https://manera.az/ Maraqli - Manera.Az DataLife Engine https://manera.az/index.php?newsid=18233 https://manera.az/index.php?newsid=18233 ]]>

Aprelin 23-ü Ümumdünya Kitab və Müəlliflik Hüququ Günüdür. Bu əlamətdar günün qeyd olunmasında məqsəd kitabların geniş əhatə dairəsini – keçmiş və gələcək, nəsillər və mədəniyyətlər arasında körpü olduğunu ictimaiyyətin diqqətinə bir daha çatdırmaqdır. Azərbaycanda Ümumdünya Kitab və Müəlliflik Hüququ Günü 1997-ci ildən qeyd edilir.

Azərbaycanda müəlliflik hüququ və əlaqəli hüquqların obyektlərinin könüllü qeydiyyat sistemi mövcuddur. Müəlliflər və hüquq sahibləri əsərlərini (musiqi, şeir, kitab, film, rəsm, kompüter proqramı və s.) Əqli Mülkiyyət Agentliyində qeydiyyatdan keçirə bilərlər. Bunun üçün şəxsən və ya onlayn formada Agentliyə müraciət etmək olar. Hazırda əsərin qeydiyyatını Agentliyə gəlmədən Elektron hökumət portalı vasitəsilə də etmək mümkündür. Bunun üçün müvafiq ərizə və əsərin rəqəmsal versiyası tələb olunur.

2025-ci ildə 512 müəllif-hüquq sahibinin (2024-cü ildə 346 hüquq sahibi) 900 əsəri və ifası (2024-cü ildə 660) qeydiyyatdan keçirilib. Elektron qaydada qeydiyyatdan keçirilmiş əsərlərin sayı 660 (2024-cü ildə 543), kompüter proqramlarının sayı 43 (2024-cü ildə 32), ədəbi əsərlərin sayı 370 (2024-cü ildə 197), elmi əsərlər və dərs vəsaitlərinin sayı 111 (2024-cü ildə 75), mətnli və mətnsiz musiqi əsərlərinin sayı 209 (2024-cü ildə 138) və ifaların sayı 37 olub.

Əsərlərin rəsmi qeydiyyatının tətbiq edildiyi 1996-cı ildən indiyədək Agentlikdə 17 mindən çox əsər və əlaqəli hüquqların obyektləri qeydiyyatdan keçirilib.

Qeyd edək ki, müəllif hüquqları sahəsində mübahisə yaranan hallarda, digər sübutlar olmadıqda, Agentlik tərəfindən verilən qeydiyyat haqqında şəhadətnamə məhkəmələr tərəfindən müəlliflik prezumpsiyası kimi tanınır.

Agentlik tərəfindən keçirilən və 10 ildir ki, ənənəyə çevrilən “Qədim mətnlər və klassik mənbələr erməniçilik saxtakarlıqlarını və uydurmalarını ifşa edir” və hər il “və ya” sözləri yeniləşən konfrans böyük maraqla qarşılanır və ictimai rəydə öz yerini tutur. Eyni zamanda, Agentlik erməni saxtakarlıqlarının ifşasına dair 2016-cı ildən başlayaraq “Don bəzəyər də, ifşa edər də” seriyasından kitab və broşürlər nəşr etdirir. ]]> Mehemmed Thu, 23 Apr 2026 08:24:28 +0000 https://manera.az/index.php?newsid=18222 https://manera.az/index.php?newsid=18222 ]]>

Azərbaycanda səfərdə olan Türkiyənin müxtəlif ali təhsil müəssisələrini təmsil edən nümayəndə heyəti ilə İqtisadiyyat Nazirliyinin tabeliyində İqtisadi Zonaların İnkişafı Agentliyinin (İZİA) idarəçiliyində olan Sumqayıt Sənaye Parkında görüş keçirilib.

Qurumun İdarə Heyətinin sədri Seymur Adıgözəlov nümayəndə heyətinə agentliyin fəaliyyəti, ölkədə sənaye zonalarının inkişafı istiqamətində həyata keçirilən kompleks tədbirlər, yerli və xarici investorlar üçün formalaşdırılmış əlverişli biznes və investisiya mühiti barədə ətraflı məlumat təqdim olunub.

Diqqətə çatdırılıb ki, sənaye zonalarında rezidentlər üçün tətbiq olunan vergi və gömrük güzəştləri, hazır infrastruktur təminatı, logistika imkanları və dövlət dəstəyi mexanizmləri ölkənin qeyri-neft sektorunun inkişafına, ixrac potensialının artırılmasına və yeni iş yerlərinin yaradılmasına mühüm töhfə verir.


Görüşdə, həmçinin ali təhsil müəssisələri ilə sənaye müəssisələri arasında əməkdaşlığın genişləndirilməsi, birgə tədqiqat və innovasiya layihələrinin həyata keçirilməsi, kadr hazırlığı və bilik mübadiləsi istiqamətində imkanlar müzakirə edilib.

Daha sonra nümayəndə heyəti Sumqayıt Sənaye Parkının ərazisində fəaliyyət göstərən müəssisələrə baxış keçirib, istehsal prosesi ilə yerində tanış olub. Qonaqlara “Kartaş Kimya” MMC və “Azərfloat” QSC-nin müəssisələrində istehsalın təşkili, keyfiyyətə nəzarət mexanizmləri və ixrac imkanları barədə ətraflı məlumat verilib.

