyədə təhsil almış Hüseyn Caviddən türk dili, onun qardaşı Tehranda təhsil almış Şeyx Məhəmməd Rasizadədən ərəb, fars dilləri öyrənmiş, Qori Müəllimlər Seminariyasının məzunu Cavidin kiçik qardaşı Əlirzadan isə rus dili dərsləri almışdır.


Rüfət Hüseynzadə atası haqqında xatirələrdən danışarkən deyir ki, ailədə Hüseyn Cavid oxuduğu ölkənin dilində danışarkən türkcə kəlmələr işlədir, Şeyx Məhəmməd Rasizədə ərəbcə kəlmələr işlədir, Əlirza isə danışığında rusca sözlər işlədirdi. Anaları onlara həmişə deyirtdi balalarım ananınızın dilində danışın. Bu ailə yaxından tanış olan Cəlil Məmmədquluzadə “Anamın kitabı” əsərəni bu ailənin timsalında yazmışdır.

Daha sonra Bakıda Azərbaycan Dövlət Universitetinin Şərqşünaslıq fakültəsində ali təhsil alarkən Abdulla Şaiqdən, Bəkir Çobanzadədən, Tağı Şahbazi Simurqdan, Rusiyadan dəvət olunmuş görkəmli alimlərdən - B.B.Komarovskidən, M. Makovelskidən, A. Marrdan, Seredinskidən dərs almış, Mikayıl Müşfiqlə tələbə yoldaşı olmuş, Əhməd Cavadla dost olmuşdur.



Ədəbiyyatşünas alim, dosent, “İstiqlal” ordenli “Əməkdar Müəllim” Lətif Hüseynzadə gənc nəslin təlim və tərbiyəsində, xalq maarifimizin inkişafında, yeni, orijinal əsərləri ilə ədəbiyyatımızın zənginləşməsində təqdirəlayiq xidmətlər göstərmiş və onun uzun illər xalq maarifinin inkişafında, gənc nəslin təlim və tərbiyəsində fədakar əməyi Ulu Öndərimiz Heydər Əliyev tərəfindən yüksək qiymətləndirilmiş, “Lətif müəllim özü canlı tarixdir” – demiş və dövlət səviyyəsində onun 100 illik yubileyi keçirilmiş, dövlətimizin ən yüksək ordeni ilə “İstiqlal” ordeni ilə təltif edilmişdir.

Rüfət Hüseynzadə belə bir alim-ziyalı ailəsində dünyaya gəlmiş və bu nəslini layiqli təmsilçisi kimi həm özü həm də oğlu Əkrəm Hüseynzadə (Filoloq alim, NDU nun dosenti, sonra yüksək dövlət qulluğinda çalışmış və 2024 – cü ildə dnüyasını dəyşimişdir) davam etdirmişdir.

R.L.Hüseynzadə 1971-ci ildə ADPU-nun pedaqoji fakültəsindən məzun olmuş, Abşeron rayonunda müəllimlik etmiş və 1974-cü ildə Azərbaycan Müəllimlər İnstitutunda (əvvəlki adları müxtəlif olmuşdur) əvvəlcə tərbiyə işləri metodkabinetində metodist, 1983-cü ildə pedaqogikanın nəzəriyyəsi və tarixi ixtisası üzrə namizədlik dissertasiyası müdafiə etdikdən sonra pedaqogika kafedrasına müəllim, daha sonra baş müəllim və dosent vəzifələrində çalışmışdır.

2000-ci ildə “Əlavə təhsil üzrə rəhbər pedaqoji kadrlar” fakültəsinə dekan vəzifəsinə təyin edilmiş, daha sonra isə institutun bakalavr pilləsində “Pedaqogika və filologiya” fakültəsinə dekan vəzifəsinə seçilmişdir.
R.L.Hüseynzadə 2007-ci ildə pedaqogikanın nəzəriyyəsi və tarixi ixtisası üzrə elmlər doktorluğu dissertasiyası müdafiə edərək, pedaqoji elmlər doktoru elmi dərəcəsini, 2008-ci ildə isə Professor elmi adı almış. pedaqogika kafedrasına müdir və professor vəzifəsinə təyin olunmuşdur.
2009-cu ilin 07 dekabrında Azərbaycan Respublikasının Prezidenti, cənab İlham Əliyevin sərəncamı ilə R.L.Hüseynzadənin şərəfli elmi - pedaqoji əməyi yüksək qiymətləndirilərək ona Respublikanın “Əməkdar Müəllim”i adı verilmişdir.
2025- ci ildə ADPU-nun “100 illiyi fəxri nişanı” ilə təltif edilmişdir.
2016-2017-ci tədris ilindən AMİ ADPU-ya birləşdirilmiş və R.L. Hüseynzadə ADPU-nun pedaqogika kafedrasının professoru vəzifəsinə seçilmiş və bu günə qədər orada elmi – pedaqoji fəaliyyətini davam etdirməkdədir.
Bir faktı xüsusi olaraq qeyd edək ki, R.Hüseynzadənin bir müəssisədə fasiləsiz olaraq çalışması (Yalnız müxtəlif vaxtlarda müəssisənin adı dəyişilmiş) yarım əsrdən çox edir. Yəqin ki, ADPU – nun ən stajlı əməkdaşı, professoru Rüfət Hüseynzadə hesab edilə bilər.

Rüfət müəllim tələbələrin sevimlisidir.Onun mühazirələri çox maraqlı və məzmunlu keçir. Dərslərində kompüter texnikasından, slaydlardan igeniş istifadə edilir. O daim tələbələrin qayğısına qalır, onları elmi-yaradııcılıq işlərinə həvəsləndirir, bədii- yaradıcılıq işlərinə, mütaliə ilə məşğul oilmağa ruhlandırır. Buna görə də Rüfət müəllimin tələbələri daim müvəffəq qiymətlər alır, yüksək təhsil nəticələri əldə edirlər.
Prof. R.L.Hüseynzadənin əsas tədqiqat sahəsi qədim və orta əsrlər dövründə Azərbaycanda tərbiyə, təhsil və pedaqoji fikir tarixinin öyrənilməsidir ki, bu sahədə bir çox dəyərli əsərlərin müəllifidir.

Onun 20-dən artıq monoqrafiyası, kitab, dərslik, dərs vəsaiti, metodik vəsaiti, 20-dən çox fənn proqramı və 300-dən artıq pedaqoji elmin nəzəriyyə və tarixinə dair elmi əsərləri Respublikamızda, Türkiyədə, Rusiyada nəşr edilmiş bir çox beynəlxalq və respublika konfranslarının, simpoziumların iştirakçısı, bölmə rəhbəri və məruzəçisi olmuşdur.

4 may 2026 cı il tarixində ADPU -nun II tədris binasında Universitet rektorluğunun rəhbərliyi, təşəbbüsü və yüksək təşkilatçılığı ilə Tarix coğrafiya fakültəsinin və Ümumi Pedaqogika kafedrasının birgə fəaliyyəti ilə Prof. Rüfət Lətif oğlu Hüseynzadənin 75 illik yubileyinə həsr edilmiş təntənəli yubiley tədbiri keçirilmişdir. Tədbirin təşkili və keçirilməsində Ümumi pedaqogika kafedrasının xüsusi fəallığını və təşəbbüskarlığını təqdırə layiq hesab edirik.

Tədbirdə ADPU-nun Rektoru prof. Cəfər Cəfərovun təbriki diqqətlə dinlənildi və alqışlandı.Tədbirdə Tarix -coğrafiya fakültəsinin dekanı Asif Axundov yubilyar haqqında geniş məruzə etdi. Sonra ADPU -nun Elmi işlər üzrə prorektoru, professor Asəf Zamanov, Tədris işləri üzrə prorektoru dos. Eldar Aslanov, ADPU- nun Həmkarlar İttifaqının Sədri Vaqif Əliyev, Ümumi pedaqogika kafedrtasının müdiri, Fəridə xanım Xudiyeva, Magistartura və doktorantura şöbəsinin müdiri Rəşad Sadıqov, Universitet YAP – nın sədri Sultanəli Qurbanov çıxış etdilər, yubilyarın ünvanına xoş sözlər dedilər və yubilyarı Universitet Rektorluğunun və Həmkarlar İttifaqının “Fəxri Fərman”ı ilə təltif etdilər.

Daha sonra BDU -nun kafedra müdiri prof. Ləzifə Qasımova, ADU- nun Pedaqogika kafedrasının müdiri dos. İranə Məmmədli, həmin kafedranın dosenti Vidadi Bəşirov, Psixologiya kafedrasının müdiri dos. Əzim Əliyev, Yasamal Qadınlar Şurasının sədri, “Carçı” jurnalının baş redaktoru, Gülnarə Əmirquliyeva, AQRA Elmin İnkişaf Fondu İctimai Birliyinin sədri Mirələkbər Seyiidov, ADPU-nun YAP- nın Sədri Sultanəli Qurbanov, ADPU – nun Məktəbəqədər təhsil kafedrtasının müdiri, professor, Müseyib İlyasov, Pedaqogika kafedrasının professoru İramin İsayev, dosenti, Əməkdar Müəllim Heydər Cəfərov, dos Sahilə Orucova, dos. Kəmalə Quliyeva, dos. Şuriyyə Azadəliyeva, dos. Emilya Hüseynova, dos. Fəridə Hüseynova, professor, Məktəbəqədər təhsil fakültəsinin dekanı, Əməkdar Müəllim, professor Şəhla Əliyeva, İbtidai təhsil fakültəsinin dekanı, professor Qızxanım Qəhrəmanova, elmlər doktorluğu üzrə dissertant Məhbubə Məmmədova, Tarix muzeyinin elmi işçisi dos. Həbibə Əliyeva, doktorant Xəyalə Ramazanova və başqaları çıxış etdilər, yubilyarın elmi pedaqoji fəaliyyəti haqqında dəyərli sözlər deyərək, onu təbrik etdilər.
Prof. Rüfət Hüseynzadənin 75 illik yubileyini təbrik edir, ona cansalığı və işlərində uğurlar arzulayırlıq.

Prof. R.L.Hüseynzadənin çap olunmuş əsərlərindən bəzi nümunələr aşağıdakılardır:

MONOQRAFİYALAR, DƏRSLİK, DƏRS VƏSAİTİ, METODİK VƏSAİT VƏ KİTABLAR

1. Yer üzünün ən şərəfli peşəsi – müəllimlik.Metodik vəsait. Bakı, Müəllim 2026.
2. Pedaqogika. Dərslik. 2 cilddə Bakı: Mütərcim, 2013.
3. Pedaqogika. Ali məktəb tələbələri üçün dərslik Bakalavr səviyyəsi, Bakı, Mütərcim, 2022
4. Azərbaycan məktəb və pedaqoji fikir tarixi. Bakalavr təhsil ssəviyyıəsi.Dərs vəsaiti Bakı: ADPU, 2021
5. Pedaqoji təcrübə.Metodik kitab. Bakı: Elm və təhsil, 2021
6. Pedaqoji prosesdə situasiyalar, metodlar, öyüd və nəsihətlərdən istifadə. Metodik vəsait. Bakı: Müəllim,- 2022. -532 s.
7. Sevə bilmək. Metodik vəsait. Ankara Türkiyə, 2026
8. Ögretmen-ögrenci ilişgileri.(Monoqrafiya) Türkiye, Adana, 1998
9. Məhəmməd Tağı Sidqi dilimiz və məktəbimiz haqqında. Bakı: Müəllim, 2005.
5. Qədim və erkən orta əsrlərdə Azərbaycanda tərbiyə, təhsil və pedaqoji fikir. (Monoqrafiya), Bakı: Nurlar, nəşriyyatı, 2007.
8. Magistr dissertasiyası.(Metodik vəsait). Bakı, Nurlar, 2009.
9. Tərbiyə işi və onun metodikası. (Dərs vəsaiti) Bakı: ADPU. 2012 .
10. Pedaqogika. Dərslik. 2 cilddə. Bakı: Mütərcim, 2013.
11. Məktəbdə pedaqoji prosesin təşkili. (Metodik vəsait). Bakı: Aktiv, 2013.
12. Педагогика. Учебник. Баку: АГПУ, 2015.
14. Tərbiyə: Hüquqi normativ əsaslar. (Dərs vəsaiti) Bakı: BDU, 2015 və
2022
15. Ailə pedaqogikası. Dəralik. Bakı: ADPU, 2016 .
16. “Müəllim hazırlığının aktual problemləri və modernləşdirilməsi”. Bakı:
Mütərcim, 2015
17. Şərqdə məktəb və pedaqoji fiukir. Dərs vəsaiti. Bakı: Müəllim, 2026.

