nesr - Manera.Az https://manera.az/ nesr - Manera.Az DataLife Engine İlqar İsmayılzadənin yeni kitabı nəşr olunub – “Tomris ödüllü xanımlar” https://manera.az/index.php?newsid=18421 https://manera.az/index.php?newsid=18421 ]]>
Fəlsəfə üzrə fəlsəfə doktoru, yazıçı-publisist İlqar İsmayılzadənin “Tomris ödüllü xanımlar” adlı yeni kitabı işıq üzü görüb.

Cəlilabad ədəbi mühitinin “Tomris” fəxri ödülünə layiq görülmüş altı tanınmış xanım yazarın yaradıcılığına həsr olunan kitab “Həməşəra” mətbu orqanının nəşri, “Qazi” Çap Mərkəzinin çapı ilə 2026-cı ildə ərsəyə gəlib.

Kitabda Türk dünyasının ilk qadın hökmdarı kimi tanınan Tomris xatun haqqında qədim yunan tarixçisi Herodotun “Tarix” əsəri əsasında məlumatlar təqdim edilir. Eyni zamanda “Tomris” ödülünə layiq görülmüş Ustad Şəhla Rəvan, Hicran Fuad Əhmədli, Sevinc Şirvanlı, Pərvanə İsgəndərqızı, Atlaz Rzayi və Aydan Nizamiqızının bioqrafik məlumatları oxuculara çatdırılır.

Nəşrin əsas məqsədlərindən biri həm adıçəkilən xanım yazarları daha yaxından tanıtmaq, həm də Turan Yazarlar Birliyinin nəzdində xanımlar üçün təsis edilmiş “Tomris” fəxri ödülünün ədəbi mühitdə tanıdılmasına və adının yaşadılmasına töhfə verməkdir.

Müəllif kitabın ərsəyə gəlməsində dəstək göstərənlərə, eləcə də “Qazi” Çap Mərkəzinin rəhbəri Yasər İsmayılova və əməkdaşı Nurəddin Hüseynova təşəkkürünü bildirib.

Manera.az ]]> Mehemmed Thu, 03 Sep 2026 10:01:59 +0000 Üç qardaşdan biri – Pünhan Şükürün doğum gününə https://manera.az/index.php?newsid=18418 https://manera.az/index.php?newsid=18418 ]]>

Hikmət Məlikzadə: “Daşdəmir mənim sənət örnəyim, Pünhan isə fəxrimdir...”


Mətbuatın köhnə adamlarından olan jurnalist Hikmət Məlikzadə həmkarı və dostu, jurnalist Pünhan Şükürün doğum günü münasibətilə duyğusal yazı qələmə alıb.

Manera.az həmin yazını təqdim edir:

Biz, üç qardaş – Daşdəmir Əjdəroğlu, Pünhan Şükür və mən (Hikmət Məlikzadə) mətbuatın köhnə adamlarıyıq. Üçümüzü də zaman-zaman jurnalistika səmasında eyni aramla bərq vuran eyni buludlar isladıb, üçümüzün də üstündən eyni küləklər keçib. Üçümüz də çörəyimizi çox vaxt dizlərimizin üstündə qazanmışıq... O çörəkdə indi də halal zəhmətimizin və göz nurumuzun izləri var...

Mən və Pünhan həmyaşıdıq, Daşdəmir bizdən beş-altı bayram böyükdür. Onu 1993-cü ildən tanıyıram. İlk gördüyüm gün mənə doğma adam təsiri bağışladı. Sağ olsun, bir böyük kimi tövsiyələrini əsirgəmədi. Bir növ, tez-tez onun zəhmət sığalı ilə qarşı-qarşıya gəldim. Mətin, halal insan kimi bərkiməyimdə onun rolu çoxdur...

İllər sonra Pünhan Şükürü tanıdım. İlk gördüyüm gün onun ləngərsiz vücudundakı surət mənə özümü xatırlatdı. “Tək səbir” qəzeti bizi doğmalaşdırdı. Onun da halal insan olduğunu sezdim. Ovuclarındakı zəhmət qabarları eyni ilə məndəki kimi idi.

Sonra Daşdəmir Əjdəroğlu Pünhan haqqında mənə sanballı fikirlər dedi. Hətta məsləhət gördü ki, bir-birimizdən muğayat olaq. İndi də onun bəzi dedikləri qulaqlarımda cingilti verir.

Bir yağışsız, dumansız payız günü Daşdəmir dedi:

– Mətbuatın duza gedən vaxtıdır. Sənə və Pünhana böyük etibarım və inamım var. Bir-birinizdən muğayat olun. İmkan verməyin yalın ağızlar, saxta təbəssümlər və boş başlar sizi ayrı-ayrı qayıqlara mindirsin. Çalışın, həmişə eyni cəbhədə “döyüşün”... Əmin olun ki, mənim də nəzərlərim həmişə üstünüzdə olacaq...

Daşdəmir Pünhana da, mənə də qardaş qədər doğma idi deyə onun bu həyat timsallı sözləri bizə həmişə örnək oldu. Biz həm onun, həm də içimizin işıqlı təpəri ilə bir-birimizə qarşı hədsiz səmimi olduq, bir-birimizin əlindən möhkəm yapışdıq.

İllər bizim üçümüzü də eyni missiyanın yorulmaz, sədaqətli əsgəri etdi. Nə xoş ki, Birinci Qarabağ müharibəsi dövründə də qələmimiz süngüyə çevrildi, Vətən müharibəsində də. Əminəm ki, bu ərəfələrdə qələmə aldıqlarımız bir əsgərin Vətən üçün qazandığı uğur qədər görkəm qazana bildi.

Çox şükür, bu gün də hər üçümüz halal yolla çörək qazanır, zəhmətimizin müqabilində həyat qayığımızı özümüzə aid dəryalarda sürə bilirik.

Daşdəmir mənim sənət örnəyim, Pünhan isə fəxrimdir...

Bu gün Pünhan qardaşımın ad günüdür. Minnətdaram ki, əvvəl necə idisə, indi də elədir. Onun səmimiyyəti mənim üçün indi də bir qazancdır...

Doğum günün mübarək, Pünhan! Sənə yalnız can sağlığı arzu edirəm. Canın sağ olsun ki, həyat qayığını içindəki arzulara sarı sürə biləsən!

Hörmətlə,
Hikmət Məlikzadə

 ]]> Mehemmed Wed, 02 Sep 2026 12:45:43 +0000 Zamanı görüntüləşdirən sənətkar https://manera.az/index.php?newsid=18398 https://manera.az/index.php?newsid=18398 ]]>

İki əsrə yaxın yaşı olan fotoqrafiya sənətinin yaranma günü qlobal aləmdə 16 ildir ki, bayram kimi qeyd olunur. 1839-cu il avqustun 19-da Lui Dagerin dünyada ilk fotoşəkli ictimaiyyətə təqdim etdiyi gün 17 il sonra fotoqrafların peşə bayramı kimi rəsmiləşdirilib.

Qələmi fotoaparatla əvəz edərək tarix “yazan” sənət adamları zaman-zaman bu işin incəlikləri sayəsində dəyərli əsərlər yaradıblar. Fotoqraflığın, sadəcə, düyməni sıxıb şəkil çəkməkdən ibarət olduğunu düşünmək sadəlövhlük olardı, çünki bu iş də rəssamlıq qədər xüsusi istedad, zövq tələb edir.

Azərbaycanda da fotoqrafiya geniş yayılıb. Bu sənətin ölkəmizdə təməli 165 il əvvəl – 1861-ci ildə qoyulub. O vaxt Bakı buxtasının dənizdən ilk panoram görüntüləri çəkilərək yayılıb. Bir neçə gün əvvəl bu yubileyin filateliya vasitəsilə qeyd olunması üçün “Gilavar Foto Klubu” İctimai Birliyinin təşəbbüsü ilə Belçikada 4 min nüsxə tirajla xüsusi poçt markası hazırlanıb.

Belə bir əlamətdar vaxtda tanınmış fotojurnalist, Əməkdar mədəniyyət işçisi İlqar Cəfərovun sənət yoluna nəzər salmaq istəyirik. Peşəsinin vurğunu olan İlqar müəllim 35 ildən çoxdur ki, Dövlət İnformasiya Agentliyində – AZƏRTAC-da çalışır, gündəlik işi ilə bərabər, əsərlərini beynəlxalq foto-müsabiqələrdə, mötəbər sərgilərdə nümayiş etdirir və dəyərli mükafatlar alır.

O, Gəncədə dünyaya göz açıb, bu qədim şəhərin gözəlliklərindən ilhamlanıb və yurd sevgisini fotonun dili ilə ifadə etməyə çalışıb. İlk dəfə atası Şaban kişi ad günündə ona “Smena-8M” fotoaparatını alanda İlqarın 10 yaşı vardı. Gecə-gündüz şəkil çəkib çıxarıb, bu incə sənətin sirlərini – işıq və rəng rakurslarını, lenti səbrlə aşkarlamağı mənimsəyib. Hələ bir əsr əvvəl Gəncədə fotoqraf olmuş Məşədi Abbasəli Abbasov, Lev Daşkeviç və tanınmış idman müxbiri Faiq Rəcəblinin peşə ənənələrinin davamçısı olmağa çalışıb.

Tədricən özünə inamı artan İlqar həmdəmi sandığı “möcüzəli” aparatı ilə ustalaşıb. Onun ilk işləri qəzetdə çıxanda sevincdən uçmağa qanadı olmayıb. Sonra Kənd Təsərrüfatı İnstitutunu (indiki Azərbaycan Dövlət Aqrar Universiteti) bitirsə də, fotoreportyorluğa olan sevgisi onu Moskvaya – o zamankı Fotojurnalistika Tədris Mərkəzinə aparıb. Orada qiyabi təhsil alaraq nəzəri və praktik biliklərini artırıb.

Gənc fotoqraf işə qəbul ediləndən, təxminən, 1 il sonra ilk ezamiyyəti Füzuli, Şuşa və Laçın rayonlarına olub. Bu tarix isə 1992-ci ilin fevralına təsadüf edir. Orada ikən Xocalı faciəsinin baş verdiyini eşidən İlqar tələsik Bakıya qayıdaraq materialları təhvil verib. O, Xocalıya ezam olunduğu günləri belə xatırlayır:

– Hadisələri canlı görmək və bəzən eybəcər vəziyyətə salınmış cəsədləri lentə almaq heç də asan deyildi. Bunlar mənə psixoloji cəhətdən çox təsir edirdi. Dəhşətə gəlirdim, bəzən özümü qışqırmaqdan, ağlamaqdan güclə saxlayırdım. Ermənilər bir ailəni vəhşicəsinə qətlə yetirmiş, hər birinin cəsədini eybəcər hala salmışdılar. Mən isə bunların hamısını lentə almalı idim. Ağır da olsa, dişimi-dişimə sıxıb öhdəsindən gəldim.

Daha sonra deyir ki, 1992-ci ildə hakimiyyətdə hərc-mərcliklər, qarşıdurmalar olduğundan bəzən onlara şəkil çəkməyə də imkan verilməyib, amma vətəndaşlıq və peşə borcu hər cür qadağanı üstələyib.

– …Qatarla yaralıları Bakıya gətirirdik. Vağzalda bizi çoxlu təcili yardım maşını gözləyirdi. Orada olan səlahiyyətlilər bizə dedilər ki, şəkil çəkmək olmaz. Əks halda, fotoaparatlarınız əlinizdən alınacaq. Gördüm yox, bu acınacaqlı mənzərəni mütləq çəkməliyəm. Qalxdım qatarın üstünə və başladım gizlincə çəkməyə. Sonra o fotoları göndərdik Moskvaya. Elə həmin gün “İzvestiya” qəzetində hadisəyə reaksiya verildi. Hamı bu şəkillərlə maraqlanırdı.

İlqar Cəfərovun 2000-ci ildə Bakının “Gülüstan” sarayında Birinci Qarabağ müharibəsi, qaçqınlar, dağıntılar və bombardmanlara həsr olunmuş sərgisi böyük əks-səda doğurub. Həmin sərgidə ulu öndər Heydər Əliyev də iştirak edib. Daha sonra həmin ekspozisiya Azərbaycan Milli Kitabxanasında bir neçə ay nümayiş olunub.

Onun təsirli fotolarından biri də doğma Gəncəyə aiddir. Vətən müharibəsi zamanı – 2020-ci ilin oktyabrında çəkdiyi, erməni ordusunun cəbhə xəttindən aralıda yerləşən Gəncəni raket atəşinə tutmaqla törətdiyi cinayətin əks olunduğu “Evi bombalanmış insan” fotosu müsabiqədə Amerika Fotoqrafiya Cəmiyyətinin (PSA) qızıl medalına layiq görülüb.

Qeyd edək ki, 2024-cü ildə beynəlxalq müsabiqələrdə qazandığı uğurlara görə İlqar Cəfərova “Beynəlxalq Foto Sənəti Federasiyasının fəxri” adı verilib. Həmyerlimiz qısaca FİAP adlanan həmin qurumun fəaliyyət göstərdiyi 75 il ərzində postsovet məkanından bu dəyərə layiq görülmüş ilk fotoqrafdır. Ona Assosiasiya prezidentinin təbrik və təşəkkür məktubu ünvanlanıb.