Nümayəndə heyəti Sumqayıt Sənaye Parkında yaradılmış əlverişli biznes mühitini və müasir infrastruktur imkanlarını yüksək qiymətləndirib, bu kimi sənaye zonalarının regionda iqtisadi əməkdaşlığın genişləndirilməsi baxımından əhəmiyyətini vurğulayıb.

]]> Mehemmed Mon, 20 Apr 2026 11:03:49 +0000 https://manera.az/index.php?newsid=18199 https://manera.az/index.php?newsid=18199 ]]>
Dünyanın daim dəyişən texnoloji mənzərəsində süni zəka (AI) və maşın öyrənməsi kimi sahələr son bir neçə ildə əhəmiyyətli inkişaf göstərib. Bu inkişaf həm texnoloji tərəfdən, həm də cəmiyyətin müxtəlif sahələrində istifadə olunan tətbiqlərlə gündəlik həyatımıza daxil olmuş süni zəkanın rolu ilə bağlı dərin dəyişikliklərə səbəb olub. Xüsusilə, “prompt mühəndisliyi” (prompt engineering) sahəsi süni zəka ilə əlaqəli iş dünyasında yeni və vacib bir peşə olaraq ön plana çıxmağa başlayıb. Prompt mühəndisliyi süni zəka sistemləri ilə insanlar arasında ən yaxşı əlaqəni qurmağa xidmət edən, AI-nin insan dilini anlama və istifadə məqsədinə uyğunlaşdırılmasını təmin edən bir sahədir. Bu sahə süni zəka modellərinin düzgün işləməsi və daha səmərəli nəticələr verməsi üçün xüsusi olaraq hazırlanmış girişlər və komutlar (prompts) üzərində işləyir. İnsan dilinin çox mürəkkəb və zəngin olduğu nəzərə alındığında bu sistemlərin effektivliyini təmin etmək üçün mütəxəssislərdən həm texniki, həm də yaradıcı bacarıqlar tələb olunur.


Son illərdə süni zəkanın inkişafı ilə birlikdə müxtəlif sektorlarda onun tətbiqləri artmış və yeni iş imkanları yaranmışdır. Bu kontekstdə prompt mühəndisliyi sahəsi AI ilə işləmək üçün mühüm bir vasitə olaraq daha çox diqqət çəkməyə başlayıb. Bu peşə yalnız texnoloji inkişafları izləmək deyil, həm də AI-nin hər bir sahəyə uyğunlaşdırılması və ona yönəldilmiş düzgün sualların qurulması ilə əlaqədardır. Süni zəka sistemləri əvvəllər yalnız tədqiqat və inkişaf sahələrində istifadə edilərkən, artıq gündəlik həyatda, iş dünyasında, səhiyyə, təhsil, maliyyə, oyun sənayesi və bir çox digər sahələrdə geniş istifadə olunur. Bu da prompt mühəndisliyinin əhəmiyyətini artırır, çünki sistemlərin düzgün işləməsi və istifadəçinin istəklərinə cavab verməsi üçün ən yaxşı yolları tapmaq önəmlidir.

1. Süni zəkanın dilini tərcümə etmək
Süni zəka sistemləri insanın dilini və təfəkkürünü tam şəkildə başa düşməkdə çətinlik çəkə bilər. Bunun əsas səbəbi süni zəkanın həmişə riyazi və statistik əsaslara söykənməsidir, halbuki insanlar çox vaxt qeyri-müəyyən və bir çox mətni, konteksti nəzərə alaraq anlayışlı cavablar verirlər. Bu məsələni həll etmək məqsədilə prompt mühəndisliyi sahəsi yaranmışdır. Prompt mühəndisliyi süni zəka ilə insan arasında bir növ tərcüməçi rolunu oynayır. Yəni AI sistemlərinə verilən daxilolmaları təkmilləşdirərək onları daha dəqiq və məqsədyönlü hala gətirir. Bu, həmçinin, verilən tapşırıqları AI sisteminin başa düşməsi üçün uyğun formata salmağı əhatə edir. Effektiv bir prompt yalnız doğru cavabı əldə etməyə imkan vermir, həm də süni zəka ilə insan arasında əlaqəni asanlaşdırır. Müəyyən bir tapşırıq üçün düzgün seçilmiş və optimallaşdırılmış bir prompt süni zəkanın mövcud verilənlər üzərində daha təsirli və dəqiq nəticələr verməsini təmin edir. Bunun üçün həm lingvistik, həm də texniki biliklər tələb olunur. Məsələn, dilin incəliklərini nəzərə alaraq tərtib edilmiş promptlar AI-nin dilin kontekstini daha yaxşı başa düşməsinə və uyğun cavablar verməsinə kömək edir. Eyni zamanda, AI-ya verilən məlumatlar və tapşırıqlar arasında əlaqəni qurmaq, onun semantik və praqmatik aspektlərini nəzərə almaq mühüm rol oynayır. İstifadəçi ilə AI arasındakı dil baryerini aşmaq bu sahənin əsas məqsədidir. Bu sahədə daha yaxşı nəticələr əldə etmək üçün isə davamlı olaraq süni zəka sistemlərinin təlimatları yenilənir və inkişaf etdirilir.