PROQRAMLAR
1. Azərbaycan məktəb və pedaqoji fikir tarixi. Bakı, ADPU,2010.
2. Tərbiyə işinin metodikası. Bakı, 2010.
3. Pedaqogika elminin tarixi və metodologiyası(Təhsilin magistratura pilləsi üçün). Bakı, ADPU, 2010
4. Azərbaycan məktəb və pedaqoji fikir tarixi. (Təhsilin Bakalavr pilləsi üçün Proqram) Bakı: ADPU, 2010
5. Pedaqogika. (Təhsilin Bakalavr pilləsi üçün Proqram) Bakı: ADPU, 2010
6. Ali məktəb pedaqogikası. Magistr təhsili üçün Proqram Bakı, Avrasiya 2017
7. Azərbaycan Təhsil Tarixi. Bakalavr təhsil pilləsi üçün proqram. Bakı: ADPU , 2015
8. Tərbiyə prosesinin hüquqi-normativ əsasları. Magistr hazırlığı üçün Proqram. ADPU, 2015
9. Pedaqogika tarixi. Bakalavr təhsil pilləsi üçün proqram. Bakı: ADPU , 2010
10. Azərbaycan məktəb və pedaqoji fikir tarixi. Bakalavr təhsil pilləsi üçün proqram. Bakı: ADPU, 2010
11. “Təşkilat üçün praktik tətbiqlər və ərazi siyasətinin idarə edilməsi” magistr təhsil səviyyəısi üçün. Bakı 2021
12. “Sosial işdə tədqiqat metodları” – magistr təhsil səviyyəsi üçün. Bakı, 2021
13. Sosial pedaqogika – Bakalavr təhsil səviyyısi üçün. Bakı, 2022
14. ”Tədqiqatlar, kommunikasiya, və innovasiya” – Nagistratura təhsil səviyyəsi. Bakı, 2022
15. “Pedaqogikanın tarixi və metodologiyası”. PROQRAM Magistratiura təhsil səviyyəsi üçün. Sahilə Orucova ilə birlıkdə Bakı ADPU, 2021.
16. Sosial işin nəzəriyyəsi və təcrübəsi. Bakalavr səviyyəsi üçün fənn proqramı. Bakı:ADPU, 2026
Məqalələr
1. Oğuznamələr və onların pedaqoji əhəmiyyəti . AMİ-nin Xəbərləri.2007, № 4
2. Mövlana Cəlaləddin Rumi və Mövləvilikdə mənəviyyat aləmi. Bakı Slavyan Universiteti "Humanitar elmlərin öyrənilməsinin aktual problemləri. 2008, № 1.
3. Məhəmməd Tağı Sidqinin yeni Əlyazmaları və pedaqoji fikirləri.Azərbaycan Müəllimlər İnstitutunun Xəbərlər”i, 2009, № 2.
4. Yaşlıların təhsilində məktəb və pedaqoji fikir tarixi irsindən istifadə. Bakı Slavyan Universiteti. "Humanitar elmlərin öyrənilməsinin aktual problemləri". jurn. 2009, № 3
5. Zaqafqaziya Müəllimlər Seminariyasının naxçıvanlı məzunları. Azərbaycan məktəbi 2010 № 1.
6. Bektaşilik və Bektaşilikdə mənəviyyat. Bakı Dövlət Universiteti. Dil və ədəbiyyat. Seriyası. Beyəlxalq Elmi –nəzəri jurnal. Bakı, 2010, № .3 (74).
7. Bakı milyonçusu, maarifpərvər xeyriyyəçi H.Z.Tağıyevin Sultana hədiyyəsi. Azərbaycan məktəbi, 2011, № 3
8. M.Ə. Sabirin pedaqoji görüşləri. Azərbaycan dili və ədəbiyyat tədrisi 2011, № 3
9. Gənclərimizin mənəvi tərbiyəsində Heydər Əliyev fenomeni. Bakı Avrasiya Universiteti.Heydər Əliyev və gənclər siyasəti. Heydər Əliyev 90 illik yubileyinə həsr olunmuş respublika Elmi Praktik Konfransı. Bakı, 3 may 2013
10. Heydər Əliyev nəzəri irsində müəllim şəxsiyyəti. “Azərbaycan məktəbi” 2013 № 2.
11. Возможности дистанционного обучения в учебном процессе. Язык и литература . БГУ Баку, 2014, № 2
12. Azərbaycan Respublikasında Təhsilin inkişafı üzrə Dövlət strategiaysı” və səriştəli müəllim kadrları hazırlığı problemi. AMİ. XƏBƏRLƏR. 2014, № 2.
13. Təhsil strategiyası Heydər Əliyev ideyalarının məntiqi davamı kimi. Ümummilli lider Heydər Əliyevin anadan olmasının 92 –ci ildönümünə həsr olunmuş Azərbaycanşünaslığın aktual problemləri. VI beynəlxalq elmi konfransın proqramı. Bakı Slavyan Universiteti 5-7 may 2015.
14. Təhsil- tarixi inkişaf prosesində. Təhsilin beşiyi - Naxçıvan, Gəmiqaya. "Azərbaycanda təhsil quruculuğunun prioritetləri: Müasir yanaşmalar. Beynəlxalq elmi konfrans. ARTPİ, Naxçıvan Dövlət Universiteti, Naxçıvan Müəllimlər İnstitutu. Naxçıvan , 5-6 iyun, 2015.
15. Təhsil tarixi inkişaf prosesində. Məktəbəqədər və ibtidai təhsil. 2015 № 4
16. BDU-nun ilk mətbuat orqanı-"Student-jurnalist" qəzeti. BDU. Sosial Elmlər vı psixologiya fakültəsinin 25 illik yubilryinə həsr olunmuş "Çağdaş dövr və sosial elmlərin aktual problemləri" mövzusunda Ümumrespublika elmi-praktik konfransın Materaiallları. 19 dekabr, 2016
17. Görkəmli pedaqoq, həkim və yazıçı - Yanuş Korçak. ADPU. XƏBƏRLƏR. 2017 №1


]]> Mehemmed Wed, 06 May 2026 18:49:56 +0000 Turan tarixinin poetik təsviri https://manera.az/index.php?newsid=18263 https://manera.az/index.php?newsid=18263 ]]>

("Qədim Turan eposu" kitabının təqdimatı)

Ustad Niftalı Göyçəlinin "Qədim Turan eposu" adlı kitabı Azərbaycan ədəbi mühitində işıq üzü görmüş önəmli bədii əsərlərdən biridir. Əsərin önəmi onun təkcə Odlar Yurdu Azərbaycanın deyil, ümumilikdə türklər və Turan ellərinin milli kimliyi və tarixindən bəhs etməsindən irəli gəlir. Bu qısa yazıda həmin dəyərli və qiymətli əsər barədə düşüncələrim və subyektiv baxışlarımı aşağıdakı formada qələmə almaq, onu əziz oxucularla bölüşmək istəyirəm...

Müəlliifin həyatı və yaradıcılığına qısa baxış:

Yusifov Niftalı Puta oğlu (Niftalı Göyçəli): 21 mart 1951-ci ildə bir zamanlar doğma Azərbaycan diyarının qərb hissəsində yerləşmiş Göyçə mahalının Basarkeçər rayonuun Babacan kəndində anadan olmuşdur. Orta məktəbi bitirdikdən və hərbi xidmətdən tərxis olduqdan sonra 1974-cü ildə BDU-nun kitabxanaçılıq fakültəsinə (qiyabi) daxil olmuş, 1981-ci ildə oranı bitirərək kitabxanaçı-bibloqraf ixtisası üzrə ali təhsil haqqında diplomunu almışdır.
1976-cı ildən Şəki rayonuna köçməklə əvvəlcə kənd mədəniyyət evinin direktoru və iki il müddətində Səməd Vurğun adına rayon mədəniyyət evinin direktoru vəzifəsində işləmişdir.

1990-cı ildə ailəlikcə Bakı şəhərinə köçməklə 1992-ci ilə kimi ARDNŞ "Geofizikakəşfiyyat" idarəsində fond rəisi vəzifəsində işləmişdir. Tədqiqatçı, türkoloq, şair, aşıq, ədəbiyyatşünas və Azərbaycan Yazıçılar Birliyinin üzvüdür. Hal-hazırda türk milli kimliyinin təbliğinə xidmət göstərən beynəlxalq səviyyəli Turan Yazarlar Birliyinin sədri, eyni halda Turan Xalq şairidir. Ömür-gün yoldaşı Məlahət xanım 2023-cü ildə dünyasını dəyişərək ədəbiyyətə qovuşmuşdur. Onların ailə həyatından 1 qızı, 2 oğlu, 7 nəvəsi və 1 nəticəsi var.

Ustad Niftalı Göyçəlinin indiyədək nəşr edilmiş kitabları sırasında 1. "Altun saçlı qərəman", Bakı: 2000; 2. "İbrahim və Lilpar", Bakı: 2002; 3. "Vətən sizə oğul dedi", Bakı: 2011; 4. "Qədim Turan eposu", Bakı: 2014; 5. "Bilqamıs - bəşəriyyətin ümumi eposudur", Bakı: "Elm və təhsil", 2015; 6. "Milli Qəhrəman Pəncəli", Bakı: 2017 (Şəhriyar Seyidoğlu ilə ortaqlı); 7. "Göyçə ustadları" (antologiya), I hissə. Bakı: "Elm və təhsil", 2017; 8. "Becan Qasımov - Göyçə xatirələri" (Bioqrafik povest). Bakı: "Elm və təhsil", 2018; 9. "Miskin Abdal və Səfəvilər", Bakı: "Elm və təhsil", 2018 və 10. "Qazi" (Bioqrafik poema), Bakı: "Elm və təhsil", 2025 kitablarını göstərmək olar.

Ustad Niftalı Göyçəli Azərbaycan ədəbi mühitinin görkəmli və qocaman siması, Turan sevdalısı olan ziyalı və müdrik şəxsiyyət, həmçinin, bərəkətli ömrünü xalqın "Şəxsiyyət vəsiqəsi" sayılan milli kimlik, tarix və mədəniyyət sahəsinə həsr etmiş fədakar bir insandır...

Kitabın ümumi məlumatı:
Kitabın ümumi məlumatı aşağıdakı kimidir:
Kitabın adı: "Qədim Turan eposu"
Müəllif: Niftalı Göyçəli
Redaktor: Həbib Ələkbərsoy
Məsləhətçi redaktor və ön söz müəllifi: Əlrza Amanbəyli
Naşir: "Elm və təhsil" nəşriyyatı, Bakı
Nəşr olunduğu il: 2014
Çap növbəsi: Birinci
Kağız formatı: 60x90 1/16
Səhifə sayı: 208 səhifə.

Kitabın ön söz müəllifi Əlrza Amanbəylidir. Öz sözdən sonra Həbib Ələkbərsoylunun "Bu epos Türk xalqlarının bədii tarixidir" başlıqlı yer almışdır. Ardınca müəllifin türk xalqlarının tarixi və mədəniyyətini şeir üslubunda nəzmə çəkdiyi 14 dastan təqdim edilmişdir. Kitabın sonunda isə Türk bədii təfəkkürünün digər xalqlarda mövcud olmayan "Dodaqdəyməz" şeir növündən söz açılmış, bununla bağlı müxtəlif mövzularda qələmə alınmış bir neçə dodaqdəyməz təcnislər və qəzəllər göstərilmişdir.

Kitabın üz qabığında onun "I hissə" olduğu qeyd edilsə də, sonralar kitabın davamı nəşr edilməmişdir. Bu da onun ikinci hissəsinin müəlliflə yanaşı türkoloq alim, mərhum professor Ramiz Əsgərlə ortaq olaraq hazırlanmasına qərar verildiyi, lakin R.Əsgərin vəfatına görə müyəssər olmamasından irəli gəlmişdir. Bundan əlavə, kitabın arxa üzündə müəlliflə yanaşı mərhum Əlrza Amanbəylinin də fotoşəkili və qısa bioqrafik məlumatı yer almışdır. Bunun səbəbini Ustad Niftalı Göyçəlidən soruşduqda, onun bir güneyli milli fəal olaraq Xalq hərəkatı illərində Azərbaycana gəldiyi və adının təbliğ edilməsi məqsədi ilə bu formada kitabın arxa tərəfində fotoşəkili və məlumatlarının yerləşdirilməsinə qərar verildiyini bildirdi...