Yeri gəlmişkən, peşəkar fotoqrafiya ustası indiyədək o qədər medal, sertifikat, diplom alıb ki, sayı-hesabı yoxdur. İnişil Azərbaycan Fotoqrafiya Federasiyası yerli fotoqrafların xaricdə qazandığı mükafatların statistikasını aparıb və məlum olub ki, sənətçilərimiz 2015-ci ildən başlayaraq, beynəlxalq müsabiqələrdə 830 mükafat əldə ediblər. Onlardan 247-si medal, 370-i fəxri lent, 213-ü diplom və sertifikatlardır. Qazanılan medalların isə 129-u qızıl, 61-i gümüş və 57-si bürüncdür. Beynəlxalq fotomüsabiqələrdə ən çox mükafat qazanan isə məhz İlqar Cəfərov olub. Onun aktivində 254 mükafat var.

Həmkarları Şirməmməd Nəsirli, Oleq Litvin, Mirnaib Nəsənoğlu, Ağaəli Məmmədov onun peşəkar cəhətlərini səciyyələndirərək deyiblər ki, səmimi insan və etibarlı dost olan İlqar hadisələrə bədii yanaşması, dəqiqliyə ciddi riayət etməsi ilə seçilən sənətkardır. O, dünyada bu sahə üzrə ən yüksək titullardan biri sayılan “Excellence FIAP Diamond 2” dərəcəsinin sahibidir.

Fotoqraf idmana sevgisi ilə də fərqlənir. O, 4 Paralimpiya Oyununu – 2004, 2008, 2012 və 2016-cı illərdə – lentə alıb. Həmin yarışlar onun çəkdiyi fotolarda daha maraqlı görünür. Bir neçə gün əvvəl 10-cu dəfə Avropa çempionu olan sumqayıtlı cüdo ustası İlham Zəkiyevin dediyinə görə, o, 2004 və 2008-ci illərdə Afina və Pekində paralimpiya çempionluğunu qızıl medalını qazananda buna həmin salonlarda ürəkdən sevinənlərdən biri də tarixi anları fotoda əbədiləşdirən İlqar Cəfərov olub. Himnimiz çalınanda onun gözləri yaşarıb.

Çoxumuzun görə bilmədiyi, ya da görüb önəm vermədiyi qeyri-adi, heyrətamiz anları ustalıqla “tutub” özününküləşdirə (həm də bizimkiləşdirə) bilir İlqar müəllim. Bəzən elə ecazkar mənzərələr olur ki, bizim diqqətimizdən yayınır. Amma onun kimi zövq sahibi olan, duyğusal, itigözlü foto ustası kamerasındakı düymənin şaqhaşaqı ilə həmin görüntüləri özünün “şikar”ına çevirə bilir.

İllər onun saçlarını ağardıb, sənəti üzünü ağ eləyib. Zamanın, məkanın və həyatın fotosalnaməsini yaradan İlqar Cəfərov, əsasən, kadr arxasında qalsa da, xalqının, millətinin təsviri yaddaş kitabını yazanlardan biri olması ilə fəxr edir.

Əli NƏCƏFXANLI
XQ ]]> Mehemmed Wed, 26 Aug 2026 10:45:25 +0000 Aliq Nağıoğlu: "Sənlik deyil" - Hekayə https://manera.az/index.php?newsid=18396 https://manera.az/index.php?newsid=18396 ]]>
"Sənlik deyil"
Hekayə


İşimlə əlaqədar rayon mərkəzinə getmişdim. Qayıdanda yubandığımdan axırıncı avtobusa çata bilmədim. Rayon mərkəzindən iyirmi kilometr aralıda yerləşən kəndimizə günorta saat ikidən sonra marşrut işləmir. “Xalturşik”lərə möhtac qalırıq.
Dayanacaqdakı ağ rəngli 06 “Jiquli”yə yaxınlaşdım. Sürücü məni gülərüzlə qarşıladı.
– Gedəkmi? – soruşdum.
– Qoy bir nəfər də gəlsin, yola düşək, – dedi.
Razılaşdım. Əslində bu mənim xeyriməydi. Bir var, yolhaqqını tək ödəyəsən, bir də var, iki nəfər arasında yarı böləsən.
Çox gözləmədik. İkinci müştəri yaxın kənddəndi. Məndən əvvəl düşəcəkdi. Onu yaxşı tanıyırdım. Sovetlərin dövründə sovxozumuz birdi. Eyni briqadada çalışırdıq. Sovxoz dağılandan, sovetliyimiz ayrılandan sonra ilk dəfəydi rastlaşırdıq.
Salamlaşıb görüşdük. İkimiz də keçib arxada əyləşdik. Maşın yerindən tərpənən kimi bir-birimizdən hal-əhval tutmağa, söhbətləşməyə başladıq.
– Maşallah, yaxşı qalmısan, – tanışım dedi.
– Heç sən də pis deyilsən, – dedim.
– Üç ildi pensiyaya çıxmışam, – dedi.
– Mən də iki ildi.
– Balalar neyniyir? – soruşdu.
– Başlarını birtəhər dolandırırlar. Səninkilər necə?
– Qızları köçürtdüm, oğlan biznən olur.
– Pensiyaya çıxandan sonra da işləyirsən, yoxsa istirahət edirsən?
– Əşi, nə istirahət? Yox, qardaş, mən bekar qala bilmərəm.
– Yenə hökumət işidi?
– İndi kənddə hökumət işi hardadı?
– Bəs nəynən məşğulsan?
– Mənimki əvvəldən heyvan saxlamaqdı. Sən yəqin əkin-biçinə güc vermisən?
Güldüm.
– Mənim bütün günüm virtual aləmdə keçir, qardaş.
Tanışım üzümə baxıb nəsə anlaşılmaz bir şəkildə qımışdı.
– İş-güc yaxşı şeydi, – dedi. – Amma adamın başı necə qarışırsa, dünyadan, dostdan-tanışdan xəbəri olmur. Get-gəl kəsiləndən sonra hamı unudulur, yaddan çıxır.
– Mənim dost-tanışlarım indi əvvəlkindən də çoxdu. Görüşmək üçün harasa getməyə, hansınısa itirib-axtarmağa da qətiyyən ehtiyacım yoxdu. Hamısı əlimin altındadı. İstədiyim vaxt hamısı ilə əlaqə yaradır, hal-əhval tuturam. Başın haqqı, virtual məkan əvəzsiz bir şeydi.
– Sən əvvəldən bəxtiyeyinsən, – tanışım dərindən köksünü ötürdü. – Elə o vaxt sovxozda çalışanda da həmişə işin asanı sənə düşürdü. Mənim işim çox ağırdı.
– Axı ağır olmuş nədi ey? İndi texnika əsridi.
–O texnikanın mənə nə dəxli? Tezdən saat beşdə oyanıram. Tövlədəki heyvanların altını sıyırıram, yemlərini verirəm. Cöngələrin saman-kəpəyini hazırlayıram. Arada qoyunları bayıra çıxarıram. Çoban darvazanın qabağından keçəndə sürüyə qoşuram. Qayıdıb arvadı oyadıram ki, sağmal inəkləri sağsın. Əlüstü su nasosunu qoşub heyvanların, ev quşlarının su qablarını doldururam. Toyuqları, qazları, ördəkləri azadlığa buraxıram, qabaqlarına dən səpirəm. İnəkləri açıb suvarır, naxırçıya qoşuram. Hamısını rahatlayandan sonra arvad haylayır ki, kişi, gəl səhər yeməyini ye. Toqqanın altını bərkidir, uzanıb bir az çimir eləyirəm. Ayılan kimi bir stəkan çay içib təzədən həyətə düşürəm. Bu dəfə ağacların dibini belləyirəm, sulayıram. Cöngələrin suyunu, yemini, ev quşlarının dənini verirəm. Bir də ayılıram gün günortanı addıyıb. Gec də olsa, naharımı yeyirəm. Axşamtərəfi toyuqların yumurtalarını yığıram. Heyvanlar örüşdən qayıdanda bu qayda ilə hər şey yenidən təkrarlanır. Üstəlik təzəlikcən namaz da qılmağa başlamışam...
– Məzən olsun, denən daha kefdəsən ki, – zarafatla güldüm.
– Yaman da kefdəyəm.
– İşdən vaxt tapmağı, dost-tanışla görüşüb söhbətləşməyin asan yolunu mən sənə indi öyrədərəm. Barı axşamlar bekarlayırsanmı?
– Belə də, olur.
– Sənin mobil telefonun var?
– Dilini bilmədiyimdən, əvvəldən baş qoşmamışam, amma arvadın var.
– Kompüterin necə?
– Var, oğlum rusyətdəki qohum-qardaşla danışır. Mən elə şeylərə qarışmıram.
– Qulaq as, sən gəl orda özünə şəxsi bir poçt açdır.
– Nəyimə lazımdı? Poçt küçəmizin tinindədi. Hər ay gedib telefonun, işığın-qazın aylıq pulunu özüm ödəyirəm orda.
– Eh, səninlə əlaqə saxlamaq çətin olacaq, qardaş. Belə çıxır sən feysbuka, tvitterə də girə bilmirsən. E-mailin, bloqun, instaqramın, saytın-filanın da yoxdu...
Tanışımın bir gözü yoldaydı. Deyəsən, heç mənə qulaq asmırdı. Köhnə bir darvazanın yanından ötəndə sürücüyə sarı səsini qaldırdı:
– Hara getdin, qardaş? Niyə saxlamadın? Birinci dəfədi?
Sürücü əyləci basıb maşını saxladı. Üzrxahlıqla geri verdi:
– Bağışla, fikrim özgə yerdəydi.
Tanışım xudahafizləşərkən:
– Bayaq soruşacaqdım, sözünü kəsmədim, – dedi. – O işlədiyin yer təzə açılıb? Hardadı?..
– Nə iş, a kişi?..
– Virtual məkandı, nədi? Yaman çox da texnikası var deyəsən?..
– Nə texnika, hansı texnika?
– Elə bu saat sadalamırdın:fesbuk, instaqram, bloq-filan?..
Mən danışdıqca tanışımın niyə gözünü döydüyünü indi anladım. Beləsini başa salmaq uzun həngaməydi. Özümü gülməkdən güclə saxlayıb dedim:
– Əşi, sənlik deyil.



]]> Mehemmed Wed, 26 Aug 2026 06:38:37 +0000 Bir günün içində dağılan həyat - Hekayə https://manera.az/index.php?newsid=18261 https://manera.az/index.php?newsid=18261 ]]>

Arif Ərşadın "QIZCIĞAZIN TALEYİ" hekayəsini təqdim edir:

O, bütün gecəni imtahanlara hazırlaşdığından yatağına səhərə yaxın uzanmışdı. Bazar günü olduğundan günortaya qədər yatacağına qərar vermişdi. Amma gördüyü yuxu onu bərk sarsıtmışdı və ona görə də yuxusunu tam ala bilməmişdi. Yatağından qalxmayaraq, yerindəcə gördüyü yuxu barədə düşünürdü. Balaca qızcığazın başına gələn o bədbəxt hadisə ona çox pis təsir etmişdi. Özünü yorğun hiss edirdi. Bədənini yumşaltmaq üçün bir neçə dəfə gərnəşsə də, əsnəyərək dərindən nəfəs alsa da, bu, heç nəyi dəyişmədi. Ağ mələfəni burnunun üstünə qədər çəkdi, gözlərini tavana zilləyərək fikrə daldı. Balaca qızcığazın sonrakı taleyi onu çox narahat edirdi...


Telefon zəngi onu fikirlərindən ayırdı. Ayağa qalxmazdan qabaq divar saatına tərəf boylandı. Əqrəblər 12-ni göstərirdi. Niyazın gəlməsinə hələ düz iki saat qalırdı. "Bəs, onda zəng eləyən kim ola bilər?" deyə düşündü. Ağlına heç kim gəlmədiyindən çiyinlərini çəkdi, yerindən qalxdı və tələsmədən telefonun dəstəyini qaldırdı.

- Salam, Zəminə. Mənəm ey, Gülər xala. Necəsən, qızım?

- Hə, tanıdım, salam, Gülər xanım. Çox sağ olun, yaxşılıqdır, təşəkkür edirəm. Buyurun, eşidirəm sizi.

Gülər xanım 50-55 yaşlarında olsa da, zahirən çox yaşlı görünürdü. Çoxdan rəng görməyən saçları ağappaq idi. Həyat onun belini vaxtından qabaq əymişdi. Belə ki, düz iki il əvvəl qızı ilə kürəkəni rayondan qohumlarının toyundan qayıdan zaman əyləşdikləri taksinin sürücüsü qəfildən idarəetməni itirmiş və maşın körpüdən aşağı yuvarlanmışdı. Nəticədə sürücü və sərnişinlərin hər ikisi yerlərindəcə keçinmişdilər. Elə həmin gündən də qızının 4 və 6 yaşlı körpələrinə o himayədarlıq edirdi. Uşaq baxçasında tərbiyəçi kimi çalışan Gülər xanıma nəvələri ilə öz evində yaşamaq rahat olduğundan o, qızının mənzili boş qalmasın deyə, tələbə qızlara kirayəyə vermişdi.

- A qızım, utanıram da deməyə, imkanın varsa, bu ayın pulunu gecikdirmə. Ayın sonu nəvələrimi kəndə aparacam, istəyirəm onlara bir az əyin-baş alım. Üst-başları heç yaxşı deyil. İmkanın yoxdursa...

- Narahat olma, Gülər xanım, evdən pul göndəriblər, - deyib, ani olaraq fikrə getdi, divar saatına tərəf boylanaraq, - saat üçə qədər çatdıracam.