2. Prompt mühəndisliyinin əhəmiyyəti
Prompt mühəndisliyi son illər süni zəka sahəsindəki ən mühüm inkişaflardan biridir. Bu sahənin əhəmiyyəti süni zəkanın müxtəlif sahələrdə daha dəqiq və məqsədyönlü nəticələr verməsini təmin etməsidir. AI-nin effektiv istifadəsi üçün düzgün promptlar yazmaq çox önəmlidir, çünki süni zəkanın dərk etmə və cavab vermə qabiliyyəti istifadəçidən verilən tapşırığa necə yanaşmasına bağlıdır. Məsələn, süni zəkanın doğru məlumat çıxarmaq üçün verilən sualın düzgün formalaşdırılması zəruridir. Prompt mühəndisliyi, eyni zamanda süni zəkanın humanitar sahələrdən texnoloji tətbiqlərə qədər geniş bir spektrdə tətbiqini asanlaşdırır. Bu sahənin əhəmiyyəti daha çox AI-nin həyatımıza necə inteqrasiya olunduğu və müxtəlif sahələrdə necə müsbət təsir göstərə biləcəyi ilə bağlıdır. Məsələn, tibb sahəsində müasir AI sistemləri çox sayda tibb məlumatını təhlil edərək diaqnoz qoymağa kömək edir. Lakin, bu məlumatların düzgün şəkildə süzülməsi və AI sisteminə düzgün təqdim edilməsi prompt mühəndisliyinin rolu ilə əlaqəlidir. Eyni zamanda, təhsildə və elmi araşdırmalarda da süni zəka verilənlərin sürətli analizini təmin edərək yeni nəticələrə çatmağa kömək edir. Prompt mühəndisliyi AI-nin inkişafını sürətləndirərək onun real dünyadakı tətbiq sahələrini genişləndirir. O, həmçinin, etika və məsuliyyətli istifadə mövzularında da mühüm yer tutur, çünki bu sahə AI-nin doğru şəkildə idarə edilməsi və istifadə olunması üçün əsas qaydaları müəyyən edir. AI-nin hər sahədə daha ağıllı və daha faydalı olması üçün düzgün şəkildə idarə edilməli, təlimatlandırılmalıdır. Beləliklə, prompt mühəndisliyi süni zəkanın gələcək inkişafında həlledici rol oynayacaq.

3. İnkişaf və gələcək perspektivləri
Prompt mühəndisliyi sahəsinin gələcəyi olduqca parlaqdır və bu sahə süni zəka texnologiyalarının inkişafı ilə paralel olaraq genişlənməkdədir. Süni zəkanın daha da təkmilləşməsi ilə birlikdə, prompt mühəndisliyi sahəsindəki mütəxəssislər yeni imkanlar və tələblərlə qarşılaşacaq. Məsələn, müasir dövrün texnologiyalarında AI daha çox şəxsi və interaktiv tətbiqlərə yönəlir. Bu, deməkdir ki, AI-nin doğru və effektiv şəkildə idarə olunması üçün insanların ehtiyaclarına daha uyğun cavablar verməsi tələb olunur. Prompt mühəndisliyi bu baxımdan süni zəkanın çox mürəkkəb məsələləri daha asanlıqla həll etməsinə imkan verir. Gələcəkdə tibb, təhsil, maliyyə və digər sahələrdə AI-nin daha dərindən tətbiqi gözlənilir. Hətta artıq müxtəlif robot texnologiyaları və avtomatlaşdırma sistemləri AI ilə təchiz olunur və bu gündəlik həyatımıza birbaşa təsir göstərir. Təhsil sahəsində, AI-nin dərslikləri təhlil etməsi və tədris prosesində fərdi yanaşma təqdim etməsi mümkündür. Eyni zamanda, yeni iş sahələrinin yaranması ilə yanaşı, süni zəkanın istifadəsi ilə əlaqəli yeni tədris proqramları da inkişaf etdiriləcək. Prompt mühəndisliyi bu inkişafın mərkəzində yer alacaq və süni zəkanın daha daxili və sosial tətbiqlər üçün daha uyğun hala gəlməsini təmin edəcək. Bu sahədəki tələblər də dəyişəcək və süni zəka mütəxəssisləri daha geniş biliklərə malik olmalıdır. Gələcəkdə süni zəka ilə əlaqəli etik məsələlər də gündəmə gələ bilər. Beləliklə, prompt mühəndisliyi texnologiyanın və AI-nin inkişafında təməl rolu oynayacaq.

4. Texniki və yaradıcı bacarıqların birləşməsi
Prompt mühəndisliyi sahəsi çox təhlil və yaradıcı düşüncə tələb edən bir peşədir. Bu sahənin xüsusiyyəti ondan ibarətdir ki, burada yalnız texniki biliklər deyil, həm də yaradıcılıq və lingvistik bacarıqlar ön plandadır. Süni zəka və maşın öyrənməsi haqqında dərin məlumatlar vacibdir, çünki bu sahə ilə işləmək üçün AI-nin işləmə prinsiplərini, məlumatların emalını və analizini yaxşı bilmək lazımdır. Lakin, eyni zamanda, dil və kommunikasiya bacarıqları da bu sahənin vacib tərkib hissəsidir. Çünki süni zəka sistemləri ilə qarşılıqlı əlaqə quran insanın mesajı çox vaxt mürəkkəb olur və düzgün tərcümə etmək və ya başa düşmək üçün dilin nüanslarını anlamaq vacibdir. Bu sahədə uğur qazanmaq istəyən şəxslər həm texnoloji, həm də kreativ düşüncə bacarıqlarına sahib olmalıdırlar. Dilin strukturu, semantika, pragmatika və stilistika sahələrindəki anlayışlar düzgün promptlar yaratmağa kömək edir. İstifadəçi və süni zəka arasındakı əlaqə həm müstəqil işləri, həm də əməkdaşlıq tələb edən tapşırıqları idarə etmək üçün kompleks kreativ düşünmə bacarığı tələb edir. Bununla yanaşı, AI sistemlərinin düzgün idarə olunması və yönləndirilməsi üçün tələb olunan texniki yanaşma da vacibdir. Həmçinin, yeni tətbiq sahələrinin inkişafı ilə bu sahədə işləyən mütəxəssislərdən həm yenilikçi düşüncə, həm də sistemli yanaşma tələb olunur.