Kitabın ehtiva etdiyi mövzular:
Ustad Niftalı Göyçəlinin əsərləri arasında heç şübhəsiz ki, "Qədim Turan eposu" adlı kitabı mövzu, yazılış üslubu və mahiyyət baxımından daha önəmli və daha əhəmiyyətlidir. Kitabın əhəmiyyətli və önəmli olması onun təkcə Odlar Yurdu Azərbaycan deyil, ümumilikdə, Turan ellərinin bir-başa milli kimliyi, tarixi və mədəniyyəti mövzusuna aid olmasından, uyğun mövzunu poeziya (şeir) formasında qələmə almasından irəli gəlir.
Əslində ustad Niftalı Göyçəli Türk bədii ədəbiyyatında müasir dövrdə geniş səviyyədə epos janrına müraciət edən ilk şair olaraq təqdim edilir. Burada epos dedikdə, bir xalqın tarixi taleyi, qəhrəmanlıqları, adət-ənənələri və dünyagörüşünü geniş şəkildə əks etdirən, dastançılıq ənənəsinə əsaslanan nəhəng xalq folklor əsəri nəzərdə tutulur. Epos sadəcə bir hekayə deyil, bir millətin yaddaşı və epik düşüncə xəzinəsidir. "Azərbaycan dilinin izahlı lüğəti"ndə bununla bağlı oxuyuruq: "Epos: Yun. rəvayət səciyyəvi ədəbiyyat, dastan. Koroğlu eposu. Qəhrəmanlar eposu // Qəhrəmannamələr. dastanlar və s. Xalq yaradıcılığı əsərlərinin məcmusu, Qırğızların "Manas" eposu". (Bax: "Azərbaycan dilinin izahlı lüğəti", 2/31. "Şərq-Qərb" nəşriyyatı, Bakı, 2006).

Unutmamalıyıq ki, eposlar yalnız ədəbiyyat nümunəsi deyil, həm də milli yaddaşın daşıyıcısıdır. Eposlar xalqın qəhrəmanlarını, tarixi mübarizələri və mifik dünyagörüşünü əks etdirən bədii-ədəbi nümunələrdir. Eposlardan bir hissəsinin məlum və bəlli müəllfiləri olsa da, onlardan bir çoxu xalq yaradıcılığınün məhsuludur.

Dünyada qələmə alınmış bir sıra qədim eposlar mövcuddur. Bununla bağlı eradan əvvəl 12-7-ci əsrlərdə yaşadığı bildirilən qədim Yunan şairi Homer tərəfindən yazılmış, eyni halda Troya müharibəsi və qəhrəmanlıq hekayələrini özündə ehtiva etmiş "İliada" adlı antik yunan dastanı, həmçinin, onun tərəfindən ərsəyə gəlmiş "Odisseya" adlı digər kitab, qədim Hind ədəbiyyatının müəllifi bəlli olmayan, eyni halda qardaş müharibələri və dini-fəlsəfi ideyaları özündə ehtiva etmiş "Mahabharata" kitabı, tanınmış şair Əbül-Qasim Firdovsinin (940-1020) İranın qədim tarixi, qəhrəmanlıq və milli kimlikdən bəhs edən "Şahnamə" adlı əsəri və digər bu kimi nadir əsərləri göstərmək olar.

Bu izahlardan sonra haqqında danışılan kitaba qayıdırıq: Niftalı müəllimin 2014-cü ildə işıq üzü görmüş "Qədim Turan eposu" adlı məlum əsəri həmin sahədə yazılaraq ərsəyə gəlmiş ən bariz nümunədir. O, adıgedən əsərdə Turan ellərinin tarixini poetik formada nəzmə çəkmiş, Türk tarixini şeir formasında oxuculara çatdırmaqda böyük, həm də ilk olan uğur qazanmışdır. Həmin əsərdə epos janrına aid olan 14 dastan şeir formasında yer alır. Onlar aşağıdakılardan ibarətdir:
1. “Şumer dastanı”;
2. “Tatar dastanı”;
3. “Hun dastanı”;
4. “Çində hun tərəqqisi və xan dövlətləri”;
5. “Hunların şimal-şərqə axını”;
6. “Tapqaç xanın Çin səddini tikdirməsi”;
7. “Başqır-Çuvaş dastanı”;
8. “Kazax dastanı”;
9. “Yuran xan dastanı”;
10. “Peçenq Temir və Az Alpər dastanı”;
11. “Türkmən dastanı”;
12. “Özbək xan və Sallur dastanı”;
13. “Qırğız dastanı";
14. Amerikanın yerli xalqına aid “Hundu dastanı”.

Məlumat üçün qeyd etmək lazımdır ki, təkcə son minillikdə deyil, ümumiyyətlə, türk kimliyi və tarixi dastanlarını belə bir geniş miqyasda və əhatəli ölçüdə nəzmə çəkən kimsə olmamışdır. Məhz bu baxımdan ustad Niftalının məlum əsəri Türk dünyasında, eyni halda dünya ədəbiyyatında ilkə atılmış bir imza kimi dəyərləndirilə bilər. Bunu təsdiq etmək üçün aşağıdakı məlumatlara nəzər salmaq kafidir:

1. Türk dünyası və Turan ellərinin ortaq eposlarından olan "Kitabi-Dədə Qorqud" dastanı vardır. Bu kitabın kökləri çox qədim (e.ə. VII-IX əsrlər) olsa da, mövcud nüsxələri XV əsrdə qələmə alınmışdır. Əsərin əsas süjet xətti və hadisələri daha əvvəlki dövrlərdə - oğuzların Azərbaycanda və ətraf bölgələrdə yaşadığı dönəmdə formalaşmış şifahi xalq ədəbiyyatı nümunələridir.
2. Qədim türk eposunun ən əski nümunələrindən biri (e.ə. I minillik) olan və əsasən nəzm (şeir) formasında qələmə alınmış "Alp Ər Tonqa" dastanı. Türk dünyasının tanınmış alimi, filoloq və leksioqraf Mahmud Kaşğarlının (1029-1101) "Divanü lüğatit-türk" əsərində həmin dastandan müəyyən fraqmentlər qalmışdır.
3. Kökləri çox qədim dövrlərə - IX-X əsrlərə gedib çıxan və əsasən şeir (nəzm) formasında olan, eyni halda qırğız xalqının şifahi xalq ədəbiyyatının ən böyük abidəsi və dünyanın ən həcmli eposu hesab olunan "Manas" dastanı;
4. Həm nəsr, həm də şeir elementlərini özündə birləşdirən, eyni halda e.ə. III - I minilliklər və Hun-Oğuz dastanları qrupuna daxil olaraq XIII-XIV əsrlərdə qələmə alındığı bildirilən "Oğuznamələr" (Oğuz Kağan dastanı) kitabı. Bu kitab Türk dünyasının ən qədim soy-kök və dövlətçilik modeli, mifoloji-tarixi eposudur. Bu kitabda oğuzların etnosiyasi birliyindən, dünyanı fəth etməsindən bəhs edir.

5. Əsasən şeir (nəzm) formasında olan və XIX əsrin sonlarında qələmə alınmağa başlandığı deyilən "Alpamış və Koblandı Batır" dastanları özbək, qazax və qaraqalpaq türklərinin qəhrəmanlıq eposları olaraq təqdim edilir.

Bu arada Türk dünyasının "Koroğlu dastanı", "Aşıq Qərib", "Şah İsmayıl və Əsli və Kərəm" və s. kimi epik-lirik və qəhrəmanlıq-macəra dastanları və poemaları da mövcuddur. Müasir dövrümüzdə tanınmış yazıçı-publisist Yunus Oğuz da türk tarixi və mifologiyası mövzusunda genişhəcmli, epik səciyyəli tarixi romanların müəllifidir. Bununla bağlı onun Türk tarixinə aid olan "Atilla", "Tomris", "Əmir Teymur", "Şah İsmayıl Səfəvi", "Dədə Qorqud", "Ovçu" və s. bədii-tarixi əsərlərini göstərmək olar.

Yuxarıda təqdim edilən epos nümunələrinə diqqət yetirdikdə, onların yalnız müəyyən bir türk qolu və ya müəyyən bir qəhrəmanla bağlı olduğu aydınlaşır.

Azərbaycan və ümumtürk dünyasında türklərin tarixi, qəhrəmanlıqları və mədəniyyəti ilə bağlı şeir (nəzm) formasında yazılmış epik əsərlər (dastanlar, poemalar) əsasən qədim və orta əsrlərə aiddir. Şifahi xalq ədəbiyyatında dastanlar nəsr və nəzmin qarışığı olsa da, ayrıca şeir formasında kitab olaraq ərsəyə gəlmiş əsərlər olduqca az, həm də yalnız müəyyən bir Türk qolu, müəyyən bir Türk qəhrəmanı və onların tarixi ilə bağlıdır.

Ustad Niftalının şeir formasında ərsəyə gətirdiyi "Qədim Turan eposu" adlı əsəri isə epos janrının xüsusiyyətlərini daşıyan tarixi-poetik abidə olaraq uyğun sahədə həm əhatəli, həm də bir ilk imzadır. Bu baxımdan onu dünya ədəbiyyatının epos mövzusunda ərsəyə gəlmiş Homerin "İliada" və "Odisseya", qədim Hind ədəbiyyatının "Mahabharata" və qədim İran ədəbiyyatında Əbül-Qasim Firdovsinin "Şahnamə" əsərləri ilə eyni cərgədə sıralamaq və dəyərləndirmək lazımdır.

Türk dünyasında isə öz mövzusu, xüsusiyyətləri və formatına görə indiyədək belə bir əhatəli əsərin olmadığını nəzərə alaraq onu xüsusilə dəyərləndirilmək və təqdim etmək lazımdır. Çünki sözün həqiqi mənasında bu kitab türk dünyasında və eləcə də dünya səviyyəsində fəxarətlə təqdim edilə biləcək möhtəşəm bir əsərdir. Bu sözlər "Qədim Turan eposu" kitabı və onun dəyərli müəllifi barədə əsla mübaliğə deyil, sadəcə mövcud reallıqlar və həqiqətin bəyanıdır…

Təşəkkür və arzular!
Fürsətdən istifadə edib əziz və dəyərli ustadımız Niftalı müəllim Göyçəliyə belə bir möhtəşəm əsərə görə səmimi minnətdarlığımı bildirir, ona uzun, sağlam və mənalı-məsud ömür, yeni-yeni yaradıcılıq uğurları arzulayıram!

Onun qələmə aldığı "Qədim Turan eposu" kitabının yenidən işıq üzü görməsi və ölkə daxilində geniş yayımından əlavə, həm də digər dillərə çevrilib yayımlanması, beləliklə də digər dünya xalqları və millətləri, xüsusilə də gənclər arasında şanlı türk tarixi və kimliyinin təbliğinə töhfələr verəcəyi ümidi ilə!

İlqar İsmayılzadə,
araşdırmaçı, tərcüməçi, yazıçı-publisist


]]> Mehemmed Mon, 04 May 2026 20:28:16 +0000 Keçmişdəki gələcəyin şairi – Aqşin Yenisey https://manera.az/index.php?newsid=18262 https://manera.az/index.php?newsid=18262 ]]>

Manera.az Aqşin Yeniseyin Sabir Rüstəmxanlının 80 yaşına ithaf etdiyi “Keçmişdəki gələcəyin şairi” yazısını təqdim edir.

Mirzə Fətəli Axundov dünyaya baxıb komediya görürdü, Cəlil Məmmədquluzadə dünyaya baxıb qaranlıq görürdü, Mirzə Ələkbər Sabir dünyaya baxıb zülm görürdü; hər bir yazıçı, şair dünyaya baxanda nə görürsə, onun ədəbiyyatını yaradır. Bəs 80 yaşını qeyd edən Sabir Rüstəmxanlı dünyaya baxanda nə görüb? İkiyə bölünmüş bir ölkə, assimilyasiya uçrumunun qırağında dayanmış bir xalq, həm də bu ölkə və xalq müstəmləkələşdirilib. Sabir Rüstəmxanlı əlinə qələm aldığı gündən “çoxdarlıqda uçrumdan qoruyan” uşaq kimi bu assimilyasiya uçrumunun qırağında dayanıb və o uçrumun qırağından gördüyü ölkəsinin azadlığı uğrunda mübarizə aparıb. Biz indi onun ədəbiyyatının arzuladığı və arzusunu gerçəkləşdirdiyi bir Azərbyacanda yaşayırıq.