Zəminə artıq iki ilə yaxın idi ki özündən bir kurs yuxarı oxuyan rəfiqəsi ilə bu mənzildə kirayədə qalırdı. Son günlər rəfiqəsi rayon məktəblərinin birində təcrübədə olduğundan Zəminə mənzildə hələlik tək qalırdı. Bunu bilən Niyaz dəfələrlə ona qonaq gəlmək istəsə də, Zəminə qəti şəkildə razılıq verməmişdi. Amma bu gün o, saat 2-də Niyazı bu mənzildə qarşılamağa hazırlaşırdı. Dünən Mərkəzi kitabxanadan çıxarkən Zəminəni evinə ötürən Niyaz ona vacib sözü olduğunu bildirmiş və bu sözü ona ancaq sabah deyə biləcəyini söyləmişdi. Binanın qarşısında Zəminədən sabahkı görüş üçün razılıq alan Niyaz, onu restorana nahara dəvət etdiyini, sabah saat 2-də dalınca gələcəyini deyib, sevinə-sevinə ondan ayrılmışdı...

Onlar düz üç il əvvəl Mərkəzi kitabxananın pilləkənlərində rastlaşmışdılar. Sonralar belə "gözlənilmədən" rastlaşmalar tez-tez olurdu. Təsadüfdənmi və ya bilərəkdənmi, nədənsə çox vaxt Niyaz Zəminənin oxu zalında oturduğu masa ilə yanaşı əyləşirdi. Beləcə yavaş-yavaş onların ilk tanışlıqları başladı və bir neçə aydan sonra özləri də hiss etmədən bu tanışlıq dostluğa çevrildi. Zəminə “Məktəbəqədər təlim-tərbiyə və ibtidai təhsil” fakültəsində təhsil aldığından qrupdakı tələbə yoldaşlarının hamısı qızlar idi və bu qızlar qiyabi də olsa artıq Niyazı tanıyırdılar. Memarlıq və İnşaat Universitetində təhsil alan Niyazı tez-tez Pedaqoji Universitetin qarşısında görmək olardı. Onların bir-birilərini sevməsini artıq Zəminənin tələbə yoldaşları da bilirdilər. Hətta bir dəfə sonuncu zəng vurulanda pəncərədən boylanan rəfiqələrindən biri:

- Yazıq Məcnun yenə də Leylisini gözləyir, - demiş, digər bir qız isə onun sözünə əlavə etmişdi, - yox, o, ağlını itirən Məcnuna heç oxşamır, görmürsüz yaraşıqlı, ağıllı və müasir oğlandır?! Heç Zəminə də səhranın istisində qaralmış Leyliyə qəti bənzəmir. O, öz gözəlliyi ilə Cülyettaya, Niyaz isə öz görünüşü ilə Romeoya daha çox oxşayır.

Bu sözlərdən Zəminənin qanı qaralmış, bir neçə gün sonra tələbə yoldaşlarına onları nakam sevgililərə bənzətmələrinə qəti etirazını bildirmişdi.

...Zəminə ilk olaraq yatağ otağını səliqəyə saldı və sonra onsuz da təmiz olan qonaq otağına əl gəzdirdi. İşlərini qurtarıb yaxalanmaq üçün vanna otağına keçdi. Saçlarını islatmasın deyə başına xüsusi hamam papağını keçirib suyun altında dayandı. Su onun bədənini islatdıqca ruhunun dincəldiyini, yorğunluğunun tədricən necə aradan qalxdığını hiss edirdi. Buna baxmayaraq, hamamda ən çoxu 15 dəqiqə qalmağa hövsələsi yetdi. O, bir çox gənc qızlardan fərqli olaraq, nə yuyunan zaman, nə də ki hamamdan çıxıb qurulanan zaman heç vaxt güzgü qarşısında öz bədəninə baxmağı da xoşlamazdı. Hətta onunla bir otaqda qalan rəfiqəsi də heç vaxt onu çılpaq halda görməmişdi. Zəminə bunu utancaqlığı ilə bağlı olduğunu izah edirdi. Amma saatlarla saçları ilə oynamaqdan, gün ərzində onların düzümünü bir neçə dəfə dəyişməkdən yorulmaz, əksinə - bundan zövq alardı. Bu dəfə saçları ilə məşqul olmağa da nə həvəsi vardı, nə də ki - vaxtı. Bir azdan Niyaz gəlməli idi. Mavi rəngli, üstündə zərif qırmızı gülləri olan, aşırmalı ipək xalatını geyinib, hamamdan çıxdı və mətbəxə keçdi. Çayniki doldurub, qaz plitəsinin üstünə qoydu. Acından ürəyi üzülürdü. Soyuducudan pendir, yağ, kolbasa çıxardıb masaya düzdü. Çörəyi doğramaq üçün bıçağı götürmək istəyirdi ki, qapının zəngi çalındı. Tələsmədən qapıya tərəf getdi. Dəhlizdən asılmış güzgüdə bir daha barmaqları ilə saçlarına, qaşlarına toxunub, xalatının onsuz da uzun olan ətəyini aşağı dartdı. Qapını kimin döydüyünü soruşmadan kilidi açdı. Gələn Niyaz idi.

- Salam. Sən hələ hazır deyilsən, biz axı səninlə danışmışdıq.

- Salam, Niyaz. Danışmışdıq, amma bir məsələ var.

Niyaz təəccüblə ona baxdı:

- Nə məsələ? Nə olub ki? Bəlkə deyəsən?

Zəminə gülümsəyərək əli ilə onun içəri keçməsinə işarə verdi:

- Bəlkə, içəri keçəsən, yoxsa elə burda danışaq?

Niyaz Zəminənin gülümsədiyini görcək, bir az toxtadı və ilk dəfə olaraq çoxdan arzusunda olduğu mənzilə daxil oldu. Ayaqqabılarını soyunub, Zəminənin arxasınca birbaşa mətbəxə keçdi. Masanın üstünə düzülmüş pendir-kolbasanı görüb, narazılıqla dedi:

- Sən evdə nahar eləmək istəyirsən? Demişdim axı, bu gün naharımız restoranda, romantik süfrə arxasında olacaq.

Bunu deyərkən Zəminənin üzündəki yorğunluğu görən Niyaz narahatlıqla soruşdu:

- Zəminə, bu gün sən nədənsə çox qayğılı görünürsən, xəstə deyilsən ki? Özünü necə hiss edirsən?

- Hə, elədir, özümü narahat, pis hiss edirəm. Amma xəstə deyiləm, düşünürəm ki, keçər.

- Nə olub axı?

Zəminə şkafın rəfində olan kasanın içindən pul götürüb, əlində saxladı:

- Qayğılı görünürəm ona görə ki, bu pulu saat 3-ə qədər küçəmizin o başındakı uşaq baxçasında işləyən ev sahibəsi Gülər xanıma çatdırmalıyam.

- Bu məsələ aydındır və düzələndir. Bu heç! Bəs özünü niyə pis hiss edirsən?

Zəminə çay süzmək üçün ayağa qalxmaq istəyirdi ki, Niyaz onun qolundan tutub qalxmasına mane oldu:

- Yox, heç bir çay olmayacaq, ilk olaraq əhvalının pis olmağının səbəbini söylə. Bəlkə, buna səbəbkar mənəm?

- Yox, sən deyilsən. Bu gecə çox pis yatmışam. Buna da səbəb gördüyüm bir yuxu olub və bu, mənə çox pis təsir edib. Hələ də özümə gələ bilmirəm.

- Danışsana, ürəyimi üzmə. Yuxunu danış, sonra aparım Gülər xanımın pulunu verim və mən qayıdana qədər sən də hazırlaş, olurmu?

Zəminə diqqətlə Niyazın üzünə baxıb, razılıq əlaməti olaraq sakitcə başını tərpətdi və əllərini sinəsində çarpazlayıb yuxusunu danışmağa başladı:

- Yuxuda görürəm ki, mənim 4 yaşım var və biz uzaq dağ kəndində yaşayırıq. Atam işdə olduğundan evdə anamla mənəm. Anam tut ağacımızın altında paltar yumağa hazırlaşır, mən isə ağacdan asılan yelləncəkdə yellənirəm. Paltarı yumaq üçün qaynar suyu ləyənə tökən anam mənə qəti olaraq ləyənə yaxınlaşmamağı tapşırır və çirkli paltarları gətirmək üçün eyvana qalxır. Bu vaxt qonşu kənddə yaşayan uzaq qohumumuz elə mən yaşda olan qızı ilə darvazadan həyətə daxil olur. Anam gələn qohumları görüb, əlində olan yuyulası paltarları ləyənin yanına ataraq, görüşmək üçün onlara yaxınlaşır. İki qadın bir-birini qucaqlayan anda, onların ayaqlarına dolaşan həmin o qızcığaz arxası üstə qaynar su ilə dolu olan ləyənin içərisinə yıxılır. Mən bunu görsəm də, qışqıraraq onları xəbərdar edə bilmirəm, qorxudan səsim çıxmır və qız da bir an çırpınaraq, gözlərini yumur. Tez yelləncəkdən düşüb, şoka düşən qızı ordan çıxartmaq üçün yaxınlaşanda, qadınlar bu mənzərəni görürlər. Qızın anası tez məni kənara itələyib, qızını qaynar ləyənin içərisindən çıxarır və fəryad edərək, uşaq qucağında kənd xəstəxanasına tərəf qaçır. Kənd xəstəxanasında olan vəziyyət də ki hamıya məlum olduğundan, kənd camaatının köməkliyi ilə uşağı rayon xəstəxanasına çatdırırlar. Nə isə, qızın yanmasında hamı məni günahkar bilir. Hətta doğma anam da hadisənin mənim yelləncəkdə yellənərkən ayağımın qızın sinəsinə dəyərək onun ləyənə yıxılması nəticəsində baş verdiyini düşünür. Deyilənə görə, qız çox ağır dərəcədə yanmış olsa da, xoşbəxtlikdən uzun müalicədən sonra sağ qalır. Lakin qızın bədəninin görünməyən hissələrindəki yanıq izlərinin heç vaxt getməyəcəyi məlum olur. Bir axşam anam bütün bunları atama söyləyəndə, atamın ona verdiyi cavab məni çox sarsıtdı və yuxudan ayıldım.

- Hə, sonra? Bəs, atan nə cavab verdi?

- Atam dedi ki, bəs o qızın sonrakı taleyi necə olacaq? Bədəni o vəziyyətdə olan qızla kim ailə quracaq? Özü nə qədər ağıllı, savadlı, zahirən nə qədər gözəl olsa da, elə bədən heç bir oğlan üçün xoş olmaz. Bax belə, Niyaz... Əhvalımın korlanmasına səbəb o qızcığazla bağlı gördüyüm yuxudur.

Zəminə susub, üzünü yana çevirdi, gözlərinin dolmasını Niyazdan gizlətməyə çalışsa da bu, mümkün olmadı. Niyaz əli ilə onun saçlarını qarışdırdı:

- Ay dəli, sən niyə ağlayırsan? Bu, sadəcə yuxudur... Hə, yazıq qızcığaz. Əslində atan da haqlıdır, məncə, aralarında nə qədər ülvi sevgi olsa da, məsələni biləndən sonra heç bir oğlan gələcəkdə elə bir qızla ailə qurmağa razı olmaz. O qız sadəcə öz həyatını tək yaşamalıdır və heç bir kişini sonradan seçim qarşısında qoymamalıdır. Mən belə düşünürəm. Bəs sən?

Zəminə yaşarmış gözlərini silərək, gülümsəməyə çalışdı:

- Mən bu yuxunu sanki hər gün görürəm deyə artıq heç nə düşünmürəm! Yorulmuşam! Yaxşı, sən get, pulu Gülər xanıma çatdır, mən də hazırlaşım. Pəncərələrim yaman gündədir, güya bu gün onları silməyi planlaşdırırdım. Eybi yox, sonra vaxtım olanda silərəm. Gəl, sənə bir söz deyim, bəlkə bugünkü görüşümüzü evdə keçirək? Heç hara getməyə həvəsim yoxdur. Xudmani süfrəmiz də hazırdır. Məncə belə daha gözəl olar. Necə bilirsən?

Niyaz heç düşünmədən dilləndi:

- Evdə? Lap yaxşı, olsun evdə. Amma icazə ver, gələndə bir şüşə şampan şərabı alım. Belə bir günü qeyd etməmək günah olar. Bu gün bizim yaddaşımızda əbədi həkk olunmalıdır.

Bunu söyləyən Niyaz cavab gözləmədən tələsik evdən çıxdı. Baxçaya dəyib, Cülər xanımla görüşdü və oradan birbaşa qastronoma döndü. Yaxınlıqda gül köşkünün olması onun əhvalını bir az da qaldırdı, gül buketi bağlatdırmaq üçün uzağa getməyə ehtiyac olmayacaqdı.

Həyətə yaxınlaşanda blokun qabağında adamların kiminsə başına yığıldığını gördü və istəməsə də belə yönünü o tərəfdən saldı, axı, yaxınlıqdakı bloka girməli idi. Maraq üçün o da adamların başı üzərindən ortalığa boylandı. Nə qədər çalışsa da, şüşə silmək üçün istifadə olunan göy maye qabdan və sarı əski parçasından başqa heç nə görmədi. Azca aralıda isə meyid gözə dəyirdi. Bir qədər əvvəl kimsə aşırmalı xalatın yaxasının açılmasına görə yanıq izləri ilə örtülən sinə və baldırının görünməməsi üçün onun üstünə ağ mələfə çəkmişdi .

Siqnal verərək həyətə yaxınlaşan təcili tibbi yardım maşınını görən Niyaz, üzünü xoş olmayan bu ağır mənzərədən çevirib, yoluna davam etdi. Döş cibinə qoyduğu qırmızı qaşlı üzüyün yerində olduğunu barmağının ucu ilə yoxlayıb, tələsmədən bloka daxil oldu.