5. Karyera imkanları və təhsil
Prompt mühəndisliyi sahəsində karyera qurmaq istəyənlər üçün bir sıra təhsil və təlim imkanları mövcuddur. Bu sahəyə daxil olmaq üçün kompüter elmləri, maşın öyrənməsi, dilşünaslıq və ya mühəndislik sahələrində təhsil almaq faydalıdır. Həmçinin, prompt mühəndisliyi sahəsində xüsusi təlim kurs və tədris proqramları da mövcuddur. Bu kurslar süni zəka və maşın öyrənməsi haqqında ətraflı bilikləri əhatə edir və AI ilə işləmək üçün lazım olan practical (praktik) bacarıqları inkişaf etdirir. Bu sahə ilə maraqlanan şəxslər, həmçinin müxtəlif onlayn platformalar üzərindən sərbəst təhsil alaraq biliklərini artırma imkanı əldə edə bilərlər. Bir çox universitet və təhsil müəssisəsi artıq bu sahədə peşəkar proqramlar təklif edir və bu sahənin daha da populyarlaşması ilə gələcəkdə daha çox təhsil imkanı yaradılacaq. Təhsil almaqla yanaşı, praktiki təcrübə də çox önəmlidir, çünki AI və prompt mühəndisliyi sahəsi sürətlə dəyişən bir sahədir. Təcrübə qazanmaq üçün tələbələr və yeni başlayanlar süni zəka ilə əlaqəli real layihələrdə işləmək, simulyasiyalar aparmaq və müxtəlif AI tətbiqləri ilə təcrübə etmək imkanı əldə etməlidirlər. Əlavə olaraq, bu sahədə fəaliyyət göstərən çoxlu startaplar və texnoloji şirkətlər mövcuddur ki, bunlar yeni karyera imkanları təqdim edir. Freelance işlər və müstəqil layihələr də bu sahədəki karyeranı inkişaf etdirmək üçün yaxşı bir yol ola bilər. Eyni zamanda, süni zəka etikası və məsuliyyətli istifadə kimi müasir məsələlər də bu sahədə iş imkanlarının artmasına gətirib çıxarır, çünki AI ilə əlaqəli məsələlər artıq daha geniş və kompleks bir mühitdə idarə olunmalıdır.

6. Sənaye tətbiqləri
Prompt mühəndisliyi müxtəlif sənayelərdə tətbiq edilə bilən çox geniş imkanlar təqdim edir. Ən çox tanınan sahələrdən biri maliyyə sahəsidir, burada AI modelləri məlumatların analizi və proqnozlaşdırılması üçün istifadə olunur. Süni zəka maliyyə bazarlarını analiz edərək trend və naxışları tapmağa kömək edir, eyni zamanda investisiya qərarlarını optimallaşdırır. Bu prosesdə istifadə olunan promptlar AI-nin verilən bazalar üzərində doğru nəticələr əldə etməsini təmin edir. Tibb sahəsində də prompt mühəndisliyi əhəmiyyətli rol oynayır. AI xəstəliklərin diaqnozu, müalicə üsullarının təhlili və xəstələrin vəziyyətinin monitorinqi kimi sahələrdə artıq geniş istifadə olunur. Düzgün promptlar vasitəsilə, süni zəka həkimlərə daha dəqiq və effektiv qərarlar verməkdə kömək edir. Oyun sənayesi də AI-nin tətbiqi baxımından maraqlı sahələrdən biridir. Süni zəka oyunlarda realist davranışlar, dinamik hekayə xəttləri və şəxsi oyun təcrübələri yaratmaq üçün istifadə olunur. Oyun yaradıcıları istifadəçilərə daha interaktiv və fərdiləşdirilmiş oyun təcrübələri təqdim etmək məqsədilə AI-dən istifadə edirlər. Bununla yanaşı, ticarət və istehlak sahələri də AI-dən faydalanır, məsələn, müştəri xidmətləri, reklam hədəfləri və məhsul tövsiyələri üçün istifadə olunur. Prompt mühəndisliyi bütün bu sahələrdə süni zəkanın daha məqsədyönlü istifadəsini təmin etməkdə mühüm rol oynayır. Bu sahənin inkişafı, həmçinin AI-nin sənaye tətbiqlərinin genişlənməsinə və daha da effektivləşməsinə kömək edir.