Ədəbiyyatda milli məsələ həll olunmadan bəşəri məsələnin həllinə keçmək mümkün deyil. Əvvəlcə özünə umac ova bilməlisən ki, sonra başqalarına əriştə də kəsə biləsən. Üçüncü Dünya ölkələrində milli kimlik, millətin və dövlətin ortaq simasının yaranması, təhsilin və hüququn mənəvi prosesə çevilməsi və s. kimi modern çağa yönəlik milli məsələlər həll olunmamış qaldıqca bəşəri mövzulardan yazmaq üçün cəmiyyətdə yazıçının, şairin missiyasını öz üzərinə götürən ictimai-siyasi qurumlar peyda olmalıdır. Bunun ən yaxşı nümunəsini Alberto Manquel yazıb “Borxesin evində” kitabında. Gözləri tutulan Borxesə dörd il kitab oxuyan Manquel yazır ki, Borxes nəinki yaşadığı Buenos-Ayres şəhərinin, nəinki yaşadığı Argentinanın gündəmi, dərd-səri ilə maraqlanırdı, ümumiyyətlə, yaşadığı dünyanı tamam unutmuşdu. Onun üçün maraqlı olan Nil pələngləri idi, səhra idi, Kiplinqin kitabları, cürbəcür ensklopediyalardakı məlumatlar idi. Borxes maraqlanmasa da əvvəlcə bütün Buenos-Ayres, sonra bütün Argentina, daha sonra bütün dünya Borxeslə maraqlandı. O, heç kimi görməsə də, görmək istəməsə də, hamı onu gördü, görmək istədi. Bu, ona görə baş verdi ki, Borxesi Argentinada milli məsələlərin həllindən azad edən ictimai-siyasi institutlar formalaşmışdı. Sabir Rüstəmxanlının timsalında Azərbaycan yazıçısı və şairləri heç vaxt belə bir lüksə sahib olmadılar. Onlar milli problemlərin dalınca gah şimala, gah cənuba yüyürdülər; dünyanın onlarla, onların dünya ilə görüşmək imkanı olmadı.

Ümumiyyətlə, sənət adamlarının, yaradıcı şəxslərin boynuna haqsızlıq, ədalətsizlik mücahidi olmaq öhdəliyini qoyan marksizm ideologiyası idi. Maarifçilik hərəkatıyla başlayan modern çağ kilsəni dövlətdən və sosial həyatdan uzaqlaşdırandan sonra dini həmrəyliyin xaosla nəticələcəyindən qorxan burjua sənət, ədəbiyyat adamlarını, bir növ, sekulyar rahiblər olaraq öz yanlarına almışdılar. Marksistlər burjuanın bu sekulyar gücünü parçalamaq, sənəti, ədəbiyyatı siyasi-ideoloji alət olaraq marksizmin xalqa yoluxdurulmasında istifadə etmək üçün yazıçıları, şairləri, bəstəkarları söyə-söyə, aşağılaya-aşağılaya sola, aşağı təbəqələrin yanına dəhmərləyirdilər. Lenin-Stalin cütlüyü daha “səmimi” idi; inqilabın rahibi olmaq istəməyən sənət, ədəbiyyat, elm adamlarını ya Sibirə sürgünə göndərir, ya dəlixanaya salır, ya da qısa və konkret; həbsxana zirzəmilərində güllələyirdilər. Elə ki, Qərbdə haqq və hüquqları müdafiə edən institutlar formalaşdı yaradıcı adamların haqsızlıqdan, ədalətsizlikdən dəm vurması yaradıcılığa dəxli olmayan havayı pərəstişkarları ovlama hiyləgərliyi kimi qələmə verildi və bu gün haqq və hüquqların beşiyi olan ölkələrin yazıçı və şairləri qlobal siyasətin törətdiyi haqsızlıq və ədalətsizliyə belə biganədirlər. Sabir Rüstəmxanlı müstəmləkəçiliklə mübarizə aparanda millətin sözünü deyə bilən şairdən, yazıçıdan başqa heç kimi yox idi. O heç vaxt öz ölkəsinin kirpilərini qoyub Nil pələngləriylə maraqlana bilməzdi.

Üstəgəl, Sabir Rüstəmxanlının yaradıcılığında Ezopa, ezopçuluğa rast gəlmək də mümkün deyil. Ədəbiyyatımızda yayğın olan “şair bu misrada bunu demək istəyib” kəhanəti Sabir Rüstəmxanlının yaradıcılığına yad bir bəraətdir, onun yaradıcılığında şair nə demək istəyirsə, elə onu da deyir. Sabir Rüstəmxanlıya millətçi demək olarmı? Olar! Amma necə bir millətçi? Bu suala çavab vermək üçün biz ingilis intellektualı Terri İqletonun “Tanrının ölümü və mədəniyyət” kitabında millətçilik haqqında yazdıqlarına göz gəzdirməliyik: “İdealizm dini inancın ən uğurlu müasir təzahürlərindən birinin – millətçiliyin yaradılmasında rol oynadı. Millətçilik romantizmin yaratdığı bir hərəkat idi.

Mədəniyyət anlayışı ilk dəfə… millətçilikdə mövcud dərinliyinə və əks-sədasına çatdı… Romantik millətçilikdə millət Tanrı kimi müqəddəs, özgür, bölünməz, başlanğıcsız və əbədidir; varlığın təməli, kimliyin mənbəyi, insan birliyinin mənşəyi, mülkiyyətsizlərin müdafiəçisi və uğrunda ölməyə dəyər bir səbəbdir. Ləyaqətli ayinlərlə şərəfləndirilməli bir prinsipdir; müqəddəslərin, şəhidlərin, hörmətli insanların və totemik qəhrəmanların panteonuna həyat verir. Tanrı öz yaradılışını aşdığı kimi, millət də hər bir fərddən müqayisəolunmaz dərəcədə böyükdür; amma -və yenə də Xristian ilahiyyatında olduğu kimi – fərdi kimliyin mərkəzindədir”.



Düşünürəm ki, Sabir Rüstəmxanlının millətçi ruhunu İqletondan daha mükəmməl şəkildə ifadə edə bilməyəcəyəm. O, milləti tanrı kimi görən idealist-romantikdir və bu tək olmayan tanrının səsi yalnız mədəniyyətdə eşidilir. Bu tanrı başqalarını aşağılayaraq özünü ucaltmır, əksinə, aşağıdakıları dartıb öz bərabərinə qaldırmaq istəyir.

Amerikalı ədəbiyyatşünas Fredrik Ceymison “milli alleqoriya” dediyi şeyi belə izah edir ki, Üçüncü Dünya ölkələrinin ədəbiyyatları mütləq şəkildə milli məsələyə diqqət yetirir. Bu ölkələrin ölkə, millət, kimlik kimi problemləri hələ ki, həll olunmamış bir coğrafiyada doğulub boya-başa çatan personajlarının acısı, sevinci, bir sözlə, bütün həyatı öz xalqlarının, ölkələrinin taleyindən azad deyil. Ona görə də bu personajların hekayələri və tarixçələri, əslində, onların öz millətləri, xalqları ilə bağlı alleqoriyalardır. Siyasət, kollektiv tarix və şəxsi təcrübə mütləq şəkildə bu ölkələrin mətnlərində istər-istəməz iç-içə keçir. Üçüncü dünya mətnləri milli alleqoriya şəklində siyasi bir üsluba sahibdir; fərdi qəhrəmanın taleyi həmişə üçüncü dünya mədəniyyətində və cəmiyyətində mübarizə aparan toplumun alleqorik ifadəsidir. Bunun ən gözəl nümunəsi Salman Rüşdünün “Gecəyarısı uşaqları” romanıdır.

Yəni Ceymison deyir ki, Ücüncü Dünya ölkələrinin bəşəri ədəbiyyat yaratması üçün milli məsələlər həll olunmalıdır. Biz ədəbiyyatda hələ ki, milli problemlərimizi çək-çevir etməklə məşğuluq. Böyük ədəbiyyata gedən yolun başlanğıcındayıq. Ola da bilər ki, biz əbədi olaraq bu başlanğıcda ilişib qalaq. Heç o böyük ədəbiyyat okeanına çıxış əldə edə bilməyək. Çünki ədəbiyyatımızın problem kimi gördüyü mənzərəni cəmiyyətimiz öz mədəniyyəti kimi qəbul edir. Sabiri, Cəlili, Hacıbəylini, Axundovu “ölməyə” qoymayan da bu kütləvi düşüncə tərzidir.

Fredrik Ceymisona görə, bizim kimi ölkələrdə vətəndaşın, yaxud fərdin öz xalqından, dövlətindən azad olmuş kədəri, sevinci yoxdur. Kollektivdən arınmış “müstəqil kədərlər”, “müstəqil sevinclər”, “müstəqil talelər” olmadığı üçün onları ifadə edən ədəbiyyatda da “müstəqil üslublar” yoxdur. Hamının ya “Madam Bovari”, ya “Cahandar ağa” olduğu cəmiyyətdə üslubun kütləviləşməmək şansı sıfıra bərabərdir. Üslubun kütləviləşməsi dili də kütləviləşdirir. Kütləvi dil isə kütləvi düşüncə yaradır. Bu isə öz növbəsində yazıçı ilə oxucu arasında fərqi aradan qaldırır. Müəllifin özü yox, dili “ölür”. Bu gün azərbacyanlı müəllifin yerli oxucunun marağını cəlb etməməsinin səbəbi hər ikisinin eyni dilə, eyni düşüncəyə, eyni kədərə, eyni sevincə, eyni taleyə sahib olmalarından irəli gəlir.

Azərbaycanda sayı on milyon olan bir nəfər yaşayır!

Bu milli mənzərə müstəmləkiçilik siyasətinin yaratdığı “həmrəylikdir”, daha doğrusu, həmrənglikdir. Sabir Rüstəmxanlının yaradıcılığı bu həmrəngliyin içində hələ sovet dönəmində boy göstərirdi. Onun Əli bəy Hüseynzadədən miras aldığı türkçülük məfkurəsi şeirləri vasitəsilə bu həmrəngliyin üstünə qan kimi sıçrayır, bu ideoloji həmrəngliyin çörəyini yeyənləri narahat edirdi. Onlar hər yerdə bütün Sabir və Sabirkimilərin bu millətin gələcəyinə aid arzularını məsxərəyə qoyur, bu arzuların heç vaxt gerçəkləşməyəcəyi ümidsizliyini yayırdılar, eynən Avropada maarifçiləri ələ salan kilsə sxolastikləri kimi. Halbuki maarifçilərin Avropa üçün arzuladığı gələcəyin təməli məhz kilsədə qoyulmuşdu. Sabir Rüstəmxanlı ilə eyni yaşda olan Britaniya tarixçisi Conatan İzrael yazır ki, maarifçilik hərəkatının təməli Orta əsrlərin teoloji mübahisələrində atılırdı. Bu mübahisələr xristianlığın Avropa xalqları üzərindəki mütləq gücünü zəiflətdi və on səkizinci əsrdə əksəriyyəti burjua təmsilçisi olan maarifçilərin tanrını təkləməsinə şərait yaratdı. Yəni maarifçilik oxu kilsədən atılmışdı, maarifçilər o oxun arxasınca gedirdilər. Türkçülük, turançılıq oxu da Asiyada çoxdan atılmışdı, Sabir Rüstəmxanlı da bu oxun arxasınca gedənlərin, bu yolda canını fəda edənlərin iziylə yola çıxmışdı. Bu iz onu keçmişə aparırdı, gələcək onu keçmişdə gözləyirdi. Necə ki, Avropa maarifçiləri öz ideyalarının arxasınca gedib qədim Romaya çıxdılar. Avropanın gələcəyi qədim Romada İsanın yırtıq kəfəninin altında ört-basdır edilmişdi. Avropa gələcəyini qədim Romanın xarabalıqları üzərində inşa etdi. Xristianlıqdan aldığı mirasdan isə tikinti avadanlığı kimi yararlandı. Keçmişdəki gələcək nə deməkdir? Gəlin bu suala cavab verməyə çalışaq.