Arif Ərşad,

]]> Mehemmed Mon, 04 May 2026 06:39:45 +0000 Nurəddin Ədiloğludan yeni hekayə - QOCA SƏMƏND https://manera.az/index.php?newsid=18185 https://manera.az/index.php?newsid=18185 ]]>

Səməd Vurğun -120
QOCA SƏMƏND
(hekayə)


Uşaq çağlarımda eşitmişdim ki, Səməd Vurğun bizim kəndə ova gəlib. Şairin arabaçı Qismətin Səmənd atına bədahətən dediyi şeirin iki misrasını yaddaşına həkk edən bir ovçu nəql edirdi ki, Ağçalada ocaq qalayıb, şairlə çörək də kəsib. Başqa ovçu dəm vurdu ki, özüylə ov tulası gətirən şair təzə qoşalülə tüfəngini də ona bağışlayıb. Ovçuların bu sayaq söhbətlərinə hayıl-mayıllıqla qulaq asardım. Elə bu hekayəmi də onların söhbətləri ətə-qana doldurub... Sözün qısası, xalq şairinin kəndimizə ilıq bir payız günü ova gəldiyini nənəm də bilirdi.
…O gün kolxozun kuryeri Sübhan kişi sübh çağı özünü arabaçı Qismətgilə yetirib qayımdan dilləndi: – Əyə, Keçəl, tez ol, arabanı sür idarəyə!
Qismət kişi keçmiş cəbhə yoldaşının təlaşını başa düşsə də, tələsmirdi. Saymazyana arabaya qoşduğu atların yan-yörəsində dolaşdı. Handan-hana arvadını çağırdı: - Ay tünbətünün qızı, görmürsən, sədr arxamca kuryer göndərib?
Arvadı yüyürərək içi azuqə ilə dolu həsir zəmbili ona verib, evə qayıtdı. Sübhan qırmızı əl ağacına söykənib yavaşdan: – Ə, keçəl, - dedi, - birdən Bakıdan gələn qonağın yanında da ağzını köndələn qoyub, yava-yava danışarsan ha?!
–Neynim, ay İmanov, evdə arvadı söyməsəm iş yola getmir, çöldə də atları– deyə Qismət arabaya oturdu. Amma Sübhan ondan əl çəkmədi: – Ədə, keçəl şoğərib, arvad adam balasıdır, söyüş-zad annıyır, bə, bu atlar sənin qəliz söyüşlərini nə qanır?
Qismət boynunu qısıb, əynindəki nimdaş əsgər sırıqlısının cibini qurdaladı. – Elə müharibədə qəməndirin urusca dediyi qəliz söyüşləri nə sən qanırdın, nə mən. Amma çığırıb-bağıranda başa düşürdük ki, Hitlerin anasını ağlar qoymaq lazımdı. Qanırdıq ki, özümüzü odun-alovun içinə atıb, axırda da invalid olduq... Bax, Sübhan, sən kolxoz sədrindən qorxmasan, sabah-sabah gəlib başımın üstünü kəsdirməzsən ki...
– Ədə, ədə, belənçik danışma, mən sədrin çağırtdırdığı adamı gəlib dilxor görəndə, derəm ki, ay filankəs, ba, sədrə deyərəm, evdə yox idin. Dəvə gördün? Görmədim!..
Qismət qəliz bir söyüş söyüb iztehzayla dedi: – Pahh! Bu yuxa ürəklə frist anası göyçəyə nətəər güllə atıbsan, bilmirəm... Ə, sədr eşidib-bilsə, şələ-şüləni verər qoltuğuna!
…Müharibə arabaçı Qismətə rusca ana söyüşü öyrətmişdi. Kolxoz sədrinin vurduğu töhmətlərin də ona faydası olmurdu. Muğanda Abı kimi tanınan kolxoz sədri Abdulxalıq kişi ötkəm adam idi. O gün şairi qarşılamağa gələn bir cavan oğlanın idarənin bağçasından gül dərdiyini görən sədr kabinetindən gətizdirdiyi iynə-sapı ona verib amiranə səslə: – Apar, o gülü hansı koldan dəribsən, ora da tik!-dedi. Sonra əlində ağ qızılgül dəstəsi tutan aqronoma: – Yoldaş Əhmədov, o güllərdən bu cavan oğlana da ver! -deyib həlim səslə cavana öyüd verdi ki: -Ay oğul, qoy bu, sənə ibrət olsun. Bundan sonra izinsiz sənə aid olmayan şeyə əl vurma… Bu bağ-bağçanı kənddə kolxoz təzə qurulanda rəhmətlik Mir Səmid ağa salıb. O dərdiyin gül kolu da ondan yadigardır...
***
…Kolxozçular raykomun birinci katibi Cəlil Məmmədovla gələn şairi idarənin o bağlı-bağatlı həyətində duz-çörəklə, gül-çiçəklə qarşıladılar. Salam-kalamdan sonra Səməd Vurğun tüfəngini, patrondaşını götürüb Qismətin arabasına oturdu. Qismət kişi Bakıdan gələn qonağı bu gün ova aparacağını dünən axşamdan bilirdi. Sədr demişdi: “Ay Qismət, sən çöl-bayıra necə bələdsənsə, mən də kolxozçuların xasiyyətinə o cür bələdəm. Pis-pis söyüşlər sənin dilində alaq otu kimi bitib. Müharibə dörd ildi ki,qurtarıb, sən hələ də rusca söyüş söyürsən! Bax, sənə deyirəm, Stalin yoldaşın şəxsən tanıdığı Vurğun şair bizim Muğana dastan da qoşub. Deyib ki, Muğan Muğan olsa, biri üç eylər. Sən ağzını pis söyüşlə açıb, o kişinin yanında bizi heç eləmə! Dilini dinc qoy!..”

...Ötən gecə yağan yağış suyu yol-yolağda xırda gölməçələr yaratmışdı. Arabanın təkərləri torpaq yolda çala-çuxura düşməsin deyə, arabaçı cilovu gah sola, gah da sağa dartır, tez-tez uzun qırmancıyla hündür, qızılı-boz rəngli atı vuraraq dodaqaltı deyinirdi: – Yeri də, ay səmət, ay çər dəymiş!..
“Kazbek” qutusundan papiros çıxarıb çəkə - çəkə təkəmseyrək yulğun kollarını seyr edən şair fikrə dalmışdı. Bir xeyli yol gedəndən sonra arabanın qabaq təkəri palçıq çalaya düşdü. Arabaçı qırmancı Səmənd atın tərli yambızına çəkib: – Ay səmət, səni mənə ürca edən betər olsun!
Şair yarı ciddi, yarı zarafat dilləndi: – Ayə, arabaçı, məni saa ürcah edən adamı niyə söyürsən?
Qismət elə bil yuxudan ayıldı, geri çevrilib:– Bıy, şair qardaş, mən səən heç əməlli-başlı adını da bilmirəm., -dedi, - lənətə gəlmiş müharibə, məndə huş qoyub ki? İki dəfə qəntuziyə olmuşam. Mən bu mərətə qalmış qoca atı söyürəm...
Göy üzündən dəstəylə uçan qu quşlarının səsi gəldi. Şairin üzünə təbəssüm yayıldı, qu quşlarını süzə-süzə soruşdu : – Ay qağa, bəs adın nədir?
– Mənim adım Qismətdi, şair qardaş!
Atın Səmənddi, adın Qismət...
– Hə, şair, bax, o biri at Muğan ceyranıdır, bu da səmətti. Həştərxan cinsidi. Vaxtilə onun yorğa yerişinə Muğanda hamı heyran qalardı. Həm minik, həm qoşqu atı kimi kolxozun işinə yarayıb. Heyif ki, indi xəfənək olub yazıq…
– Demək, sən səməndə səmət deyirsən? - Şair hələ də qu quşlarının uçuşunu seyr edirdi.
Arabaçı dilləndi: – Şair qardaş, adını da bilmirəm, o zənbildə isti təndir çörəyi, üzlü-gözlü motal pendiri, camış qaymağı, Muğan bozartması var. Mənə baxma, obaşdandan doyunca yemişəm, sən meylin çəkən yavanlıqdan götür ye!
Səməd Vurğun əlini onun çiyninə qoyub dedi:
- Sənin adın Qismət, atın Səmənddir
Mən şair Vurğunam, adım Səməddir

– Hə, sədr dedi ki, səni Stalin yoldaş da tanıyır! – deyə arabaçı yenə də Səmənd atı qırmancladı.
– Demək belə, Qismət, qağa, çörəyini bir şərtlə kəsərəm ki, bu atı innən belə söyməyəsən!
– Şair qardaş, vallah tərgidə bilmirəm. Bir noyu söyüşə adətkərdə olmuşam.
...İrəlidə Ağçalada payız küləyinin meşə kimi yırğaladığı sıx qamışlığın ortasında kiçik tala yeri göründü. Arabaçı atların başını həmin səmtə döndərdi. Yaxınlıqda dalbadal açılan atəş göydə qanad çalan yaşılbaş ördəyi arabanın qabağına saldı. Yaralı quş qanadlarını çırpanda atlar hürküşdülər. Qamışların arasından çıxan qara saqqallı ovçu üzü qibləyə dayanaraq ucadan “Bismillah” deyib quşun başını kəsdi.
Arabaçı üzünü şairə tutub:– Molla Balaşdı, buralarda şalaş qurub, – dedi, – bizim kənddə məsəl var: “Göydə quşu şalaş vurmur, Balaş vurur.”
Şair xəfifcə gülümsündü. Bu vaxt kolazda oturan cavan bir ovçu tək əllə qaşqaldaq dəstəsinə atəş açdı. Şairin cavan ovçuya tamaşa etdiyini görən arabaçı Qismət yenə dilləndi: – Bir qolu anadangəlmə şikəst olsa da Allah-təala ona fərasət verib. Tək qoluyla quş vurur, balıq ovlayır, kolaz çəpləyir, dəryaz götürüb ot da çalır. Adı Mərifətdi...
Sonra Qismət özünün taxtadan düzəltdiyi təkayaq oturacağı şairə verib dedi: – Bunun ucunu yerə sancıb əyləş. Yoxsa ayaq üstə yorularsan. Hə, onu da deyim ki, bizim ovçular o gördüyün qu quşlarına tüfəng çəkmirlər. Deyilənə görə, bu quşlarının ahı tutar adamı...
Səməd Vurğun dedi: – Ay Qismət qağa, mən Muğana ova çox gəlmişəm. Atam da ovçu olub, babam da... Yəni az-çox ovçuluq səriştəm var!
İstədi desin ki, kəklik də ovlayıb, qırqovul da, ceyran da... Amma gördü ki, Qismətin başı atları qoşqudan çıxarmağa qarışıb. O da Səmənd atla danışırdı. Onu əzizləyib, tumarlayırdı. Elə bil bayaq vurduğu qırmnacların, söydüyü söyüşlərin ağrı-acısını onun canından çıxarmaq istəyirdi:

Səmət, yalına qurban,
Qaşqa xalına qurban.
Məndən nə küs, nə inci,
Polad nalına qurban.