7. Gələcəyə baxış
Prompt mühəndisliyi texnologiyanın inkişafı ilə əlaqədar olaraq gələcəkdə daha da əhəmiyyətli bir sahəyə çevriləcək. Süni zəkanın həyatımıza daha çox inteqrasiya edilməsi ilə bu sahənin rolu yalnız artacaq. İstər təhsil, istərsə də tədqiqat, sağlamlıq, maliyyə və digər sahələrdə AI-nin tətbiqini daha məqsədyönlü və effektiv şəkildə idarə etmək üçün yüksək keyfiyyətli prompt mühəndisliyi peşəkarlarına ehtiyac duyulacaq. AI-nin təkcə müəyyən bir məqsədə xidmət etməsi deyil, həm də daha geniş bir şəbəkə ilə inteqrasiya olunması lazım olacaq. Prompt mühəndisliyi süni zəkanın daha çox sahəyə təsir etməsinə imkan verəcək. Məsələn, avtomobil sənayesi və təhlükəsizlik sahəsi kimi sektorlarda AI-nin daha çox inkişafı gözlənilir. Bu öz növbəsində daha çox iş potensialı yaradacaq və AI etikası mövzusunun daha geniş müzakirə olunmasına səbəb olacaq. Gələcəkdə süni zəkanın insan həyatında daha da mərkəzi bir yer tutacağı gözlənilir, buna görə də prompt mühəndisliyi sahəsi gələcəyin ən vacib peşələrindən birinə çevriləcək. Süni zəka ilə qarşılıqlı əlaqə daha mürəkkəbləşdikcə bu sahənin peşəkarları etik normalara və qanunvericiliyə uyğun bir şəkildə AI-nin inkişafını təmin edəcək. Gələcəkdə yeni iş modelləri, tətbiq sahələri və tədqiqat istiqamətləri inkişaf etdikcə bu sahənin əhəmiyyəti daha da artacaq.

8. Təhsil və tədqiqatda prompt mühəndisliyi
Təhsil və tədqiqat sahəsində prompt mühəndisliyi mühüm bir rol oynamağa başlayıb. Süni zəka təhsil sistemlərinin daha effektiv olmasına kömək edir, məsələn, şəxsi tədris proqramları yaratmaq, tələbələrin öyrənmə sürətini izləmək və ən yaxşı öyrənmə metodlarını tətbiq etmək. Prompt mühəndisliyi burada süni zəkanın tələbə mərkəzli yanaşmalarını daha da optimallaşdırır və AI-nin tədrisdə daha funksional bir vasitəyə çevrilməsini təmin edir. Eyni zamanda, tədqiqatçıların yeni məlumatları analiz etməsi və mövcud nəzəriyyələri inkişaf etdirməsi üçün AI-nin gücündən istifadə etməsi bu sahənin inkişafını sürətləndirəcək. Tədqiqatlarda AI böyük verilənləri analiz edərək yeni tapıntılar əldə etməyə kömək edir. Bu prosesdə prompt mühəndisliyi süni zəkanın düzgün məlumatları əldə etməsi və nəticələri düzgün şəkildə təhlil etməsi üçün vacib bir vasitə rolunu oynayır. Təhsil və tədqiqat sahələrində istifadə olunan AI alətləri daha sərbəst şəkildə istifadəyə verilir və müasir yanaşmalarla optimallaşdırılır. Nəticədə, prompt mühəndisliyi bu sahədə daha yüksək səviyyəli nəticələr əldə etməyə imkan yaradır.

9. İş dünyası və korporativ tətbiqlər
İş dünyasında və korporativ tətbiqlərdə süni zəka tətbiqləri sürətlə genişlənir və prompt mühəndisliyi bu tətbiqləri daha məqsədyönlü hala gətirir. Məsələn, müştəri xidmətləri sahəsində AI ilə müştəri suallarını avtomatik olaraq cavablandıran sistemlər mövcuddur. Burada istifadə olunan promptlar AI-nin daha effektiv işləməsini təmin edir. Marketinq və satış sahələrində də prompt mühəndisliyi mühüm rol oynayır. Süni zəka müştərilərin maraqlarını analiz edərək onlara daha uyğun məhsul və xidmətləri təklif edir. Reklam texnologiyaları da AI-nin böyük imkanlar yaratdığı sahələrdəndir. Korporasiyalar AI modellərini istifadə edərək müştərilərin davranışlarını daha dəqiq təhlil edə bilər və onlara daha fərdiləşdirilmiş xidmətlər təqdim edə bilərlər. Bütün bu sahələrdə prompt mühəndisliyi süni zəkanın strateji istifadəsini təmin edir. AI sistemlərinin müasir iş dünyasında tətbiqi şirkətlərə xərclərin azaldılması, məhsuldarlığın artırılması və yenilikçi məhsul inkişafı kimi üstünlüklər verir. Bu səbəbdən prompt mühəndisliyi iş dünyasında daha geniş tətbiq sahələrinə malikdir.