Hər bir gələcəyini düşünən insan öncə “mən kiməm” sualına cavab verməyə məhkum olduğu kimi, gələcəyini düşünən hər bir millət də əvvəlcə bu suala cavab verməlidir: “Biz kimik?” Bu yerdə Qustav Yunqun arxetip və kollektiv təhtəlşüur anlayışlarını yada salmasaq cavabımız qüsurlu ola bilər. Yunqa görə, hər bir fərd kimi, hər bir xalqın, cəmiyyətin də özünəməxsus təhtəlşüuru mövcuddur və bu kollektiv təhtəlşüur gördüyümüz yuxular, görüntülər və ya duyğular olaraq şüurumuzda üzə çıxa bilən, mədəniyyətimizdə, tariximizdə, simvolik təcrübələrimizdə özünü göstərən, nə zaman mövcud olduğunu bilmədiyimiz arxetiplərdən ibarətdir. Bu arxetiplərin bəziləri bütün insan mədəniyyətlərində ortaq olan simvollar və mövzulardır. “Biz kimik” sualına cavab vermək istəyən hər bir millət özünün milli kimliyini tanımaq üçün mütləq bu kimliyi yaradan arxetiplərini tanımalıdır. Çünki milli şüurumuzun üzərində dayandığı zəmin milli arxetiplərdir.

Yunqa görə, əsas kimliyimiz personamız (başqalarına göstərdiyimiz zahirimiz) deyil, arxetipimizdir, batinimizdir. Öz arxetiplərini tanımayan xalq assimilyasiya olmuşdur demək. Sabir Rüstəmxanlı öz yaradıcılığında eynən Oljas Süleymanov, Çingiz Aytmatov, Oktavio Paz kimi doğma xalqının arxetiplərinə üz tutur, gələcəyə keçmişin dərinliklərindən, şuüra təhtəlşüurdan səslənir. Bir şairin missiyası da elə budur: təhtəlşüuru şüura tərcümə etmək, yuxunu gerçəyə çevirmək, kölgələrə bədən qazandırmaq. Ştefan Şvayq yazırdı ki, yalnız bir adamın – Rotterdamlı Erazmın ömrü kifayət etdi ki, müasir Avropa mədəniyyəti yaransın. Müstəqilliyin bu bir qərinəlik dövründə imzası tanınan müəlliflərin də, içi özüm qarışıq, demək olar ki, hamısının mətnində Sabir Rüstəmxanlının görünən və görünməyən izlərinə rast gəlmək mümkündür. Çünki Sabir bəyin istər şeirləri, istərsə nəsr əsərləri bizə yenə Terri İqletonun sözlərini xatırladır: “Biz aslanın aslan təlimçisindən güclü olduğunu bilirik. Təlimçi də bunu bilir. Problem aslanın bunu bilməməsidir”. Sabir Rüstəmxanlının bütün yaradıcılığı, həyatı məhz aslana öz gücünü tanıtmaq, başa salmaq olub.

Millətçilik, tarixi şüur, kulturalizmin banilərindən və fəlsəfədə linqvistik transformasiyanın əsas iştirakçılarından biri olan Herder tarixdəki irəliləyişi təsbit edərək yazırdı ki, hər bir millət öz ahəngində və öz üslubunda inkişaf edir. Vahid ahəng və vahid inkişaf xətti yoxdur. Hər bir xalq özünü dərk etmək üçün özünəməxsus yolu tutmalıdır. Başqasının yolu ilə getmək, sadəcə, mümkün deyil. Sabır Rüstəmxanlı öz həyat və yaradıcılığı ilə millətə öz yolunu göstərdi. Onun “Ömür” kitabı Azərbaycan xalqının memuarıdır, necə ki, Oktavio Pazın “Tənhalıq labiriti” kitabı Meksika xalqının ömrüdür. Bu cür kitabları yazmaq üçün ictimai-sosial mühəndislik bacarığı tələb olunur. Həyatdan qopmuş akademik heyət üzvləri, adətən, millətin yanan barmağını görməzdən gəlirlər. Onlar daha çox adlarını kağız üzərində daha uzun göstərən titulların, elmi rütbələrin, qonşu bağrı çatladan karyera yarışlarının sayılıb-seçilən sərgərdanlığı içində ömür sürürlər. Elmin, fəlsəfənin, ədəbiyyatın özü ilə deyil, daha çox siyasəti ilə məşğul olan bu cür rütbəli ziyalılar tarixin yazılmasında deyil, üzünün köçürülməsində daha çox canfəşanlıq edirlər.

Alman mütəfəkkiri Herder, bəlkə də, buna görə tarixi siyasətçilərin deyil, şairlərin, peyğəmbərlərin, xəyalpərəstlərin yazdığını iddia edirdi. Şairlər, peyğəmbərlər, xəyalpərəstlər dövlətlərin deyil, xalqların tarixini yazırlar, siyasətçilər bu tarixin praktikasıyla məşğul olanlardır. Siyasətçilərin tapılmayan vaxtında meydana çıxıb siyasətlə məşğul olan Sabir Rüstəmxanlı böyük mədəniyyətin bu formulunu heç vaxt unutmadı: Mifologiyanın üzərində din, dinin üzərində fəlsəfə, fəlsəfənin üzərində ədəbiyyat, sənət! Bu ardıcılıq pozulduqda mədəniyyət şikəst olur. Ona görə də ingilis şairi Hyum ədəbiyyatı, sənəti qabından daşıb tökülmüş din adlandırırdı, Hegel sənəti fəlsəfənin ətəyində görürdü, Drukhaym isə yazırdı ki, sənət, ədəbiyyat dinin instrumental alt qatıdır. Sabir Rüstəmxanlı mifologiya dedikdə yer üzündə hələ heç nə olmayanda sahilsiz sularda tək-tənha yaşayan Ağ Ananı görür, din dedikdə, tenqriçiliyə tapınır, ədəbiyyat, sənət dedikdə, dünya boyunca at çapan türk ruhunun səsini eşidir. Bütün bunlar nədən ötrüdür, görəsən? Nə ehtiyac var gözlə görülməyən, əllə tutulmayan bu qədimliyə?

Alman idealist şair filosofu Hölderlin parçalanmış bir milləti birləşdirmək üçün ortaq bir mifə, yaxud miflərə ehtiyac olduğunu vurğulayırdı. Böyük Fransa İnqilabından sonra ortaya çıxan alman idealizmi məhz bu işlə məşğul idi; parçalanmış alman xalqını birləşdirmək üçün ortaq mif və miflər yaratmaq. Ancaq alman siyasətçilər alman filosofları yanlış anladılar; mifi balta kimi istifadə etdilər. İsanın xaçını söküb taxtalarından milli mifologiyanın faşist svastikasını düzəltdilər. Mif yolunu azdı və fəlakət törətdi. Avropa aydınları gələcəkdə belə fəlakətlərin baş verməməsi üçün mifin xəmirinə ədəbiyyat, sənət qatmağın vacibliyi haqqında qalın-qalın kitablar yazdılar. Mif yalnız sənətlə, ədəbiyyatla siam əkizi kimi bir yerdə doğulanda öz millətinə və insanlığa xidmət edə bilərdi.

Sabir Rüstəmxanlının yaradıcılığında bu fəlsəfi tezis, sanki, anadangəlmədir, gənc şair Rəşad Nağının təbirincə desəm, badəhətəndir.

Yenə gəlib şairə çıxdıq.

Şlegel deyirdi ki, şeir respublikaçı bir nitqdir, hər sözünün azad bir vətəndaş olduğu nitq”.

Şeir dilin azadlığıdır.

Dili azad olmayandan şair olmaz.

Sabir Rüstəmxanlı dili azad olan şairdir.

Biz azad vətəndaş olmağı da onun şeirlərindəki sözlərin azadlığından öyrənəcəyik…

Daha.az
]]> Mehemmed Mon, 04 May 2026 06:57:52 +0000 Bir günün içində dağılan həyat - Hekayə https://manera.az/index.php?newsid=18261 https://manera.az/index.php?newsid=18261 ]]>

Arif Ərşadın "QIZCIĞAZIN TALEYİ" hekayəsini təqdim edir:

O, bütün gecəni imtahanlara hazırlaşdığından yatağına səhərə yaxın uzanmışdı. Bazar günü olduğundan günortaya qədər yatacağına qərar vermişdi. Amma gördüyü yuxu onu bərk sarsıtmışdı və ona görə də yuxusunu tam ala bilməmişdi. Yatağından qalxmayaraq, yerindəcə gördüyü yuxu barədə düşünürdü. Balaca qızcığazın başına gələn o bədbəxt hadisə ona çox pis təsir etmişdi. Özünü yorğun hiss edirdi. Bədənini yumşaltmaq üçün bir neçə dəfə gərnəşsə də, əsnəyərək dərindən nəfəs alsa da, bu, heç nəyi dəyişmədi. Ağ mələfəni burnunun üstünə qədər çəkdi, gözlərini tavana zilləyərək fikrə daldı. Balaca qızcığazın sonrakı taleyi onu çox narahat edirdi...


Telefon zəngi onu fikirlərindən ayırdı. Ayağa qalxmazdan qabaq divar saatına tərəf boylandı. Əqrəblər 12-ni göstərirdi. Niyazın gəlməsinə hələ düz iki saat qalırdı. "Bəs, onda zəng eləyən kim ola bilər?" deyə düşündü. Ağlına heç kim gəlmədiyindən çiyinlərini çəkdi, yerindən qalxdı və tələsmədən telefonun dəstəyini qaldırdı.

- Salam, Zəminə. Mənəm ey, Gülər xala. Necəsən, qızım?

- Hə, tanıdım, salam, Gülər xanım. Çox sağ olun, yaxşılıqdır, təşəkkür edirəm. Buyurun, eşidirəm sizi.

Gülər xanım 50-55 yaşlarında olsa da, zahirən çox yaşlı görünürdü. Çoxdan rəng görməyən saçları ağappaq idi. Həyat onun belini vaxtından qabaq əymişdi. Belə ki, düz iki il əvvəl qızı ilə kürəkəni rayondan qohumlarının toyundan qayıdan zaman əyləşdikləri taksinin sürücüsü qəfildən idarəetməni itirmiş və maşın körpüdən aşağı yuvarlanmışdı. Nəticədə sürücü və sərnişinlərin hər ikisi yerlərindəcə keçinmişdilər. Elə həmin gündən də qızının 4 və 6 yaşlı körpələrinə o himayədarlıq edirdi. Uşaq baxçasında tərbiyəçi kimi çalışan Gülər xanıma nəvələri ilə öz evində yaşamaq rahat olduğundan o, qızının mənzili boş qalmasın deyə, tələbə qızlara kirayəyə vermişdi.

- A qızım, utanıram da deməyə, imkanın varsa, bu ayın pulunu gecikdirmə. Ayın sonu nəvələrimi kəndə aparacam, istəyirəm onlara bir az əyin-baş alım. Üst-başları heç yaxşı deyil. İmkanın yoxdursa...

- Narahat olma, Gülər xanım, evdən pul göndəriblər, - deyib, ani olaraq fikrə getdi, divar saatına tərəf boylanaraq, - saat üçə qədər çatdıracam.

Zəminə artıq iki ilə yaxın idi ki özündən bir kurs yuxarı oxuyan rəfiqəsi ilə bu mənzildə kirayədə qalırdı. Son günlər rəfiqəsi rayon məktəblərinin birində təcrübədə olduğundan Zəminə mənzildə hələlik tək qalırdı. Bunu bilən Niyaz dəfələrlə ona qonaq gəlmək istəsə də, Zəminə qəti şəkildə razılıq verməmişdi. Amma bu gün o, saat 2-də Niyazı bu mənzildə qarşılamağa hazırlaşırdı. Dünən Mərkəzi kitabxanadan çıxarkən Zəminəni evinə ötürən Niyaz ona vacib sözü olduğunu bildirmiş və bu sözü ona ancaq sabah deyə biləcəyini söyləmişdi. Binanın qarşısında Zəminədən sabahkı görüş üçün razılıq alan Niyaz, onu restorana nahara dəvət etdiyini, sabah saat 2-də dalınca gələcəyini deyib, sevinə-sevinə ondan ayrılmışdı...