At burnunu onun nimdaş sırıqlısına sürtüb astaca quyruğunu tərpədib bir-iki dəfə fınxırdı. Qismət hər iki ata üzünü tutub: – Səmət, ceyran, burda zoğdan-moğdan yeyib, ot-ələfdən mıdılanın, mən də arabaya çıxıb, bir az gözlərimin acısını alım. Səhəri dirigözlü açmışam, vallah. Di gəl ki, Təkqol Mərifət o yandan, Molla Balaş bu yandan, indi şair də qoşulacaq olara, bir guppagup salacaqlar ki, gəl yat görüm, necə yatırsan…
***
…Qismət oyananda arabanın banına dirsəklənib ona baxan şairi görcək, gözlərinə inanmadı: – Deyəsən, yatıb, yuxuya getmişəm?
Şair tüfəngini arabaya qoyub, papirosunu yandırdı. Xəzərin sahillərinə sarı uzanan ucsuz-bucaqsız ovalığa baxıb dedi: – Atları qoş, gedək, katibin maşını axşamüstü idarəyə gələcək…
Qismət soruşdu: - Bir qatar patron boşaldıbsan, bəs vurduğun quşlar hanı?
– Mən təkcə quş ovçusu deyiləm qağa, həm də düşüncə ovçusuyam, – dedi.
…Araba kəndə sarı yan alanda, əlində bir cüt yaşılbaş tutub, piyada yol gedən kişini görcək, arabaçı Qismətin elə bil çiçəyi çırtladı: – Bu Mirhəsən ağadı, – deyib arabanı saxladı, – Cəddinə qurban, ay ağa, gəl otur. Bu vaxtı hardan belə?
– Muğan qışlağında bir xəstəni ziyarət etməyə getmişdim, Qızılağaca getməyə at verdilər, razı olmadım, sizi də narahat etmək istəmirəm. Yolunuzdan qalmayın, mən piyada getməyə öyrəncəliyəm,
– Ağa, bu nə sözdü, narahatçılıq-filan yoxdu, yolyolağanı su basıb e…
Bu vaxt Səmənd at kişnəyib üzündən nur yağan kişiyə sarı dartındı.
– Buna bax, Səmənd at da məni tanıdı, – deyə seyid əlini atın qaşqasına sürtdü. Sonra arabaya qalxıb: – Allah köməyiniz olsun!- dedi, – Müharibə vaxtı ocağımıza gətirilən nəzir-niyazı arabaya yükləyib, sizin rəhmətlik Mir Səmid ağayla başsız qalan ailələrə pal-paltar, ərzaq, dava-dərman paylayardıq. Bu Səmənd at da məni o vaxtdan tanıyır...
– Ay ağa, bu qonaq Bakıdan ova gəlib, özü də şairdi. Adı da…
– Səməd Vurğun, - deyə şair özü dilləndi.
Arabaçının ağa dediyi kişi gözlərinin ucu ilə arabaya baxıb soruşdu: – Ay Qismət, bə qonaq ovdan niyə əliboş qayıdır?
Sualına cavab gözləmədən əlindəki bir cüt yaşılbaş ördəyi şairə uzadıb: – Bunu mənə pay veriblər. Mən də sənə verirəm. Halal xoşun olsun! – dedi.
– Sağ olun, ağsaqqal.. Mən bu dəfə ovu bahənə edib təbiətin seyrinə gəlmişdim.
Qismət tez dilləndi: – Şair, qardaş, bu ağanın verdiyi Allah payını geri qaytarmaq olmaz. Allah yolunda pay verən də, pay alan da savab qazanar.
– Deməli, Bakıdan gəlibsən! De görüm, Mirbəşir Qasımov sağdırmı? – deyə qoca seyid soruşdu.
– Bu ilin aprelində vəfat edib. Siz Mirbəşir Qasımovu tanıyırdınız?
– Dədə-babamız həmyerli olub. Allah onun axirət evini abad eləsin! Dünya dəyişkən dünyadır, beş il qabaq, bibisi oğlu Mir Səmid ağa da vəfat etdi. Mir Səmid ağa bax gördüyün bu Harmandalı kəndində məskən salmışdı. Qapısı faqir-füqaranın üzünə həmişə açıq olardı. Mirbəşirin köməyi ilə Azərbaycan pasportu aldığı gün evində qurbanlar kəsib, ehsanlar verdi. Tuthatut vaxtı ruhani alimlərin çoxu onun ocağına sığınmışdı. Allah Mir Səmid ağa kimi alicənab bəndəsini məzlumları zalımların xətasından hifz etməkçün yaratmışdı...
Şair ona qulaq asa-asa xəyala dalmışdı. Bu zaman Qismətin səsi onu xəyaldan ayırdı: – Yeri də, ay çərdəymiş, ölübsən? – deyib dalbadal Səmənd atı qırmacladı. Ürəyi soyumadı: – Öl dəə, görüm cəmdəyini elə burda qurd-quş yesin!…
Atların hər ikisi irəli sıçradı. Mirhəsən ağa nə düşündüsə, Qismətə: “-Ay bala, arabanı saxla!” - dedi. Arabadan encək: – İndi sür get! Mən piyada gedərəm…
Qismət peşmançılıqla dilləndi: – Ağa, bağışla, bir də qələt edərəm Səmət ata qırmac çəkmərəm,..
– Rəhmətliyin oğlu, bu at sənə nə edib ki, onu həm döyürsən, həm söyürsən. Ev-eşiyinə dəni-suyu, çölün otunu-odununu bu atla aparmırsan? Bu at sənin çörək ağacındı axı! O da sənin kimi canlıdı. Yoxsa elə bilirsən, Allah onu söyülüb-döyülməkçün yaradıb? O gün poçt yolunda dedim axı sənə, Səmənd at da arxa cəbhənin əsgəri olub!..
Qismət: – Cəddin haqqı, ağa bir də əlimə qırmac almaram,– deyib ayaq üstə qalxdı, qırmancı sındırıb kənara tulladı. Qoca seyid dönüb ona: – Sənin kimi adamlar müharibədə qolunu-qıçını deyil, ürəyini də itirib, insafını da… Allah bircə sənin şəxsiyyətini əlindən almasın, ay oğul! – dedi və qamışlığın arasında gözdən itdi.
– Əyə Qismət, bu qoca sənin ucbatından qamışlıqda azıb qalmazmı?
– Şair qardaş, o yolunu azmaz, pay-piyada getsə də, kəndə bizdən tez çatacaq!-deyib Mirhəsən ağanın möcüzələrindən danışmağa başlatanda şairin xəyalında müharibə illərində İçərişəhərdə Mir Mövsüm ağanın cəddinə pənah aparan sadə insanlar canlandı. Üz-gözündən fağırlıq yağan arabaçının da qəlbində seyidə dərin inam vardı.. Ömrü boyu əyri-üyrü yollarla araba sürmüşdü. Əyrini düzdən, ağı qaradan seçirdi. Halal zəhməti, alın təri əlilliyini, söyüşcüllüyünü kölgədə qoymuşdu. Hər gün eyni yollarla araba sürmək, eyni işləri, eyni tapşırıqları yerinə yetirmək onu əsla usandırmırdı... İndi atları söyüşsüz-qırmancsız arabanı çəkə-çəkə kolxoz idarəsinə gətirib çıxartdı.
***
…İdarə qabağında hər iki əlində yaşılbaş ördək tutan Mirhəsən ağanı görcək arabaçı Qismət şairə baxıb dedi: –Dedim axı, o kəndə bizdən tez çatacaq! – Bax, Allahı ona verdiyi payın ikiqatını yetirib…
– Bilirsən qağa, öz aramızdı, bayaqdan sənə fikir verirdim, daha söyüş-zad söymürsən. O kişi sənə yaxşı dərs verdi. And da içdin ki, əlinə qırmanc almayacaqsan! - deyə şair ona əl uzatdı. Qismət də şairin əlini bərk-bərk sıxıb dedi: – And içdimsə, poza bilmərəm. Yoxsa ağanın cəddi mənə qənim olar!..
…İdarənin həyətində xeyli adam yığışmışdı. Səməd Vurğun kolxoz sədri Abdulxalıq kişi ilə görüşüb raykomun birinci katibinin maşınına yaxınlaşdı. O gün kənd camaatı ilə sağollaşıb rayon mərkəzinə yola düşəndə şair hamıya əl etdi və Arabaçı Qismətə sarı boylanıb ucadan: “Demə, Səməd Vurğun gəldi-gedərdi, Unutmaz, bu oba, bu mahal məni” söylədi...
...Aradan düz otuz beş il ötüb-keçdi. Günlərin bir günü Vaqif Səmədoğlu da bizim kənddə ova gəldi. Arabaçı Qismətin oğlu Vəzahir müəllim Məmmədxanlı Qara İsrafillə birlikdə onu vaxtilə Səməd Vurğunun ova getdiyi Ağçalaya apardı.
...İndi mən şəhərdə yaşayıram. Hər dəfə at emblemli köhnə “Azsamand” maşınlarını görəndə, gözlərimin önünə Arabaçı Qismətin qoca Səməndi gəlir.

Nurəddin Ədiloğlu,
Manera.az
 ]]> Mehemmed Fri, 10 Apr 2026 19:48:35 +0000 Əməkdar jurnalistin “Xankəndi” adlı kitabı çap olunub https://manera.az/index.php?newsid=18163 https://manera.az/index.php?newsid=18163 ]]>

Yazıçı, publisist, Əməkdar jurnalist Hikmət Xudiyevin (Cəmilzadə) “Xankəndi” adlı yeni kitabı çap olunub

Vətənpərvərlik mövzusunda kitabların yazarı olan müəllifin yeni kitabı Xankəndi şəhərinin formalaşması və Qarabağ problemi fonunda şəhərin tarixini əhatə edir. Kitabda XVIII əsrdən başlayaraq ermənilərin Qarabağa yerləşdirilməsi siyasəti ilə əlaqədar Azərbaycan xalqının milli maraqlarına zidd hadisələr haqqında ətraflı bəhs edilib. Həmçinin Dağlıq Qarabağ Muxtar Vilayətinin yaradılması və bundan sonra onilliklər boyu Xankəndinin "erməniləşdirilməsi” istiqamətində həyata keçirilən şovinist siyasət haqqında geniş məlumat verilir.

Ümummilli lider Heydər Əliyevin Azərbaycana birinci rəhbərliyi dövründə Xankəndidə erməni millətçilərinin separatçı fəaliyyətinin qarşısının qətiyyətlə alınması, şəhərin sosial-iqtisadi inkişafı istiqamətində görülmüş işlər də əsərin əsas mövzularındandır.

Kitabda Xankəndi, həmçinin qədim türk yurdu Kərkicahanın I və II Qarabağ müharibəsı zamanı ermənilərin törətdiyi cinayətlər nəticəsində həlak olmuş sakinləri haqqında bioqrafik məlumatlar təqdim edilib. 44 günlük müharibə və antiterror əməliyyatı, işğaldan azad edilmiş Xankəndidə aparılan bərpa-quruculuq işləri də kitabda geniş işıqlandırılır.

Milli Kitabxana çoxillik və peşəkar araşdırmalar nəticəsində ərsəyə gələn dəyərli nəşrə görə Hikmət müəllimə təşəkkürünü bildirir və bu təşəbbüsü milli tarixi irsimizin təbliğinə xidmət edən mühüm addım kimi qiymətləndirir. ]]> Mehemmed Wed, 01 Apr 2026 14:00:35 +0000 Füzulinin qitələrində mövzu əlvanlığı - Yeni araşdırma https://manera.az/index.php?newsid=18141 https://manera.az/index.php?newsid=18141 ]]> Füzulinin qitələrində mövzu əlvanlığı - Yeni araşdırma
Yaxın şərqin üç ədəbi dilində misilsiz sənət nümunələri yaradan dahi Məhəmməd Füzuli zəngin ədəbi irs qoyub getmişdir.

Əsas mövzuya keçməzdən əvvəl böyük şairimizin ədəbi fəaliyyətinin bəzi “pünhan nöqtə”lərini nəzərdən keçirək. Bu hər şeydən əvvəl dahi sənətkara layiq olduğu qiyməti verə bilmək baxımından əhəmiyyətlidir.

Məlumdur ki, Füzuliyə qədərki anadilli şeirimizin formalaşmasında və inkişafında Qazi Bürhanəddin, Xətai, Kişvəri, Həbibi, Həqiri Təbrizi kimi şairlərin mühüm xidmətləri olmuşdur.

Orta dövr Azərbaycan ədəbiyyatının başlanğıcında əsası qoyulan anadilli poeziyamızın Füzuliyə qədərki ən böyük şairi İmadəddin Nəsimidir. Azadlıq nəğməkarı olan mütəfəkkir şair dövrün və mühitin ona diktə etdiyi təriqət ədəbiyyatı çərçivəsindən çıxaraq sevən insanın qəlb çırpıntılarını tərənnüm etmiş, poeziyamıza dərin bəşəri ideyalar gətirmişdir.

Nəsiminin ədəbiyyat tarixində ən böyük xidməti doğma ana dilində yazıb – yaratmasıdır. O, həm də anadilli əruzun ədəbi təcrübəsini xeyli möhkəmləndirmiş və zənginləşdirmişdir. Milli poeziyamızda əruzun müxtəlif bəhrlərinin və həmin bəhrlərin müxtəlif növlərinin, xüsusən, dilimizin ahənginə uyğun olan bəhrlərin ustalıqla işlədilməsi Nəsiminin danılmaz xidmətidir.

Füzuli də onu doğma dildə yaranmış şeirimizin böyük ustadı kimi tanımış və qəbul etmişdir. Bu mənada Füzuli şeirində Nəsiminin təsirini çox aydınca və asanlıqla duymaq olur.Bu təsirlər Füzuli poeizyasının həm janr xüsusiyyətlərində, həm üslubunda, həm də dərin ictimai məzmununda özünü göstərir.
Ümumiyyətlə, elmi ədəbiyyatda Füzulinin Nəsimidən təsirləndiyinə dair kifayət qədər məlumat vardır.

Füzulinin əsərlərində özündən əvvəl yaşamış Şərq şairlərinin (təbii ki, məşhur şairlərin) hamısının adına rast gəlmək olur və böyük şair onların hamısını dərin hörmət və məhəbbətlə yad edir.

Lakin Füzulinin heç bir əsərində Nəsiminin adına rast gəlmək mümkün deyil.

Yaradıcılığında insana pərəstiş ideyasını ictimai-fəlsəfi düşüncə kateqoriyası kimi bütün Şərqə təqdim edən bu üsyankar ruhlu şairin adı cahillər və fanatiklər mühitində “dinsiz”, “kafir”, “lənətlənmiş” sözləri ilə xatırlanırdı.

Məlumdur ki, Füzuli kimi “gecə səhərə qədər oyaqlıq zəhərini dadıb”, “ciyər qanı ilə” sənət əsərləri yaradan bir şair Nəsiminin adını çəkməklə sənətini gözdən salmaq istəməzdi. Füzulinin bir sənətkar kimi qarşısına qoyduğu və fəaliyyət proqramı kimi qəbul etdiyi əsas məsələ şeiri hakim və dini dairələrdən qorumaq, sənətin bakirəliyini mühafizə edərək ona olan hücumların qarşısını almaq idi. Öz böyük sələfindən yetərincə təsirləndiyi halda adını çəkməməsi sənətin mənafeyi naminə Füzulinin şeirin taleyi barədə düşüncəsinin təzahürü idi.

Çox mühüm olmasa da, bir məqamı nəzərə çatdırmaq yerinə düşər.

Klassik anadilli şeirimizdə, o cümlədən Füzulinin yaradıcılığında – dır4 şəxs xəbərlik şəkilçisinin – “durur” antik formasına tez-tez rast gəlirik. Bəzən həmin şəkilçinin sözdən ayrı yazılması çaşqınlıq yarada bilər. Məs.