10. İnkişaf potensialı və çətinliklər
Prompt mühəndisliyi sahəsi hələ də inkişaf etməkdə olan bir sahədir və bu inkişafla bağlı müxtəlif çətinliklər və imkanlar mövcuddur. Süni zəka və maşın öyrənməsi sahələrindəki sürətli dəyişikliklər bu sahənin tələblərini də daim yeniləyir. Bu səbəbdən, prompt mühəndisliyi mütəxəssislərinin daim yeni məlumatları öyrənməli və təcrübə qazanmaları vacibdir. AI sistemlərinin inkişafı ilə yanaşı, onların daha mürəkkəb və müxtəlif sahələrə tətbiqi də daha çox dəqiqlik və optimallaşdırma tələb edir. Bu prompt mühəndisliyi sahəsində işləyən mütəxəssislərin qarşısında yeni problemlər və öhdəliklər yaradır. Məsələn, bəzi hallarda, AI-nin təhlil etdiyi məlumatlar qeyri-dəqiq və ya qüsurlu ola bilər, bu da nəticələrin etibarsız olmasına səbəb olur. Prompt mühəndisləri bu çətinliklərlə başa çıxmaq üçün yalnız texniki biliklərə deyil, həm də yaxşı kritik düşünmə və problem həll etmə bacarıqlarına malik olmalıdırlar. Süni zəka sistemlərinin tətbiqi bəzən etik məsələlər və məsuliyyətli istifadə kimi çətinlikləri də gündəmə gətirir. AI etikası sahəsindəki məsələlər, xüsusilə məlumatların toplanması, istifadəçi məxfiliyinin qorunması və süni zəkanın insan hüquqlarına təsiri mövzusunda ciddi müzakirələrə səbəb olur. Bu səbəbdən prompt mühəndisləri AI-nin məsuliyyətli istifadəsini təmin etmək və etik prinsiplərə riayət etmək üçün müxtəlif qaydalara və protokollara uyğun işləməlidirlər. Eyni zamanda, AI sistemlərinin davamlı inkişafı və optimallaşdırılması üçün davamlı təlim və yenilikçi yanaşmalar tələb olunur. Yeni texnologiyalar və metodologiyalar gündəmə gəldikcə prompt mühəndisliyi sahəsi yeni sahələrə doğru inkişaf edəcək. Bu inkişaf potensialı mütəxəssislərə daha geniş karyera imkanları və innovativ həllər təqdim edəcək.

]]> Mehemmed Mon, 13 Apr 2026 10:53:09 +0000 https://manera.az/index.php?newsid=18197 https://manera.az/index.php?newsid=18197 ]]>

Memarlıq bəşəriyyətin mədəni irsinin ən mühüm hissələrindən biridir. İnsanlar əsrlər boyu tikdikləri monumental abidələr vasitəsilə özlərinin tarixi, dini və sosial həyatlarındakı əhəmiyyətli anları qeyd etmişlər. Bu abidələr təkcə dövrün texniki bacarıqlarını deyil, həm də insanlar arasındakı mədəni əlaqələri və ideologiyaları əks etdirir. Dünyada var olan çoxsaylı memarlıq əsərləri arasında bəzi abidələr xüsusi olaraq tarixdə iz buraxmış, geniş mənəvi və mədəni əhəmiyyət kəsb etmişdir. Bu məqalədə dünyanın ən məşhur beş memarlıq abidəsini təqdim edəcəyik.


1. Böyük Sədd (Çin Səddi)
Çin Səddi dünyanın ən uzun və ən möhkəm memarlıq abidələrindən biri olaraq tanınır. Bu monumental qurğu Çinin tarixi və müdafiə strategiyalarının simvoludur. Təxminən 21.000 km uzunluğunda olan Çin Səddi müxtəlif dövrlərdə fərqli qəsdlər və müdafiə məqsədilə inşa edilmişdir. İstər qədim dövrlərdə, istərsə də müasir zamanlarda, Çin Səddi həm dövrünün mühəndislik möcüzələrindən biri, həm də mədəni irs olaraq əhəmiyyətlidir. Səddin inşası, həmçinin çoxsaylı fəhlələrin həyatını itirməsinə səbəb olmuşdur, bu isə onun həm tarixi, həm də humanitar baxımdan çox mürəkkəb olduğunu göstərir. Çin Səddi müxtəlif hissələrinə görə fərqli memarlıq üslublarını əks etdirir və hər biri özündə müxtəlif dövr və mədəniyyətlərin təsirini daşıyır. Müasir dövrdə Sədd turizm üçün vacib bir məkan halına gəlmiş, hər il milyonlarla turistin ziyarət etdiyi bir yerə çevrilmişdir. Bu abidə, həm də UNESCO-nun Dünya İrsi siyahısına daxil edilmişdir.

2. Taj Mahal (Hindistan)
Taj Mahal Hindistanın Agra şəhərində yerləşən və dünyanın ən gözəl memarlıq abidələrindən biri olaraq tanınan bir məqbərədir. XVII əsrdə Hindistanın Şah Cahan adlı hökmdarı, həyat yoldaşı Mumtaz Mahalın xatirəsinə bu abidəni inşa etdirmişdir. Taj Mahal, xüsusilə ağ mərmərdən tikilmiş möhtəşəm strukturu ilə diqqət çəkir və onun tikilməsi üçün çoxsaylı sənətkarlar, mühəndislər və işçilər cəlb edilmişdir. Məbədin inşasında Hind mədəniyyətinin müxtəlif üslubları ilə yanaşı İslam memarlığının təsirləri də özünü göstərir. Taj Mahal yalnız bir məqbərə deyil, həm də bir sevgi simvoludur, çünki onun inşası sevgini, itkini və xatirəni təcəssüm etdirir. Bu abidə yalnız Hindistanın deyil, dünyanın ən tanınmış memarlıq əsərlərindən biridir. UNESCO tərəfindən Dünya İrsi siyahısına daxil edilən Taj Mahal hər il milyonlarla turistin ziyarət etdiyi bir məkan halına gəlmişdir. Onun mükəmməl simmetriyası və zəngin bəzəkləri memarlıq sahəsində əsl bir möcüzə kimi qiymətləndirilir. Taj Mahal, həmçinin Hindistanın mədəniyyətinə və tarixinə dərin bir iz buraxmışdır.