Onlar düz üç il əvvəl Mərkəzi kitabxananın pilləkənlərində rastlaşmışdılar. Sonralar belə "gözlənilmədən" rastlaşmalar tez-tez olurdu. Təsadüfdənmi və ya bilərəkdənmi, nədənsə çox vaxt Niyaz Zəminənin oxu zalında oturduğu masa ilə yanaşı əyləşirdi. Beləcə yavaş-yavaş onların ilk tanışlıqları başladı və bir neçə aydan sonra özləri də hiss etmədən bu tanışlıq dostluğa çevrildi. Zəminə “Məktəbəqədər təlim-tərbiyə və ibtidai təhsil” fakültəsində təhsil aldığından qrupdakı tələbə yoldaşlarının hamısı qızlar idi və bu qızlar qiyabi də olsa artıq Niyazı tanıyırdılar. Memarlıq və İnşaat Universitetində təhsil alan Niyazı tez-tez Pedaqoji Universitetin qarşısında görmək olardı. Onların bir-birilərini sevməsini artıq Zəminənin tələbə yoldaşları da bilirdilər. Hətta bir dəfə sonuncu zəng vurulanda pəncərədən boylanan rəfiqələrindən biri:

- Yazıq Məcnun yenə də Leylisini gözləyir, - demiş, digər bir qız isə onun sözünə əlavə etmişdi, - yox, o, ağlını itirən Məcnuna heç oxşamır, görmürsüz yaraşıqlı, ağıllı və müasir oğlandır?! Heç Zəminə də səhranın istisində qaralmış Leyliyə qəti bənzəmir. O, öz gözəlliyi ilə Cülyettaya, Niyaz isə öz görünüşü ilə Romeoya daha çox oxşayır.

Bu sözlərdən Zəminənin qanı qaralmış, bir neçə gün sonra tələbə yoldaşlarına onları nakam sevgililərə bənzətmələrinə qəti etirazını bildirmişdi.

...Zəminə ilk olaraq yatağ otağını səliqəyə saldı və sonra onsuz da təmiz olan qonaq otağına əl gəzdirdi. İşlərini qurtarıb yaxalanmaq üçün vanna otağına keçdi. Saçlarını islatmasın deyə başına xüsusi hamam papağını keçirib suyun altında dayandı. Su onun bədənini islatdıqca ruhunun dincəldiyini, yorğunluğunun tədricən necə aradan qalxdığını hiss edirdi. Buna baxmayaraq, hamamda ən çoxu 15 dəqiqə qalmağa hövsələsi yetdi. O, bir çox gənc qızlardan fərqli olaraq, nə yuyunan zaman, nə də ki hamamdan çıxıb qurulanan zaman heç vaxt güzgü qarşısında öz bədəninə baxmağı da xoşlamazdı. Hətta onunla bir otaqda qalan rəfiqəsi də heç vaxt onu çılpaq halda görməmişdi. Zəminə bunu utancaqlığı ilə bağlı olduğunu izah edirdi. Amma saatlarla saçları ilə oynamaqdan, gün ərzində onların düzümünü bir neçə dəfə dəyişməkdən yorulmaz, əksinə - bundan zövq alardı. Bu dəfə saçları ilə məşqul olmağa da nə həvəsi vardı, nə də ki - vaxtı. Bir azdan Niyaz gəlməli idi. Mavi rəngli, üstündə zərif qırmızı gülləri olan, aşırmalı ipək xalatını geyinib, hamamdan çıxdı və mətbəxə keçdi. Çayniki doldurub, qaz plitəsinin üstünə qoydu. Acından ürəyi üzülürdü. Soyuducudan pendir, yağ, kolbasa çıxardıb masaya düzdü. Çörəyi doğramaq üçün bıçağı götürmək istəyirdi ki, qapının zəngi çalındı. Tələsmədən qapıya tərəf getdi. Dəhlizdən asılmış güzgüdə bir daha barmaqları ilə saçlarına, qaşlarına toxunub, xalatının onsuz da uzun olan ətəyini aşağı dartdı. Qapını kimin döydüyünü soruşmadan kilidi açdı. Gələn Niyaz idi.

- Salam. Sən hələ hazır deyilsən, biz axı səninlə danışmışdıq.

- Salam, Niyaz. Danışmışdıq, amma bir məsələ var.

Niyaz təəccüblə ona baxdı:

- Nə məsələ? Nə olub ki? Bəlkə deyəsən?

Zəminə gülümsəyərək əli ilə onun içəri keçməsinə işarə verdi:

- Bəlkə, içəri keçəsən, yoxsa elə burda danışaq?

Niyaz Zəminənin gülümsədiyini görcək, bir az toxtadı və ilk dəfə olaraq çoxdan arzusunda olduğu mənzilə daxil oldu. Ayaqqabılarını soyunub, Zəminənin arxasınca birbaşa mətbəxə keçdi. Masanın üstünə düzülmüş pendir-kolbasanı görüb, narazılıqla dedi:

- Sən evdə nahar eləmək istəyirsən? Demişdim axı, bu gün naharımız restoranda, romantik süfrə arxasında olacaq.

Bunu deyərkən Zəminənin üzündəki yorğunluğu görən Niyaz narahatlıqla soruşdu:

- Zəminə, bu gün sən nədənsə çox qayğılı görünürsən, xəstə deyilsən ki? Özünü necə hiss edirsən?

- Hə, elədir, özümü narahat, pis hiss edirəm. Amma xəstə deyiləm, düşünürəm ki, keçər.

- Nə olub axı?

Zəminə şkafın rəfində olan kasanın içindən pul götürüb, əlində saxladı:

- Qayğılı görünürəm ona görə ki, bu pulu saat 3-ə qədər küçəmizin o başındakı uşaq baxçasında işləyən ev sahibəsi Gülər xanıma çatdırmalıyam.

- Bu məsələ aydındır və düzələndir. Bu heç! Bəs özünü niyə pis hiss edirsən?

Zəminə çay süzmək üçün ayağa qalxmaq istəyirdi ki, Niyaz onun qolundan tutub qalxmasına mane oldu:

- Yox, heç bir çay olmayacaq, ilk olaraq əhvalının pis olmağının səbəbini söylə. Bəlkə, buna səbəbkar mənəm?

- Yox, sən deyilsən. Bu gecə çox pis yatmışam. Buna da səbəb gördüyüm bir yuxu olub və bu, mənə çox pis təsir edib. Hələ də özümə gələ bilmirəm.

- Danışsana, ürəyimi üzmə. Yuxunu danış, sonra aparım Gülər xanımın pulunu verim və mən qayıdana qədər sən də hazırlaş, olurmu?

Zəminə diqqətlə Niyazın üzünə baxıb, razılıq əlaməti olaraq sakitcə başını tərpətdi və əllərini sinəsində çarpazlayıb yuxusunu danışmağa başladı:

- Yuxuda görürəm ki, mənim 4 yaşım var və biz uzaq dağ kəndində yaşayırıq. Atam işdə olduğundan evdə anamla mənəm. Anam tut ağacımızın altında paltar yumağa hazırlaşır, mən isə ağacdan asılan yelləncəkdə yellənirəm. Paltarı yumaq üçün qaynar suyu ləyənə tökən anam mənə qəti olaraq ləyənə yaxınlaşmamağı tapşırır və çirkli paltarları gətirmək üçün eyvana qalxır. Bu vaxt qonşu kənddə yaşayan uzaq qohumumuz elə mən yaşda olan qızı ilə darvazadan həyətə daxil olur. Anam gələn qohumları görüb, əlində olan yuyulası paltarları ləyənin yanına ataraq, görüşmək üçün onlara yaxınlaşır. İki qadın bir-birini qucaqlayan anda, onların ayaqlarına dolaşan həmin o qızcığaz arxası üstə qaynar su ilə dolu olan ləyənin içərisinə yıxılır. Mən bunu görsəm də, qışqıraraq onları xəbərdar edə bilmirəm, qorxudan səsim çıxmır və qız da bir an çırpınaraq, gözlərini yumur. Tez yelləncəkdən düşüb, şoka düşən qızı ordan çıxartmaq üçün yaxınlaşanda, qadınlar bu mənzərəni görürlər. Qızın anası tez məni kənara itələyib, qızını qaynar ləyənin içərisindən çıxarır və fəryad edərək, uşaq qucağında kənd xəstəxanasına tərəf qaçır. Kənd xəstəxanasında olan vəziyyət də ki hamıya məlum olduğundan, kənd camaatının köməkliyi ilə uşağı rayon xəstəxanasına çatdırırlar. Nə isə, qızın yanmasında hamı məni günahkar bilir. Hətta doğma anam da hadisənin mənim yelləncəkdə yellənərkən ayağımın qızın sinəsinə dəyərək onun ləyənə yıxılması nəticəsində baş verdiyini düşünür. Deyilənə görə, qız çox ağır dərəcədə yanmış olsa da, xoşbəxtlikdən uzun müalicədən sonra sağ qalır. Lakin qızın bədəninin görünməyən hissələrindəki yanıq izlərinin heç vaxt getməyəcəyi məlum olur. Bir axşam anam bütün bunları atama söyləyəndə, atamın ona verdiyi cavab məni çox sarsıtdı və yuxudan ayıldım.

- Hə, sonra? Bəs, atan nə cavab verdi?

- Atam dedi ki, bəs o qızın sonrakı taleyi necə olacaq? Bədəni o vəziyyətdə olan qızla kim ailə quracaq? Özü nə qədər ağıllı, savadlı, zahirən nə qədər gözəl olsa da, elə bədən heç bir oğlan üçün xoş olmaz. Bax belə, Niyaz... Əhvalımın korlanmasına səbəb o qızcığazla bağlı gördüyüm yuxudur.

Zəminə susub, üzünü yana çevirdi, gözlərinin dolmasını Niyazdan gizlətməyə çalışsa da bu, mümkün olmadı. Niyaz əli ilə onun saçlarını qarışdırdı:

- Ay dəli, sən niyə ağlayırsan? Bu, sadəcə yuxudur... Hə, yazıq qızcığaz. Əslində atan da haqlıdır, məncə, aralarında nə qədər ülvi sevgi olsa da, məsələni biləndən sonra heç bir oğlan gələcəkdə elə bir qızla ailə qurmağa razı olmaz. O qız sadəcə öz həyatını tək yaşamalıdır və heç bir kişini sonradan seçim qarşısında qoymamalıdır. Mən belə düşünürəm. Bəs sən?

Zəminə yaşarmış gözlərini silərək, gülümsəməyə çalışdı:

- Mən bu yuxunu sanki hər gün görürəm deyə artıq heç nə düşünmürəm! Yorulmuşam! Yaxşı, sən get, pulu Gülər xanıma çatdır, mən də hazırlaşım. Pəncərələrim yaman gündədir, güya bu gün onları silməyi planlaşdırırdım. Eybi yox, sonra vaxtım olanda silərəm. Gəl, sənə bir söz deyim, bəlkə bugünkü görüşümüzü evdə keçirək? Heç hara getməyə həvəsim yoxdur. Xudmani süfrəmiz də hazırdır. Məncə belə daha gözəl olar. Necə bilirsən?

Niyaz heç düşünmədən dilləndi:

- Evdə? Lap yaxşı, olsun evdə. Amma icazə ver, gələndə bir şüşə şampan şərabı alım. Belə bir günü qeyd etməmək günah olar. Bu gün bizim yaddaşımızda əbədi həkk olunmalıdır.

Bunu söyləyən Niyaz cavab gözləmədən tələsik evdən çıxdı. Baxçaya dəyib, Cülər xanımla görüşdü və oradan birbaşa qastronoma döndü. Yaxınlıqda gül köşkünün olması onun əhvalını bir az da qaldırdı, gül buketi bağlatdırmaq üçün uzağa getməyə ehtiyac olmayacaqdı.

Həyətə yaxınlaşanda blokun qabağında adamların kiminsə başına yığıldığını gördü və istəməsə də belə yönünü o tərəfdən saldı, axı, yaxınlıqdakı bloka girməli idi. Maraq üçün o da adamların başı üzərindən ortalığa boylandı. Nə qədər çalışsa da, şüşə silmək üçün istifadə olunan göy maye qabdan və sarı əski parçasından başqa heç nə görmədi. Azca aralıda isə meyid gözə dəyirdi. Bir qədər əvvəl kimsə aşırmalı xalatın yaxasının açılmasına görə yanıq izləri ilə örtülən sinə və baldırının görünməməsi üçün onun üstünə ağ mələfə çəkmişdi .

Siqnal verərək həyətə yaxınlaşan təcili tibbi yardım maşınını görən Niyaz, üzünü xoş olmayan bu ağır mənzərədən çevirib, yoluna davam etdi. Döş cibinə qoyduğu qırmızı qaşlı üzüyün yerində olduğunu barmağının ucu ilə yoxlayıb, tələsmədən bloka daxil oldu.