Çün Füzuli durur mənim ləqəbim,
Əcəb olmaz gər olmasa ədəbim
(Füzuli əsərləri, II cild, Bakı 1949)

Qılmasın dünyadə sultanlar mənə təklifi-cud,
Bəs dürür başımda tövfiqi-qənaət əfsəri
(Füzuli əsərləri,6 cilddə, I cild, Bakı 2005)

Göründüyü kimi – durur4 şəkilçi olduğu halda sözdən ayrı yazılmışdır. Ola bilsin, şairin əlyazmalarında həmin şəkilçi ayrı yazılmışdır. Lakin orfoqrafiyamızda sözdən ayrı yazılan şəkilçi yoxdur.

Füzuli elə bir mötəbər şairdir ki, təxəllüsündən tutmuş ədəbi təcrübəsində ən kiçik detala qədər orijinallığını və təkrarsızlığını qoruyub saxlamışdır.

Şərqin üç böyük dilində yazan sənətkarın janr və üslub əlvanlığı heyrət doğurur. Qəzəl, qəsidə, məsnəvi, rübai, mürəbbe, müxəmməs, təxmis, müləmmə, tərcibənd, poema, nəsr, bədii tərcümə, fəlsəfi traktat, alleqoriya kimi ədəbi janr və formaların misilsiz nümunələrini yaratmaqla Füzuli bir tərəfdən sələflərinə “meydan oxumuş”, digər tərəfdən həm yaradıcılığının orijinallığını təmin etmiş, həm də yalnız bədii deyil, elmi və nəzəri fikirlərini də bəyan etmək üçün münasib bir vasitə əldə etmişdir.

Füzulinin yaradıcılğında qitə janrının xüsusi yeri və əhəmiyyəti vardır. Qitə haqqında Ə.Nəvai demişdir: “Qitə şair ağlının səyahət elədiyi bağdır. O bağdan hansı gülü, çiçəyi istəsə dərə bilər”.

Deməli, qitə janrı Füzuliyə publisistik mülahizələrini söyləmək, eləcə də sənətin nəzəri məsələlərini şərh etmək üçün geniş meydan açmışdır.

Füzuli haqqında yazılan tədqiqat əsələrində şairin qitələrinin şərhinə də ara-sıra yer ayrılmışdır.

Lakin böyük alimimiz, Füzuli irsinin aşiqi və bilicisi mərhum Samət Əlizadənin bu sahədə gördüyü işlər alimin təqdir olunası və danılmaz xidmətidir.

S.Əlizadə kitablarının birində Füzuli sənətinə məhəbbətini bu sözlərlə ifadə edir: “Füzuli sənəti müqəddəs duyğuların hərarəti ilə zaman-zaman daha gur yanan bir ocaqdır. Bu ocağın oduna yanmaq səadətdir. Mən bu oda könüllü atıldım”.

Alim gecəli-gündüzlü ağır zəhmətin bəhrəsi olan (S.Əlizadə “Azərbaycan ədəbi dili tarixindən praktikum – Füzulinin şeir dili: mətnlər, lüğət, şərhlər”, Bakı, 1983) və (S.Əlizadə “Şah beytlər”, Bakı, 1995) sanballı kitablarında Füzuliyə yeni aspektdən yanaşıb oxucuya, daha doğrusu, Füzuli vurğunlarına yeni Füzuli göstərdi. O, “Şah beytlər” kitabında Füzulinin azərbaycanca on üç qitəsini beyt-beyt, hətta bəzi hallarda misra-misra şərh etmiş, Füzuli sehrini çağdaşlarının qəlbinə çiləmiş, füzulişünaslığa yeni baxış sərgiləyərək onu zənginləşdirmişdir.

Biz bu yazıda mərhum alimimizin şərhini verdiyi qitələrə toxunmayacağıq.

Doğruluq ilə istə ülüvvi-məqam kim,
Gəldikcə halinə verə dövri-fələk rəvac.
Doğruluq ilə hərflərə sədrdir “əlif”,
“Ya” hərfini ayağə buraxmışdır e'vicac.
Doğrular ilə gəz ki, səni sərbülənd edə,
Əyrilər ilə eyləmə, əlbəttə, imtizac.
“Ya” ixtilati ilə sərir oldu payimal,
Başda məqam tutdu “əlif” nüsrətilə tac.

Yüksək məqama çatmağı doğruluqla istə ki, fələk həmişə işlərinə rəvac versin. Qaməti düz (׀) olduğu üçün “əlif” hərflərə sədrlik edir. “Ya” ( ) əyri olduğuna görə ən axırda dayanır.

Doğrular ilə gəz ki, başıuca olasan,
Əyrilər ilə əlaqə yaratma ki, zillətə düşəsən.

“Ya” əyri olub nizamı pozduğuna görə taxtından (əlifba sırasından) ayaqlar altına düşdü.

“Əlif” zəfər tacını qoyub başda məqam tutdu.

İlk baxışda nəsihət təsiri duyulan bu qitədə şairin məqsədi tamamilə başqadır. Məlumdur ki, Füzuli nəsihət verəni (nasehi) heç vaxt qəbul etməmiş və söz sənətinin də məqsəd və vəzifəsinin nəsihətçilikdən uzaq olduğunu dönə-dönə bəyan etmişdir.

“Ey Füzuli, eşq mənin qalma nasehdən qəbul” ... deyən bir şairin söz sənəti haqqında sağlam və dürüst qənaəti göz qabağındadır.

Bu qitədə mətləb bir qədər fərqlidir.

Füzuli poeziyasını nadanların hücumundan qorumaq, şeirin nüfuzunu qaldırmaq üçün tez-tez müqəddəslərə müraciət edir. Bu, əlbəttə, şeiri xalqa yaxınlaşdırmaq üçün şairin əlində bir vasitə idi. Ərəb əlifbası da xalq arasında, xüsusən, ərəb mühitində müqəddəs obyekt sayılırdı. Çünki “Quran” bu əlifba ilə yazılmışdı. Şair əlifbadakı düzülüşü və nizamı qabartmaqla fikirlərində müqəddəslərə istinad etdiyini nəzərə çatdırmışdır. Yəni əslində şairin çatdırmaq istədiyi budur ki, doğrular və əyrilərlə rəftarı sizə mən öyrətmirəm, bu müqəddəs ”Quran”ın sizlərə təlimidir.

Xirədməndi ki, daim aləmi-elm içrə seyr edər,
Əsalibi-fünuni-şe'rdən, əlbəttə,qafildir.
Məzaqi -şe'r həm bir özgə aləmdir, həqiqətdə
İki aləm müsəxxər eyləmək qayətdə müşkildir.

Alim adamlar daim elm aləmində çalışarlar. Onların şeir fənninin qaydalarından xəbəri yoxdur.

Əlbəttə ki, şeirin ləzzəti (şeir zövqü) bir özgə aləmdir. İki aləmi (şeir və elm aləmini) bir əldə tutmaq çox çətindir (mümkün deyil).

Şair bu qitədə “Bir əldə iki qarpız tutmaq olmaz” xalq ifadəsinin bədii təqdimatını yüksək ustalıqla çatdırmışdır.

Füzuli poeziyasına xas olan çoxmənalılıq bu qitədə də özünü göstərir. Maraqlıdır ki, qitədə Füzuli alimdən və onun məşğuliyyətdən söhbət salanda “seyr edər” (dolanar) ifadəsini, şeirdən danışanda “ləzzət, zövq”, “bir özgə aləm” kimi könül sığallayan epitetlər işlədir.Bununla da alimləri şeir zövqündən xəbərdar olmağa çağırır. Qitədə mətnaltı bir eyham və işarələrlə şairliyin alimlikdən bir qədəm yüksək olduğu da nəzərə çatdırılır.

Min ikən qədru qiymətin bir olur,
Müztərib olsa qəlbin, ey arif!
Eylə təskini-qəlb hasil kim.
Əlfi təhriki-qəlb eylər əlif.

Ey arif, (irfan əhli) qəlbin dolaşıq (məchul) olsa, qiymətin min isə bir olar. Qəlbini təmizlə ki, “təhriki-qəlb” (qəlbin həyəcanı) “əlfi” (mini) əlif (bir) eyləməsin.

Əbcəd hesabında “əlif” bir (1) rəqəmini ifadə edir. “Əlif” isə ərəbcə “min” (1000) deməkdir.

Füzuli qitələrinin çoxunda iki subyekti, obyekti, məkanı, zamanı, hərəkəti qarşılaşdırıb güclü təzad yaradır. “Təskini–qəlb” (rahat və təmiz qəlb) ilə “təhriki qəlb”i (yönünü dəyişən qəlbi) qarşı-qarşıya qoyub, arif üçün birincini məsləhət görür. Kiçik bir qitədə “Arif necə olmaldır” müddəasının parametrlərini cızmaqla arifliyin proqramını verir.

Müttəsil mərifət əhlini ayaqlarə salıb,
Fələki-süflə qılır möhnətü qəm pamali.
Ol ki, cahildir, edib cümlə muradın hasil,
E'tibar ilə qılır məsnədi-qədrin ali.
Bu səbəbdən bilirəm ki, bu cahan övrətdir,
Övrətin böylədir övladi ilə əf'ali.
Ulu övladi kəsər süddənü tə'dib verər,
Süd verib, lütf ilə bağlar beşiyə ətfali.

Alçaq fələk mərifət əhlini həmişə ayaqlar altına salıb qəmin əlində zəlil eyləyər.

Cahillərin isə bütün muradını verib onları yüksək mənsəbə çatdırar.

Buna görə bilirəm ki, bu dünya arvaddır. Dünyanın insana münasibəti arvadın uşağa münasibəti kimidir..

Ulu (qanan) övladı süddən kəsib cəza verər, tifilə (qanmaza) süd verib beşikdə rahatlayar.

Qitədə şair “arvad” sözünün xalq danışıq dilində işlənən mənfi çalarından istifadə etməklə ədalətsiz cəmiyyətə və mühitə kəskin etirazını ifadə edir.

Füzuli bu qitəsində də güclü təzad yaratmışdır. “Mərifət-əhli-cahil”, “ulu-tifil”, “cəza vermək-süd vermək” ifadələrini qarşılaşdırmaqla “dövranın dönə-dönə qəhrini çəkən” şair insanın maddi və mənəvi dünyasının faciəsini, müsibət və dərdlərinin mənbəyini açıb göstərir.

Ey xəta ləfzilə Quranın şükuhin sındıran,
Mö'cüzi-ayati-Qurandan həzər qılmazmısan?
Hər əlif bir xəncəri-xunrizi-burrandır sənə,
Xəncəri-xunrizi-vürrandan həzər qılmazmısan?
Bir həkimi-kamilin daruş-şəfayi-hikmətin
Etmək istərsən xərab, ondan həzər qılmazmısan?

Ey səhv oxumaqla Quranın ucalığını sındıran, Quranın möcüzəvi ayələrindən niyə qorxub çəkinmirsən?

Hər əlif ( ׀ ) (-A) sənə (səhv oxuyana) qantökən xəncərdir. Bu xəncərdən niyə ehtiyat eləmirsən?

Bir kamil həkimin şəfa verən hikmətini, yəni (Allahın şəfalı möcüzəsini) xarab edirsən. Niyə ehtiyat edib çəkinmirsən?

Füzulinin əsərlərində “ləfz” sözü - ərəbcə ifadə, söz, kəlmə, deyiliş, tələffüz mənalarında işlədilir. Bu qitədə söhbət tələffüzdən gedir. Şair qitədə Quranı Allahın möcüzəsi hesab etməklə, ayələri səhv tələffüz edənləri çəkindirməyə çalışır. Bununla da özünü Quranın qoruyucusu və himayəçisi kimi göstərir.

Qitədə şairin narahatlığından hiss olunur ki, Quran onun maraq dairəsində olduğu üçün onu uca səslə müdafiə etmək vəzifəsini öhdəsinə götürmüşdür.

Şairin şəxsi həyatında da müqəddəslərə bağlılığın təzahürünü görmək olar. Mənbələrin məlumatına görə Füzuli dünyasını dəyişənə qədər islam müqəddəslərinin türbəsinin xidmətçisi olmuş və İmam Hüseynin məqbərəsinin astanasında dəfn edilmişdir.

Füzulinin qitələrində qəzəllərindəki keyfiyyətdə bədiilik görünmür. Bu da hər şeydən əvvəl qitə janrının tələbləri ilə bağlıdır. Öz dövrünün publisistik ruhunu əks etdirməyə çalışan şair məqsədli şəkildə hər janrın öz “çərçivəsi” mövqeyindən çıxış etmiş, qitələrində obrazlılığına geniş meydan açmamışdır. Füzuli qitələri ilə cəmiyyətdə olan bütün mühüm məsələlərə münasibət bildirmişdir.

Şairin azarbaycanca qitələrinin böyük əksəriyyəti rəməl bəhrindədir.Bu bəhrin ağır, əzəmətli, təmkinli səslənməsi janrın xarakterinə tam uyğun gəlir.

Yahya Abbasov
]]> Mehemmed Sat, 21 Mar 2026 20:38:25 +0000 Kəndə gün çıxanda qayıdacağıq - Müasir müharibə hekayəsi https://manera.az/index.php?newsid=18131 https://manera.az/index.php?newsid=18131 ]]> Kəndə gün çıxanda qayıdacağıq - Müasir müharibə hekayəsi
MANERA.AZ yazıçı Elçin Hüseynbəylinin " "Kəndə gün çıxanda qayıdacağıq..." hekayəsini təqdim edir.

Orxanla Şəmkirin küçələrini gəzirik. Hava sərt keçə kimi qara və soyuqdur.