3. Eyfel Qülləsi (Fransa)
Eyfel Qülləsi Fransa'nın paytaxtı Parisin ən tanınmış simvollarından biridir. 1889-cu ildə Paris Dünya Sərgisinin gedişində mühəndis Gustave Eyfel tərəfindən inşa edilən bu struktura əvvəlcə müvəqqəti bir qurğu kimi yanaşılmışdı. Lakin qüllə qısa müddətdə Parisin və Fransa'nın mədəniyyətinin simvoluna çevrildi. Eyfel Qülləsi dövrünün texniki və mühəndislik mükəmməlliyinin təcəssümüdür və o zamandan bəri dünyanın ən məşhur memarlıq abidələrindən biri olmağı bacarmışdır. Qüllə 330 metr hündürlüyü ilə o dövrdə ən hündür bina idi. Eyfel Qülləsinin inşasında istifadə edilən metal strukturlar və innovativ dizaynı, memarlıq sahəsində bir inqilab yaratmışdır. Bu abidə, həm də Parisin panoramik görüntüsünü tamamlamaqla şəhərin qlobal nüfuzuna böyük təsir göstərmişdir. Hər il milyonlarla turist Eyfel Qülləsini ziyarət edir, bu isə onun dünya mədəniyyətinə verdiyi dəyəri göstərir.

4. Piramidalar (Misir)
Misir Piramidaları antik dünyanın ən möhtəşəm memarlıq abidələrindən biri olaraq qalır. Xüsusilə, Qahirə yaxınlığında yerləşən Böyük Piramida Yunan tarixçisi Herodot tərəfindən «Dünyanın yeddi möcüzəsindən biri» olaraq təsvir edilmişdir. Bu piramida IV Misir sülaləsinin fironu Khufu tərəfindən inşa edilmişdir və təxminən 146,6 metr hündürlüyü ilə, 4000 ildən çox müddət ərzində dünyanın ən hündür tikilisi idi. Piramidaların tikilməsi üçün milyonlarla ton daş blokları istifadə edilmiş və bu, o dövrün mühəndislik bacarıqlarını göstərir. Misir piramidaları yalnız memarlıq möcüzəsi deyil, həm də qədim Misirin dini və mədəni həyatını əks etdirən abidələrdir. Bu abidələr Misir fironlarının qəbirüstü mərasimləri ilə bağlı inanclarını və ölümdən sonrakı həyat fəlsəfəsini nümayiş etdirir. Piramidalara daxil olan məzarlarda tapılan zəngin arxeoloji tapıntılar bu abidələrin yalnız memarlıq sahəsində deyil, həm də tarix və mədəniyyət sahəsində necə böyük bir əhəmiyyətə malik olduğunu göstərir.

5. Kolizey (İtaliya)
Kolizey İtaliyanın paytaxtı Romada yerləşən və qədim Roma İmperiyasının ən böyük amfiteatrı olan bir memarlıq abidəsidir. Əsası, M.S. 70-ci illərdə Roma İmperatoru Vespasian tərəfindən qoyulmuşdur və sonralar oğlu Titus tərəfindən tamamlanmışdır. Kolizey dövrünün mühəndislik nailiyyətlərindən biri olaraq 50.000-dən çox insanın bir vaxtda yığılmasını təmin edən genişlikdə inşa edilmişdir. Burada qladiator döyüşləri, heyvan döyüşləri və digər əyləncə tədbirləri keçirilib. Kolizeyin inşasında istifadə edilən beton və daş materialları, Roma mühəndisliyinin nə qədər inkişaf etmiş olduğunu göstərir. Kolizey, həm də Roma mədəniyyətinin və ideologiyasının bir təcəssümü olaraq antik Roma dövrünün məşhur simvollarından biri olub. Bu gün Kolizey dünyanın ən çox ziyarət edilən abidələrindən biridir və Roma şəhərinin ən mühüm turistik məkanlarından birinə çevrilmişdir.

]]> Mehemmed Mon, 13 Apr 2026 10:45:08 +0000 https://manera.az/index.php?newsid=18192 https://manera.az/index.php?newsid=18192 ]]>

Manera.az Xalq rəssamı Toğrul Nərimanbəyovun həyatı, fəaliyyəti haqqında maraqlı faktlar və müəllifi olduğu məşhur "Şuşa" tablosunu təqdim edir.

Toğrul Fərman oğlu Nərimanbəyov 7 avqust 1930-cu ildə Bakı şəhərində doğulub. Onun babası şuşalı hüquqşünas Əmirbəy Nərimanbəyov çar II Nikolay dövründə mühacirətdə olub.

Kiyevdə dərs deyib. Azərbaycan Xalq Cümhuriyyəti qurulandan sonra Azərbaycana qayıdıb və Bakıda qubernator kimi fəaliyyət göstərib. Atası Fərman Nərimanbəyov AXC-nin xaricdə oxumağa göndərdiyi 40 tələbədən biri olub.