Arif Ərşad,

]]> Mehemmed Mon, 04 May 2026 06:39:45 +0000 Türkiyədə Azərbaycan film günləri başlayır https://manera.az/index.php?newsid=18260 https://manera.az/index.php?newsid=18260 ]]>

Layihə Azərbaycan Respublikası Mədəniyyət Nazirliyi, Türkiyə Respublikası Mədəniyyət və Turizm Nazirliyi, Azərbaycan Respublikası Kino Agentliyi və Azərbaycan Respublikasının Türkiyədəki Səfirliyinin nəzdindəki Azərbaycan Mədəniyyət Mərkəzinin birgə əməkdaşlığı ilə keçirilir.

Layihəyə eyni zamanda İzmir və Bursa İl Mədəniyyət və Turizm Müdirlikləri, İzmir Azərbaycan Dərnəyi və Bursa Azərbaycan İnnovasiya və Həmrəylik Dərnəyinin dəstək verir.

Layihə çərçivəsində açılış mərasimi və ilk nümayiş 5 may saat 14:00-da Ege Universitetində keçiriləcək.
Yeni Azərbaycan filmi “Nargin: Sona qədər sirli” tamaşaçılara təqdim ediləcək.

“Nargin. Sona qədər sirli” sənədli-dram üslubunda çəkilmiş və Azərbaycan tarixinin mühüm, eyni zamanda az tanınan səhifələrindən birinə həsr olunmuş filmdir.

Film, xüsusilə I Dünya Müharibəsi dövründə Bakı yaxınlığında yerləşən Nargin adasında baş verən hadisələri əks etdirir.
Filmdə Xəzər dənizində, Bakı yaxınlığında yerləşən Nargin adasında saxlanılan Osmanlı əsirlərinin ağır həyat şəraiti təsvir olunur. Eyni zamanda, Azərbaycan türklərinin çətin tarixi şəraitə baxmayaraq türk qardaşlarına yardım etmək üçün göstərdikləri fədakarlıq ön plana çıxarılır və dostluq, qardaşlıq bağlarının ən ağır sınaqlardan belə güclənərək çıxdığı nümayiş etdirilir.

***
7 mayda Bursa Osmangazi Göstəri Mərkəzində Azərbaycan filmi “Buta” nümayiş olunacaq. Həmin gün Uludağ Universitetində kino sevərlərə Azərbaycan retro filmi “Qaynana” təqdim ediləcək.

Bundan əlavə, Azərbaycan Mədəniyyət Mərkəzinin Qazi Universitetindəki Azərbaycan Türkcəsi Tədris Ocağında “Cənnət yuxusu” filminin nümayiş olunacaq.

Layihənin davamı olaraq Mudanya Universitetində “Zəfər Rəqsi” filmi göstəriləcək.

Məhəmməd,
Manera.az


Türkiyədə Azərbaycan film günləri başlayır ]]> Mehemmed Mon, 04 May 2026 06:31:07 +0000 Nazir müavini: Azərbaycan-Serbiya mədəni əməkdaşlığı yeni mərhələyə qədəm qoyur https://manera.az/index.php?newsid=18259 https://manera.az/index.php?newsid=18259 ]]>

Azərbaycan ilə Serbiya arasında mədəni əlaqələr dinamik şəkildə inkişaf edir və bu əməkdaşlıq artıq yeni mərhələyə qədəm qoyur.

Manera.az xəbər verir ki, bu fikirləri jurnalistlərə açıqlamasında Azərbaycanın mədəniyyət nazirinin müavini Fərid Cəfərov bildirib.

O qeyd edib ki, iki ölkə arasında münasibətlər bütün sahələr üzrə yüksələn xətt üzrə inkişaf edir və bu prosesin əsasında dövlət başçılarının siyasi iradəsi dayanır. Nazir müavininin sözlərinə görə, mədəniyyət sahəsində əməkdaşlıq da bu ümumi inkişafın ayrılmaz tərkib hissəsidir. Azərbaycan və Serbiya arasında artıq mədəniyyətin müxtəlif istiqamətləri üzrə səmərəli əməkdaşlıq formalaşıb. Kitabxana sahəsində hər il yüzlərlə kitabın qarşılıqlı tərcüməsi və mübadiləsi həyata keçirilir. Həm Azərbaycan, həm də Serbiya müəlliflərinin əsərlərinin digər ölkədə nəşr olunması xalqlarımız arasında mədəni yaxınlaşmaya mühüm töhfə verir.

Fərid Cəfərov əlavə edib ki, muzeylər arasında əməkdaşlıq da diqqətəlayiqdir. Xüsusilə Azərbaycan Xalça Muzeyi ilə Serbiyanın Etnoqrafiya Muzeyi arasında təşkil olunan mübadilə sərgiləri bu sahədə uğurlu tərəfdaşlığın bariz nümunəsidir.

Nazir müavini vurğulayıb ki, film sənayesi sahəsində də son illərdə müsbət dinamika müşahidə olunur. Azərbaycan nümayəndələrinin Serbiyada keçirilən beynəlxalq film festivallarında iştirakı, eyni zamanda, serbiyalı qonaqların Bakıda təşkil olunan kino tədbirlərində fəal iştirakı əlaqələrin genişləndiyini göstərir.

“Yeni birbaşa aviareysin açılması iki ölkə arasında mədəni mübadilələrin intensivləşməsinə və xalqlar arasında birbaşa təmasların artmasına əlverişli şərait yaradacaq. Serbiya nümayəndə heyətinin Azərbaycana səfəri incəsənət və musiqi sahəsində əməkdaşlığa yeni impuls verəcək. Keçiriləcək birgə tədbirlər və layihələr iki ölkə arasında dostluq əlaqələrinin daha da möhkəmlənməsinə xidmət edəcək”, - deyə F.Cəfərov bildirib.

]]> Mehemmed Mon, 04 May 2026 06:04:05 +0000 İçərişəhərdə sənət və ənənənin bayramı - Beynəlxalq Xalça Festivalı https://manera.az/index.php?newsid=18258 https://manera.az/index.php?newsid=18258 ]]>

Şirvanşahlar Sarayından Qoşa Qala meydanına qədər təşkil olunan yürüşdə dövlət rəsmiləri, Milli Məclisin deputatları və diplomatik korpusun nümayəndələri iştirak ediblər.

Tədbirin açılışında çıxış edən “İçərişəhər” Dövlət Tarix-Memarlıq Qoruğu İdarəsinin İdarə Heyətinin sədri Rüfət Mahmud bildirib ki, artıq üçüncü dəfə təşkil olunan bu beynəlxalq festival insanları bir araya gətirərək İçərişəhərdə xüsusi ab-hava, sevgi və ilham yaradır. O qeyd edib ki, festivalın ərsəyə gəlməsində çoxsaylı insanların zəhməti dayanır və bu prosesdə iştirak edənlər təmsil etdikləri qurumdan asılı olmayaraq işə yalnız vəzifə kimi deyil, sevgi və böyük məsuliyyət hissi ilə yanaşırlar. Sədr vurğulayıb ki, xalça, sadəcə məişət əşyası deyil, tariximizin, mədəni kimliyimizin və mənəvi dəyərlərimizin ayrılmaz tərkib hissəsidir.

“Azərxalça” ASC-nin İdarə Heyətinin sədri, Əməkdar incəsənət xadimi Emin Məmmədov çıxışında bildirib ki, Beynəlxalq Xalça Festivalının keçirilməsi xalçaçılıq sənətinə göstərilən diqqət və qayğının bariz nümunəsidir. O vurğulayıb ki, dövlət başçısının tapşırıqlarına uyğun olaraq bu sənət yalnız muzey eksponatı kimi deyil, yaşayan və inkişaf edən sahə kimi qorunmalı və gələcək nəsillərə ötürülməlidir.

E.Məmmədov qeyd edib ki, “Azərxalça” ASC-nin ölkənin müxtəlif bölgələrində fəaliyyət göstərən istehsalat sahələrində 500-ə yaxın toxucu çalışır və onların təxminən 85 faizini qadınlar təşkil edir. Bu isə regionlarda məşğulluğun təmin olunması və ənənəvi sənətin yaşadılması baxımından xüsusi əhəmiyyət daşıyır. Festival çərçivəsində ziyarətçilər bu zəhmətin nəticəsi olan xalça nümunələri ilə yaxından tanış olmaq imkanı əldə edirlər.

Azərbaycan Respublikasının İxracın və İnvestisiyaların Təşviqi Agentliyinin (AZPROMO) icraçı direktoru Yusif Abdullayev bildirib ki, bu cür festivalların artıq ənənə halını alması mühüm əhəmiyyət kəsb edir. O qeyd edib ki, bu kimi tədbirlər yaradıcı insanların fəaliyyətinin təşviqi baxımından vacib platformadır, eyni zamanda cəmiyyətdə bayram ab-havası yaradaraq insanları bir araya gətirir. Y.Abdullayev tədbirin təşkilində əməyi olan hər kəsə minnətdarlığını bildirərək bu təşəbbüsün davamlı olmasının vacibliyini vurğulayıb.

Tədbir konsert proqramı ilə davam edib.

Milli Məclisin deputatı, parlamentin Mədəniyyət komitəsinin sədri Polad Bülbüloğlu çıxışında bildirib ki, İçərişəhərdə keçirilən Xalça Festivalı milli-mədəni irsimizin təbliği baxımından xüsusi əhəmiyyət daşıyır. O qeyd edib ki, xalçaçılıq Azərbaycan xalqının əsrlər boyu formalaşmış sənət ənənəsi olmaqla yanaşı, xalqın dünyagörüşünü, estetik zövqünü və tarixini özündə əks etdirən nadir mədəni irs nümunəsidir.

Festival çərçivəsində Qoşa Qala meydanı 11 ölkənin milli pavilyonlarının nümayiş olunduğu və konsert proqramlarının keçirildiyi əsas mərkəzə çevrilib.

Eyni zamanda, Bakı Xanlar parkı və Vahid bağı boyunca təşkil edilən sərgi-satış yarmarkalarında unikal sənət nümunələri təqdim olunub. Multani və Buxara karvansaraları isə eksklüziv sərgi və məhsul təqdimatları üçün ziyarətçilərin üzünə açıq olub.

Festivalın proqramına tanınmış yerli rəssamların, həmçinin Fransa, Qazaxıstan və Albaniyadan olan sənətkarların müxtəlif qalereyalarda nümayiş etdirilən əsərlərindən ibarət sərgilər də daxil edilib.








]]> Mehemmed Mon, 04 May 2026 05:50:02 +0000 “Xudavəng əfsanəsi”ilə “Hophopnamə”nin görüşü https://manera.az/index.php?newsid=18257 https://manera.az/index.php?newsid=18257 ]]>
(Oxucularıma və qələm dostlarıma minnətdarlıq hissi ilə)


Azərbaycanın haqq savaşında qələbəsi, ərazi bütövlüyünün bərpası ilə yekunlaşan Vətən müharibəsinin yaratdığı reallıqlardan biri kimi, böyük bir mirasa – erməni kilsəsinin əsarətindən qurtulan alban məbədlərinə varis çıxan, Şərqi Qafqazın qədim, köklü sakinlərindən olan azsaylı udi xalqının mənəvi dəyərlərini tərənnüm edən “Xudavəng əfsanəsi” kitabının ana xəttini sevgi povesti təşkil etsə də, əsər əslində milli kimliyin, mənəvi kökə qayıdışın və eyni zamanda Azərbaycan multikultural mühitinin ədəbi modeli kimi çıxış edir.

Povestin qəhrəmanı milliyyətcə udi olan gənc rahibdir və o, bərpa edilməkdə olan Alban Apostol Kilsəsinin tənəzzül edən Erməni Qriqorian Kilsəsini nüfuzda üstələməsinə xidmət etməyi özünə həyat kredosu seçib. Lakin o, subaylıq andı içməklə, Allaha olan sevgisi ilə müsəlman ailənin qızı olan sevgilisinə məhəbbətini əks qütblərə qoyub və uzun müddət bu paradoksun əzabını yaşayır.