- Bura ananın vətənidir - deyirəm, - mənim vətənimsə uzaqlardadır. Orxan soruşmur, mən özüm bunları ona danışıram. - Anan burda məktəbə gedib. O dey bax orda. Ancaq biz onunla Bakıda universitetdə tanış olmuşuq, sonra mən Moskvaya oxumağa getmişəm. Oradan ananın dalınca Şəmkirə gəlmişəm və anan onu sevdiyimə inanıb. Bura mənim qaldığım mehmanxanadır. Əvvəllər burda park yox idi. Sonradan tikilib.

- Sən də məktəbə gedirdin? - Orxan soruşur.

- Gedirdim, ancaq burda yox, öz kəndimizdə. İndi kəndimiz olsaydı, mən sizi ora aparardım, quzu otardığım, ot biçdiyim yerləri göstərərdim. Özü də mütləq yayın başlanğıcında gedərdik. İyun ayının əvvəlində. Barama qurtarandan sonra. Qurdun mizindən zəhləm gedir. Yəqin, kəndə qatarla gedərdik. Əvvəlcə səs-küylü, his və sosiska iyi verən "28 may" stansiyasından bilet alardıq. Vağzalda bir az gəzişərdik. Perronda ora-bura qaçışan, müştəri axtaran yükçülərə baxardıq. Bələdçinin (diktorun) qatarın yola düşməsi barədə səsi məni xüsusi həyəcanlandırardı. Nədənsə vağzal məndə nostalji hissləri oyadır. Yəqin, ona görə ki, vağzallar insanların dünyaya gəlişini və gedişini xatırladır. Mənə elə gəlir ki, insan xoşbəxtliyini vağzallarda tapır, vağzallarda da itirir...

Ailəlikcə bir kupedə gedərdik. Mən həm Bakıdan uzaqlaşmağımın, həm də kəndə getməyimin şərəfinə bir yüz vurardım. Səhərə kimi yatmazdım. Sonra yuxlayardım və bir də ayılanda görərdim ki, "Daşburun" stansiyasındayıq. Horadizə çatanda hər şey mənə yavaş-yavaş doğmalaşardı. Horadizdə atamın xalası uşaqları yaşayır. Axırda Böyük Mərcanlının ot tayaları görünərdi. Anamın xalası uşaqları isə Mərcanlıda yaşayır. Bir qədər sonra Aşağı və Yuxarı Maralyanı, bir az o tərəfdə - boz təpələrin ətəyində isə Karxulunu, Cəfərabadı arxada qoyardıq və mən kəndimizə tez çatmaq üçün uçunardım. Xəstə olsam da, kəndimizin havası məni sağaldardı. Ona görə də havanı ciyər dolusu içimə çəkərdim. Sonra "Çay ağzı" bağı, axırda "Toxmaçar" və nəhayət Qəbilgilin evinin altında Məmişgilin təzəcə tikdiyi evlər, sonra Qulunun, Qəbilin, Eynişgilin evi, Bəylərin durduğu keçid, Sonagil, lap axırda əmimgil, ondan sonra bizim evimiz görünərdi. Nənəm (anam) həmişəki kimi həyətimizin ağzında, Arazın qırağında durub qatara baxardı, şəhərdən gələn oğlanlarını qarşılamaq ümüdü ilə... Təzə getsələr də elə bilirdi ki, sabah açılacaq və kimsə dəmiryolla evə gələcək, o isə uşaq kimi sevinəcək. Biz ona əl edərdik, ancaq o bizi görməzdi və məyus-məyus həyətə girərdi. Elə bilərdi ki, bu gün bizdən gələn olmadı. Nənəmin gözlərində həmişə bir qayğı, nisgil vardı. Bəlkə də ona görə ki, qardaşları lap uşaqlıqdan ölmüşdülər. Bizi həm oğul, həm də qardaş əvəzi hesab edirdi. Bacının ürəyi qırıq olar - nənəm deyərdi və bizi bacılarımıza qarşı soyuq olmaqda qınayardı.

Danışdıqca kövrəlirəm.

- Sənin nənən yoxdu axı? - Orxan deyir.

Mən əhəmiyyət vermirəm. Çünki mənimçün indi hər şey keçmiş zaman şəklindədir.

Bir qədər dinməzcə gedirik.

Orxan:

- Ata, danış da, bəs sonra nə olar, qabağımıza nə çıxar?

- Bu dəfə nənəm bizi qarşılmayacaq - deyirəm, - heç olmasa, Sona xala, Tamaşa xala qarşılayardı. Sona xala rəhmətə getdi, xəbərim də olmadı ki, gedəm halallaşam. Axırda Tahiri, Bəxtiyarı, Xaqinini səsləyərdim, deyərdim ki, qarmaqları hazırlayın, balığa gedəcəyik.

- Top gətirmisən? - soruşardılar.

- Bəs necə, onsuz şey olar?

Səhər yeməyi yeməmiş Arazın qırağına qaçıb balıq tutardım. Heç acmazdım da.

Nənəm:

- Ay bala, heç olmasa ağzına bircə loxma al - deyərdi. Ancaq sevindiyimdən ona fikir verməzdim. Özümü suya buraxılan balıq kimi hiss edərdim.

Sonra sizinlə Yal obaya çıxardıq. Əmimgilin bağından keçərdik. Simuzər bulağından sopsoyuq su içərdik. Yarğanın başında durub, sizə Güneyi göstərərdim və deyərdim: - Ora İrandır, ata-babamızın ana vətəni ordadır. Aslandüzdə. Bir zamanlar Şahsevənlər tayfasına qoşulub, 20 il Nikolay hökumətinin qaçağı olub. Axırda Güneydən də qaçaq düşüb və sərhədi qoruyan kazaklarla atışmada öldürülüb. Həmin gün dayısı Fərhad Şuşa qalasından ona bəraət kağızı gətirib.

Sonra rəhmətlik Tapdığın yarğanının başında atılıb qalmış DT-75 traktorun yanına gələrdik. Bir zamanlar ona minmək üçün növbəyə durardıq. Tısbağa yerişli traktorun üstündə oturub, ləzzətlə yer şumlayardıq.

Mahmudlu bağına gedərdik. Ot biçdiyim yerləri sizə göstərərdim. Kəndçilərimizdən kim qabağıma çıxsaydı - Xoş gəlmisən - deyərdi - bunlar səninkidilərmi? - soruşardılar. Mən həvəslə başımı tərpədərdim. Onlar əyilib sizin üzünüzdən öpərdilər. Payız olsaydı, Möhbətin bağından sizə üzüm yığardım. Bilal əmidən isə qorxardım. Su gəlsəydi, Qulugilin bərəsindən bağa su açardım. Susuzlayanda yarğanın altına - selliyin qırağına enərdik, dizimizi yerə qoyub su içərdik, ancaq sizə qıymazdım, ananızdan xəlvət əlimdə sizə su içirdərdim və bərk-bərk tapşırardım ki, çiy su içdiyinizi evdə deməyəsiniz. Sonra İmrangilin bağından qarella (qaragilə) dərərdik. Palıd ağacının qozalarından muncuq düzəldib boynunuzdan asardım. Qurbanalı dikindən tozlu-torpaqlı yolla aşığı enib Tək tutun dibinə düşərdik. Bir az orda dincimizi alardıq. "Alı xəndəyi"nin yanında işləyənlərə baxardıq. - Bax dərs oxumasanız, siz də bu günün altında işləyib, qaralarsınız - deyə sizi qorxudardım. Ancaq ürəyimdə həmin adamlara həsəd aparardım, kəndimizin torpağını qoruduqlarına, becəridklərinə görə onlara ürəyimdə minnətdar olardım. İstidən qorunmaq üçün bizə göz eləyən Günəşdən gizlənərdik. Quzu otaran uşaqları salamlayardım. - Sən kimin oğlusan soruşardım. Hidayətin, ya Vidadinin, Mobilin, Əhlimanın oğluyam - deyərdilər. Qəribədir, bir zamanlar onlar öz uşaqları boydaydılar və mənimlə birgə elə buradaca quzu otarırdılar. O qədər dalaşmışıq, gizlənpaç, xaşmaş oynamışıq ki.

Rəhmətlik Sərdarla, Zakirlə burda dalaşdığım, oynadığım, küsüşdüyüm günləri yadıma salardım. Sonra "Alı xəndəyi"ndən ötüb, "Hacı yeri"nə gedərdik. Selliyin üstündəki turbanın yanına gələrdik. Bir dəfə burda az qala Raufla kəşf eləmişdik. Bulaq qazmaq istədik, neftli su çıxdı - deyirəm.

- Sudan neft çıxdı? - Orxan təəccüblənir.

- Sonra kəşfimiz puça çıxdı. Sən demə suya qarışan traktor solyarkasıymış.

Bu sözləri deyərkən Orxanın üzündəki məyusluğu duyuram. Biz də o zaman beləcə məyus olmuşduq. Həm kəşf eləyəndə, həm də onu itirəndə həyəcanlanmışdıq, yumruğumuz boyda ürəyimizin döyüntüsünü eşitmişdik.

Bir müddət selliyin qırağında durub suda üzən, günəşin altında bərq vuran balıqlara baxardıq.

- Ata ondan tut da mənə no-olar, - sən deyərdin. Olmaz deyərdim, bu balıqları əllə tutmaq çətindir. Sonra tutaram, deyərdim və başınızı birtəhər tovlayardım.

Ada yerinə adlayardıq. Burda mal otardığım, ot biçdiyim günləri xatırlayırdım, Çərəkən qızları ilə pambıq yığdığım zamanları, Qoçu ilə güləşdiyim yerləri lap dəqiqliyiylə sizə göstərərdim. Sərhədin tikanlı məftillərinə əlimi vurardım. Pambıqdan qaçdığım günləri yada salardım.

Küdrüyə qalxardıq. Onun üstündən sərhədi seyr eləyərdik. Axırda Arazın üstündəki borudan keçib Toxmaçara çıxardıq. Bəyləri uzaqdan göstərib - elə gördüyüm kimidir, yəqin yenə də ot biçir -deyərdim və onunla səmimi görüşərdim. Sonra Toxmaçardakı yerimizi göstərərdim. Bir tərəfi Gülnisəgil, bir tərəfi Mirkişigilin yerlərinə baxardım və öz-özümə gülərdim. Nazimlə ot üstündə dalaşdığım günləri xatırlayardım.

Axşamlar futbol oynayardım. Sənsə top daşıyardın. Balacasan axı.

- O günü Nadirgilin komandasına 12 qol atdım - Orxan deyir və məni inandırmaq istəyir ki, top daşımaq onun işi deyil.

- Biz kəndə qatarla gedəndə qatarın nəğmə oxuyan təkərlərinin səsinə qulaq asardım. Taq-taq-daqadat-daq. Bunlar hamısı bir zamanlar olmuşdu.

- Bəs indi niyə yoxdu ki? - Orxan sorşur.

- Düşmənlərdədir - deyirəm. Beş qardaş bizi gözləyən anamızı qoruya bilmədik.

Bu sözləri deyərkən istər-istəməz gözüm dolur və anamı yenə də Arazın qırağında durub bizi gözləyən görürəm. Bir zamanlar mən onun bətnində olarkən də beləcə Arazın qırağında durub mənim doğulmağımı gözləyib. O zamanlar yəqin mən də onun düşüncələrinə uyğun böyüyürmüşəm. Yəqin elə ona görə də ən çox anama oxşamışam. Qardaş-bacılarımı da bir qarında yatdığımıza görə çox istəyirəm. Hərdən düşünəndə ki, anam onları da bax beləcə qarnında gəzdirib, bizə eyni nəğmələri oxuyub, eyni laylaları deyib, eyni döşdən süd verib, eyni əllərlə qucağına götürüb oynadıb, bizi eyni dərəcə də sevib - bax onda mən qardaş-bacımı sevirəm. Bütün bunları təsəvvür etməsən və düşünməsən ki, bu uşaqlar səni həyata gətirən ata-anandır onları sevə bilməzsən. Sən ata-ananın əvəzindən onları sevməyə məhkumsan.

- Mən böyüyəndə düşmənləri ordan qovacam - Orxan uşaq sadəlövhlüyü və təmizliyiylə deyir.

- Kəndimizə qayıdanda mütləq anamın qəbrini ora apararıq, atamın yanında basdırmaq üçün - deyirəm və Orxanın əlindən tutub evə tələsirəm. Dəmir qapını açıb həyətə girirəm. Pensioner toyuqlar qabağıma qaçır.

"Görən, kəndimizdə hava necədir" - öz-özümə düşünürəm. "Yəqin gün çıxıb" - hava proqnozunu özüm verirəm. Bayırda isə hava yağış qoxuyur...

Kimsəsiz məzarlara yağış damır, yəqin... ]]> Mehemmed Mon, 16 Mar 2026 08:05:16 +0000 Əmanət - Vüsal Oğuzun yeni hekayəsi https://manera.az/index.php?newsid=18134 https://manera.az/index.php?newsid=18134 ]]> Əmanət - Vüsal Oğuzun yeni hekayəsi
Hər dəfə küçədə it gəzdirən xanım görəndə həmən o hadisə yadıma düşür. Yadıma düşür deyəndə ki, əslində, neçə il keçsə də unutmamışam. Günü bu gün də o əməlimdən xəcalət çəkirəm.

.. .Bakıda, nəhayət, özümüzə mənzil ala bilmişdik. Onbeş il kredit ödəməliydim. Amma ona sevinirdim ki, ilk övladımızın dünyaya gəlməyinə saylı günlər qaldığı bir vaxtda kirayələrdən çıxıb öz evimizə yerləşə bilmişdik. Təəssüf ki, sevincimin və rahatlığımın ömrü uzun olmadı. Səbəbini indi deyərəm.

İşdən evə gəlmişdim. Yeməyimi yeyib, divana yayxanıb telefonu əlimə almışdım ki, həyat yoldaşım qonaq otağının qapısında göründü:

– Alt mərtəbəyə yeni kirakeş köçüb.

– Kirakeş olduğunu hardan bildin? Bəlkə, öz evidir? Bizim kimi.

– Qonşulardan eşitdim. Ev yiyəsi ayrı adamdı. Evi təhvil verib getdi.

– Tanış olmağa da fürsət tapıbsan... – Yoldaşım səsimdəki ironiyanı havada tutdu və eyni təmkinlə:

– Tək qadındı. Əşyalarını daşımağa qonşular kömək elədilər.

Mənə görə söhbət burda bitmişdi. Yeni qonşunun kim olduğu mənə maraqlı deyildi.

– Əslində, tək yaşayır demək olmaz. İtini də gətirib. Alman ovçarkasıdır. Amma elə bil, illərdir düz-əməlli yemək verməyiblər. Sümükləri çıxıb yazığın.

– Əsl alman ovçarkaları elə olur. – Həyatında alman itləri haqqında bir yazı oxumayan, filmə baxmayan biri kimi bu söhbəti özüm də bilmədim hardan düzüb-qoşdum.

– Nə bilim vallah,qadın da sakit insana oxşayır.

– Neçə yaşı var?

– Bunun söhbətə nə dəxli var?

– Adətən, elə itləri cavan xanımlar saxlayır, bir də rus babulyaları.

– Yox, rus-zad deyil, bizimkidi. O boyda itnən bir otaqlı mənzildə necə yaşayacaq? Evdə də it olar? İy-qoxu...

– Təmizliyini edəcək, bəlkə də, balkonda yer düzəldəcək.Yalan olmasın, bu saat şəhərin yarısı evində it-pişik saxlayır. – Bilirdim ki, yoldaşım hələ bu barədə uzun-uzadı danışmaq istəyir, amma yorulmuşdum, həm də mənə qətiyyən maraqlı deyildi;kim nə saxlayır, harda saxlayır, özü bilər.

Gecənin bir aləmi oyandım. Yoldaşımın yatağı boş idi. Durub mətbəxə keçdim. Ürəyim yerinə gəldi.

– Yenə narahatsan? Təpikləyir?

– Yox, yata bilmirəm.

– Haran ağrayır?

– Heç yanım ağrımır.

– Bəs niyə yatmırsan?

– Bir az gözlə, görəcəksən niyə yatmıram.

Vəziyyətdən heç nə anlamadığım üçün mat-mat üzünə baxırdım. Elə ağzımı açıb demək istəyirdim ki, “Ay qız, dur gəl uzan yerinə, yuxun gələcək” alt mərtəbədən gələn ulartı səsinə diksindim.

– İndi bildin niyə yatmıram?

Vəziyyətdən çıxmaq üçün deməyə nəsə fikirləşirdim ki, bu dəfə bayaqkından da uzun bir ulartı gəldi, ardınca da kəsik-kəsik hürməyə başladı.Yuxudan yarımçıq duranda özümdə olmurdum,indi də itin gecənin bu vaxtı ulaması məni özümdən çıxartdı. İstədim əynimi geyinib düşəm bir mərtəbə aşağı, qapını döyəm, vəziyyəti başa salam. Yoldaşım qoymadı.

Nəhayət, itin səsi kəsildi. Ürəyimdə “şükür, daha yatmaq olar ” – deyib, yerimə gedirdim ki, qapıdan qayıtdım. Evin hansı kübcündə itin uladığını təxmin eləyib,dabanımı döşəməyə vurdum. Ulartı kəsdi.

Yerimizə uzanıb tavana baxırdıq. Yenə ulartı, zingilti başladı. Dişimiz bağırsağımızı kəssə də səbrimizi basıb susurduq. Gözləyirdik görək bunun axırı nə olacaq. Nə vaxt o xanım itini susduracaq. Üstünə acıqlanacaq. Xanımın özü nə vaxt bu ulartıdan, zingiltidən narahat olacaq. İtinin istədiyini verib, sakitləşdirəcək. Səhəri dirigözlü açdım. Yoldaşımı oyatmadan evdən çıxdım.

Bütün günü işdə mürgü döydüm. Key kimi hərləndim. Bir yandan da fikrim evdə qalmışdı. Yenicə ev alıb rahatlığa çıxdığım vaxtda nə işə düşmüşdük?!Onsuz da yolldaşım son günləri çox narahatdı. Canı ağrıyır, hövsələsi tükənib, sinirləri oyaqdı, bir yandan da bu it.

Kompüterdə alman ovçarkaları haqında araşdırdım. Dükanlarda onlar üçün hansı yeməklər satıldığına kimi öyrənib qurtaranda ofisdə tək qalmışdım. Tələm-tələsik yığışdım. Binanın tinindəki marketən çörək, meyvə, çaxır götürdüm. İtlər üçün yeməklərin satıldığı vitrinin qarşısından keçəndə dayandım. Bir-ikisini əlimə götürdüm. Qiymətləri münasib idi. Amma fikirləşdim: tutaq ki, aldım apardım, bunu tanımadığın adama nə deyib verəcəm? Niyəsə, hardansa məndə elə hiss yarandı ki, gecə o it acından ulayırdı. Bir yandan da düşünürdüm ki, evində o boyda it saxlayan adam onun yeməyini alır.

Əla şam yeməyi, çaxırın xumarı əhvalımı yüksəltmişdi. Yeməkdən sonra çay, mütaliə, daha sonra birlikdə izlədiyimiz serial başımızı qatmışdı. Çox gec yatan deyiləm. Çaxırın gətirdiyi yuxunun təsirindən yatağıma girən kimi gözlərim yumuldu.

Gecənin bir aləmi dik atıldım.Yenə ulartı başlamışdı. Səs mətbəxin altındakı hissədən gəlirdi. Əvvəlcə kəsik-kəsik, sonra uzun-uzadı davam edən ulartılar, zingildəmələr.

Binamızdakı mənzillərin çoxu hələ boş idi. Mənim iki qapı qonşum köçməmişdi. Elə alt qonşunun üzbəüz mənzillərində də hələlik təmir gedirdi.

Ulartı bir müddət ara verdi.İçimdə bu “konsertin” bitdiyinə inanmağa başlayırdım ki, yenə başladı. Mənə elə gəlirdi ki, it bu gecə daha bərkdən ulayır. Deyəsən,bir ara döşəməni cırmaqladı da. Başa düşə bilmirdim ki, niyə o xanım itini susdurmur? Yoldaşımla oturub bunu əsəbi-əsəbi müzakirə edirdim. Yenə yoldaşım imkan vermədi gedim qapısını döyüm.

– Gəl yat. Bir az ulayıb dayanacaq.

– Dünən görmədin? Hara dayanır. Ölüb o qız, niyə itin susdurmur, başa düşmürəm? Bəlkə, itə işgəncə verir?

– Heyvandı da, söz qanır?

– Qanmır, aparıb versin həyət evində qalan qohumlarına. Binada tək yaşamır ki, qonşu var. Niyə məni narahat eləməlidir? Almaniyada elə adamları məhkəməyə verirlər. İşdən gəlmişəm, yuxusuzam, yorğunam, bu itin ulartısında mən necə rahat olum? – Bərkdən deyinirdim, səsimi it yiyəsinə eşitdirməyə çalışırdım, guya eşidəcəkdi.

Yatağıma uzansam da beynimdəki fikirlər yuxuya getməyə imkan vermirdi. Gözümün qabağına üzünü görmədiyim itin sahibəsi gəlmişdi.Vəziyyəti anlatmağa çalışırdım; gah səsimin tonunu qaldırır, gah da qadını iti satmağa sövq edirdim.

Hər axşam eyni ulaşma, eyni zingilti... Yoldaşım deyir gündüzlər itin səsi gəlmir. Heç elə bil o evdə it yoxdu.

Şənbə günü yoldaşım qonşunu bizə dəvət eləməyə getdi, dedik, xoşluqla oturaq başa salaq. Həyətdəkilərdən eşidib ki, yeni qonşu itini gəzməyə çıxarıb. Dedim, hər halda, axşama qayıdar. Mən də bəhanəylə eyvanda qalmışdım, onun yolun gözləyirdim, daha doğrusu, güdürdüm. İtli bir qadın bloka girən kimi yoldaşımı göndərəcəkdim. Tanışlığımız baş tutmadı.

Qərara gəlmişdim ki, məsələni sahə müvəkkilinə deyəcəm. Qoy bu işə əncam çəksin. Ürəyimdə alt qonşunun qarasınca düz-əməlli deyinməyə macal tapmamış, gəlib çatdım sahə müvəkkilinin otağının qarşısına. Qapını döyüb keçdim içəri. Sahə müvəkkili məni diqqətlə dinlədi, qarşıma kağız, qələm qoydu, dedi şikayətini yaz.

Küçəyə çıxanda elə bildim üstümdən dağ götürüldü. Mənə görə işin əsas hissəsi həll olundu.



***

Qapı açılanda yoldaşımın üzünə diqqətlə baxmadım.

– Nə xəbər?

Yoldaşım başını buladı.

–Çay verim, yoxsa, yemək yeyirsən?

Yeməyimi necə yediyimi hiss eləmədim. Fikrim qəti idi –yoldaşımı götürüb qonşu ilə danışığa gedəcəm. Heç gərək sahə müvəkkilinə getməyəydim. Özüm yoluna qoymalı idim bu məsələni.

Qapının döyülməsi məni fikirdən ayırdı. Yoldaşım qapıya getdi.

– Salam. Axşamınız xeyir.

– Salam.

– Bağişlayın, narahat edirəm. Keçmək olar?

– Buyurun, əlbəttə.

– Yeni qonşunuzam–altdakı.

– Hə, bilirəm. Tanıdım, keçin içəri.

Otağa 35-40 yaşlarında, orta boylu xanım daxil oldu.Mən qalxdım, qonağa divanda yer təklif elədim, o, stul çəkib əyləşdi.

– Sizə çay gətirim. – yoldaşım mətbəxə keçdi. Mən harda əyləşəcəyimə qərar verə bilmədiyimdən, hələ də ayaq üstə qalmışdım. Düzü, bu xanımın belə rahat gəlməsi, əyləşməsi və deyindiyim vaxtda gəlib sözünün üstə çıxması məni çaşdırmışdı.

– Beş dəqiqəyə çay hazır olacaq.

– Mən itin sahibiyəm. Alt mərtəbədəki qonşunuz, şikayət etdiyiniz...

– Biz şikayət eləməmişik – Yoldaşım məndən əvvəl dilləndi. Hiss elədim ki, pərt oldum, rəngim ağardı.

– Mən şikayət eləmişəm. Bilirsiniz,xanım, o it...

– Bilirəm. Sizi narahat elədiyimizi bilirəm. Sahə müvəkkili çağırmışdı, vəziyyəti mənə izah elədi. Sonra tanıdı məni. Yoldaşımın keçmiş hərbçi dostlarındandı. Yoldaşım şəhid olub.

Otağa sükut şökdü. Əslində, hiss elədim ki, yer yarıldı, yerə girdim.

– Məkanı cənnət olsun.

– ...sərhədçi olub.Onun itidi. Təlim keçmiş, ağıllı itdir.4 il birlikdə gəziblər cəbhə bölgələrini, postları. Elə sonuncu gün də birlikdə olublar. Şuşa döyüşləri başlamamışdan əvvəl...Snayper gülləsindən ağır yaralanmışdı. Meşədə qanaxmadan şəhid oldu. Döyüş yoldaşları 3 gün cəsədini axtarmışdılar, amma bu it tapmışdı.Müharibədən sonra iti mənə verdilər. Məzarını hər dəfə ziyarətə birlikdə gedirik, it bilir ki, yoldaşım orda torpağın altındadı. Onun üçün zingildəyir, ulayır, çağırır. Əslində, onlar əsgər yoldaşı, səngər yoldaşı, nə bilim, müharibə yoldaşı olublar.

– Bilsəydim... inanın ki... – Xəcalətimdən ölüb yerə girmişdim. Hələ də ayaq üstəydim və hiss eləyirdim ki, bu gəlinin qarşısında yumağa dönürəm.

– Mən bura sizdən üzr istəməyə gəlmişəm. Sabahdan sizi narahat eləməyəcək.

– İti başqasına verirsiniz?

– Yox. O, şəhidimin yadigarıdı, əmanətidi. Bir qohumum xaricə köçür. Sabah onu bağ evinə köçürük.

– Bəs, sizə ev verməyiblər?

– Vermişdilər. O evi 3 uşaqlı bir qazıyə bağışladım.O yoldaşımın nəşini meşədən çıxaranda vurmuşdular. İki ayağı da iflicdi. Mənə nə var e, tək adamam...

Bu gəlinin fədakarlığı da bir tərəfdən məni heyran eləmişdim. Bilmirdim onun qarşısında necə dayanım. Hətta boyumdan utanırdım. Şikayətim üçün xeyli üzrxaxlıq elədim. Dil tökdüm. Dedim, sabah birinci işim gedib şikayəti geri götürmək olacaq.

– Yoldaşınızın adını demədiniz.

– Xalid.

– İcazə verin şəhidimizin adını oğlumuza qoyaq.

Qadının gözləri gülmsədi. Bu təbəssüm evimə işıq kimi doldu. ]]> Mehemmed Sun, 15 Mar 2026 12:23:33 +0000