Toyları yasa, sevinci kədərə çevirən bədbəxt təsadüflər ard-arda baş verərək, cəmiyyətdə Xudavəng monastırını tərk edən erməni keşişin etdiyi bədduaya batil inanc yaradıb və iş elə gətirib ki, “tilsimi” qırmaq öhdəliyi məhz gənc rahibin üzərinə düşüb. Buna nail olmaq üçün görünən yol odur ki, rahib iffət andını pozub evlənməli, sevdiyi qızla dini nikahını bədduanın hədəfi olan Xudavəng kilsəsində kəsdirməlidir. Hərçənd, sevənlərin qovuşması yolunda rahibin şəxsi tabu kompleksindən başqa mənəvi-psixoloji, mental baryerlər, təxribat xarakterli əngəllər də var. Əsrlərin yuxusundan Qələbə müjdəsi ilə oyanan mifik personaj kimi təsvir olunan Müqəddəs Ruh gənc rahibin yuxularına qonaq olur və onun qarşılaşdığı maneələrin dəf olunmasına kömək edir...

Alban-Udi Xristian Dini İcmasının maliyyə vəsaiti hesabına “Qanun” nəşriyyatında çap olunan kitaba görkəmli ictimai və din xadimi Robert Mobili, gürcü əsilli şair-tərcüməçi Giya Paçxataşvili, gənc ədəbiyyatşünas alim Tural Adışirin, tanınmış jurnalist, mədəniyyət yazarı Vüqar İmanov, “Kür-Araz” qəzetinin baş redaktoru Elçin Nəsib müsbət rəylər bildirsələr də, nüsxələri M.F.Axundov adına Milli Kitabxanaya, AMEA Mərkəzi Elmi Kitabxanasına, Prezident Kitabxanasına, C.Cabbarlı adına Gənclər Kitabxanasına, F.B.Köçərli adına Uşaq Kitabxanasına və başqa nüfuzlu biblioqrafik mərkəzlərə verilmiş bu əsərin ictimaiyyətə təqdimatı yubanmışdı.

1 May 2026-cı il tarixdə Mil-Muğan Regional Mədəniyyət İdarəsinin tabeliyindəki Sabirabad Mərkəzi Kitabxanasının təşkilatçılığı ilə “Hophopnamə” Kitab Mərkəzində baş tutan, müəllifi olduğum “Mənə Şəhrizadın nağılın danış” (“Şərq-Qərb” nəşriyyatı, 2025) və “Xudavəng əfsanəsi” (“Qanun” nəşriyyatı, 2026) kitablarımın təqdimat mərasimində gənc oxucuların (əsasən, Sabirabad Sosial-İqtisad Kollecinin tələbələri) tədbirin gedişində mənə ünvanladıqları heç də şablon olmayan sualların hər biri idman termini ilə desək, məni noqdauna salmışdı. Ekspromt cavablar istəyən sual yağışına tutulduğum həmin anlar yalnız nokauta düşməmək üçün qayğılanırdım. Necə deyərlər, dişim bağırsağımı kəsir, eynəyimin üstündən təqdimatın məhz bu ünvanda keçirilməsinin təşəbbüskarı, Sabirabad Mərkəzi Kitabxana Sisteminin (MKS) direktoru Eldar Urufova həm minnətdarlıq ifadə edən, həm də bir az qınayıcı nəzərlərlə baxırdım. Təxmin eləmişdim ki, hətta müəyyən standartlar tələb edən tədbirlərə belə interaktiv müzakirələr və başqa müxtəlif kreativ nüanslar əlavə edən Eldar müəllimdən hər nə cür desən, sürpriz gözləmək olar. Tədbirin formatını seçmək də onun ixtiyarında olan məsələ idi. Şükür, iştirakçıların reaksiyalarından duydum ki, cavablarım da yaxşı alınıb.

“ – Sizcə, bir kitab bir insanın həyatını dəyişdirə bilərmi?”
“ – Məncə, bir kitab bütün bəşəriyyətin taleyini dəyişdirə bilər”.
“ – Necə düşünürsüz, yazıçı həqiqəti yazmalıdır, yoxsa, oxucunun istədiyini?”
“ – Fikrimcə, həqiqət yazılmalıdır, ədaləti üstələməyənə qədər”.
“ – Əsərlərinizin külliyyatı yoxa çıxsaydı, gələcəyə məhz hansı əsərinizin miras qalmasını istərdiniz?”
“ – Seçim edə bilmirəm, qələmimin bütün məhsulları mənəvi övladlarımdır və mənə biloji övladlarım kimi əzizdirlər”.
“ – Hansı əsərinizin qəhrəmanını həyatda tanıyırsınız?”
“ – Məsələn, “mən" ifadəsi ilə təhkiyə etdiyim əsərlərimin qəhrəmanını hər gün güzgüdə görürəm”.

“Hophopnamə” Kitab Mərkəzi qonaqlara, ziyarətçilərə təklif etdiyi şəraitə görə bölgədə insanların mədəni istirahəti, asudə vaxtlarını maraqlı keçirmələri üçün ən ideal məkanlardan biridir. Sabirabada yolu düşən görkəmli elm, mədəniyyət xadimləri, incəsənət ustaları, şair və yazıçılar “Hophopnamə”yə baş çəkmiş və gördüklərindən çox razı qalmışlar. Mərkəzin xidmətlər çeşidinin və kitab fondunun zənginləşməsində, əhaliyə göstərilən mədəni xidmətlərin keyfiyyət göstəricilərinin yüksəldilməsində əhəmiyyətli rol oynamasında şəxsən Eldar Urufovun böyük səyləri olmuşdur. Təqdirəlayiq haldır ki, mədəniyyət sahəsində dövlət-özəl sektorun əməkdaşlığının uğurlu təzahürü kimi iki il yarım əvvəl Ulu Öndər Heydər Əliyevin 100 illik yubileyinə töhfə olaraq yaradılmış və fəaliyyətə başlayan “Hophopnamə” Kitab Mərkəzinin sakit aurası, kitabxananın gülərüz kollektivinin xoş münasibəti, burada təşkil olunan kitab sərgiləri, təlim sektoru, rəsm və rəqs studiyaları, regionda fəaliyyət göstərən sənətkarların yaratdığı incəsənət nümunələrinin, yaradıcı şəxslərin əl işlərinin yer aldığı stendlər rayonun uşaq və gənclərinə daha cəzbedici gəlir, onların mədəniyyətə və incəsənətə marağını artırır.

Yeri gəlmişkən, onu da qeyd edim ki, təqdimatda iştirak edən Mil-Muğan Regional Mədəniyyət İdarəsinin rəis müavini Telman Əzimov çıxış nitqində sevindirici xəbər verdi: Regional İdarənin xidmət etdiyi bölgənin digər rayonlarında, ən yaxın vaxtda isə Sabirabada qonşu olan Saatlı rayonunda da belə çoxfunksiyalı müasir kitab mərkəzinin istifadəyə verilməsi nəzərdə tutulur.

Təqdimatın yeri və tarixi barədə əvvəlcədən elan belə verməmişdim. Nəzərdə tutmuşdum ki, əsasən yerli ədəbi cameənin üzvlərindən kimi həmin gün rayon mərkəzində rast gəlsək, tədbirə dəvət edərik. Yaşayıb fəaliyyət göstərdiyim paytaxt Bakıdakı dostlarıma zəhmət vermək, Sabirabada yola dəymələrini istəmirdim. Yalnız iki nəfərdən – BDU-nun müəllimi, tarixçi, toponimist Nazim Vəlişovdan və Azərbaycan Rəssamlar İttifaqının üzvü, rəssam-şair Sehran Allahverdidən gizlətməyi özümə rəva bilmədim. Çünki bu dostlardan biri “Xudavəng əfsanəsi” kitabımın redaktoru, digəri isə kitabda gedən illüstrasiyaların müəllifi olmuşlar. Bir də, mənim kimi bir ayağı şəhərdə, bir ayağı əyalətdə olan, vaxtaşırı bir araya gəlib çay dəstgahı arxasında fikir mübadiləsi apardığım sabirabadlı şair Xəlil Mirzənin mənim son günlər vurnuxmağımı müşahidə edən nəzərindən yayına bilmədim. Sağ olsun, “tək sənin deyil, rayonumuzun qonaqlarıdır” – deyib onları öz şəxsi minik avtomobilində Sabirabada aparıb-gətirməyi boynuna götürdü.

Sağ olsunlar, əliboş gəlmədilər. Belə ki, Nazim Vəlişov tədbirin moderatorluğunu öz üzərinə götürdü, öhdəsindən də yaxşı gəldi.

Üstəgəl, bir vaxtlar gərgin tədqiqatlar hesabına ərsəyə gətirdiyi “Sabirabad toponimləri” kitabının bir nüsxəsini kitabxanaya hədiyyə etdi. Sehran bəy isə gələn kimi molbert istədi. Avadanlıq qurulandan sonra tədbir boyunca mənim portretimi çəkdi.

Cəmi iki saat ərzində A3 formatlı kağız üzərində akril boya ilə gözəl bir əsər yaratdı. Razılaşaq ki, hər rəssam bunca reqlamentləşdirilmiş məhdud vaxt ərzində çoxsaylı tamaşaçının gözləri qarşısında belə bir imtahandan keçməyə cəsarət etməzdi. Hərdən mənə səslənirdi ki, arada ona tərəf baxım. Mənim isə başım təbii ki, çıxış edən natiqlərə qarışır, yerlilərimin “maestro” dedikləri səs rejissoru Mais müəllimin pianoda ifa etdiyi melodiyaların müşayiəti ilə tələbələrin canlı səsləndirdikləri şeirlərimə qulaq asır, rəssama poza verməyi unudurdum. Yadıma düşən kimi üzrxahlıq yerinə yarızarafat, yarıgerçək replikalar atıb könlünü almaq istəyirdim: “Arxayın ol, orda əjdaha da çəksən, mən bundan belə əjdahaya oxşamağa çalışacağam. Yetər ki, altından imzanı qoy”, “Görürəm, hamı daha mənə deyil, çəkdiyin şəkilə baxır”.

Maraqlı məzmunlu, yaradıcı alınan tədbirdə rayonun tanınmış qələm sahibləri – Elçin Nəsib, Xanoğlan Əsgərov, Xəlil Mirzə, Rəqibə Qəvvas və Fikrət Məmmədli mənim şəxsiyyətimdən, həyat və yaradıcılığımdan söz açıb, müxtəlif ədəbi janrlarda qələmə aldığım əsərlərimin məziyyətindən, mahiyyətindən, ictimai-publisistik əhəmiyyətindən danışdılar. Şairlər öz şeirləri sırasından da tədbirin ruhuna uyğun olanları oxudular ki, bu da alqışlarla qarşılandı. Dil - ədəbiyyat müəllimi Rəqibə xanım isə mənə özünün müəllifi olduğu “Zərnigar” kitabını (sənədli povest) hədiyyə etdi.

Öz növbəmdə yaradıcılığıma göstərilən diqqətə və ehtirama görə tədbirin təşkilatçılarına və iştirakçılarına dərin minnətdarlığımı bildirdim. Sonda tədbir iştirakçılarına imzamla təsdiqlədiyim kitab nüsxələrini hədiyyə etdim və xatirə şəkilləri çəkdirdik.

Ələlxüsus da, gənclərə kitab bağışlayanda özümü Azərbaycan kinosunun incilərindən sayılan “Bizim Zəbiş müəllim” filminin qəhrəmanının yerində hiss edirdim. Əsas personaj Cəbiş müəllim əhalinin aclıq çəkdiyi İkinci Dünya müharibəsi dövründə defisit (qıt) mal sayılan, alveri qanunla möhtəkirlik hesab olunan sabunları satıb varlanmaq əvəzinə, cəbhəyə yola düşən əsgərlərə paylayıb, vicdan əzabından qurtulmuşdu. Mən də gənclərə verdiyim kitabların oxunacağına əmin oluram. Fərqli olaraq, yaşlı nəslin nümayəndələri olan ədəbiyyat adamlarının çoxu ömrünün qalan hissəsini mütaliəyə sərf eləmək istəmir. Bu tendensiyanın bir mənfi cəhəti də ondadır ki, gənc ədiblərin ortaya qoyduqları əsərlər sırasından bir neçə qeyri-qənaətbəxş nümunəni seçir, onlardan önyarğı yaradıb başqa cavan yazarların əsərlərini oxumaq və dəyərləndirmək qayğısından qurtulmağa çalışırlar. Halbuki, bu, yetişməkdə olan nəslin qarşısında bir məsuliyyətdir. Özü də nəsillər arasında mənəvi körpü, minnətdarlıq borcu yarada bilən bir məsuliyyət.

Pünhan Şükür





]]> Mehemmed Sun, 03 May 2026 10:39:10 +0000