Əzablı uşaqlıq illəri və ailə faciələri yaşayıb. Atası Avropada təhsil aldığı üçün repressiyaya məruz qalıb və Sibirə sürgün edilib. Anası – fransız əsilli İrma Lya Rude isə 1941-ci ildə Bakıda həbs olunaraq Səmərqəndə sürgün olunub və 20 il orada yaşayıb.

Toğrul Nərimanbəyov əvvəlcə Əzim Əzimzadə adına Rəssamlıq Məktəbində, daha sonra Litvada Monumental və dəzgah rəssamlığı üzrə təhsil alıb. Eyni zamanda Vilnüs Konservatoriyasında vokal dərsləri alaraq musiqiyə olan marağını da inkişaf etdirib.

Tələbəlik illərində onun etdiyi çoxsaylı müraciətlər nəticəsində anası bəraət alıb və Bakıya qayıda bilib.

30 yaşında Əməkdar, 33 yaşında isə Xalq rəssamı adına layiq görülüb. 1974-cü ildə “Nəsimi dastanı”, 1980-ci ildə isə “Min bir gecə” əsərlərinə verdiyi səhnə tərtibatına görə Dövlət mükafatı alıb.

Rəssamlıqla yanaşı, opera sənətinə də bağlılığı vardı. Onun səsi məxməri bariton idi və klassik vokal təhsili almışdı. İtalyan operalarından ariyaları böyük ustalıqla ifa edirdi.

Rəssamın rəsmlərində Buzovna, İçərişəhər, Abşeron mənzərələri ilə yanaşı, Göyçay narı və digər milli simvollar geniş yer tutur. Bu obrazlar onun əsərləri vasitəsilə Parisdən Nyu-Yorka, Moskvadan İstanbula qədər yayılıb.

Onun əsərləri Fransada "Fransa qalereyası" , Almaniyada "Müasir Sənət Muzeyi" (Köln), "Sənət Muzeyi "(Hagen), Polşada "Müasir Sənət Muzeyi" (Varşava), ABŞ-da "Milli Aironavtika Muzeyi "(Vaşinqton), Macarıstanda "Müasir Milli Sənət Muzeyi" (Budapeşt), Bolqarıstanda "Müasir Milli Sənət Muzeyi" (Sofiya), Rusiyada "Rusiya Milli Muzeyi" (Petersburq), "Tretyakov qalereyası" (Moskva), "Şərq Xalqları Muzeyi" (Moskva), "Bəstəkar Qlinka Muzeyi" (Moskva) kimi müxtəlif ölkələrin muzey və qalereyalarında sərgilənir.

Qürurlu, mərd və vətənpərvər bir şəxsiyyət olan rəssam harada yaşamasından asılı olmayaraq, daim Azərbaycanın adını ucaldıb, Vətənini təmsil edib. Onun sənətində milli kimlik və mədəni irs əsas yer tutur.

Toğrul Nərimanbəyov portret, mənzərə, monumental boyakarlıq, illüstrasiya və teatr rəssamlığı sahələrində çoxsaylı əsərlər yaradıb. Onun fərqli üslubu və estetik zövqü Azərbaycan incəsənətinə yeni nəfəs gətirib.

Fitri istedadı və yenilikçi baxışı ilə Toğrul Nərimanbəyov Azərbaycan rəssamlıq məktəbində öz üslubu ilə yeni bir yol açıb. Rənglərlə danışmağı bacaran sənətkar, əsərlərində ruhunun dərinliklərini ifadə edirdi.

Toğrul Nərimanbəyov "Fransa Müasir İncəsənət Ensiklopediyası"nda haqqında məlumat olan yeganə azərbaycanlı rəssamdır. Bu kitabda onun adı dünya şöhrətli rəssamlarla yanaşı yazılıb.

2000-ci ildə “İstiqlal”, 2010-cu ildə isə “Şərəf” ordenləri ilə təltif edilib.

Yubileyləri dövlət səviyyəsində qeyd olunub. Prezident İlham Əliyevin sərəncamı ilə onun 80 illik yubileyi dövlət səviyyəsində qeyd edilib, tədbirlər həm ölkə daxilində, həm də xaricdə təşkil olunub.

Toğrul Nərimanbəyov 2013-cü ilin 2 iyununda Parisdə vəfat edib və Passi qəbiristanlığında dəfn olunub.
]]> Mehemmed Sun, 12 Apr 2026 15:54:59 +0000 https://manera.az/index.php?newsid=18180 https://manera.az/index.php?newsid=18180 ]]>
"Süni intellekt (AI) sayəsində bəşəriyyət bəzi xəstəlikləri müalicə edə biləcək, lakin pisniyyətli insanların əlində bu texnologiya yeni patogenlərin yaradılması üçün vasitəyə çevrilə bilər".

Manera.az xəbər verir ki, bu barədə ABŞ-nin "OpenAI" şirkətinin rəhbəri Sem Altman "Axios" portalına müsahibəsində danışıb.

Sahibkar bildirib ki, hazırda bioloji tədqiqatlar üçün istifadə edilən qabaqcıl modellər məhdud sayda "kifayət qədər məsuliyyətli" şirkətlərin əlindədir. O ehtimal edib ki, tezliklə bu cür modellər açıq şəkildə əlçatan olacaq.

"Modellər insanlara biologiya ilə çox yüksək səviyyədə məşğul olmağa kömək edə bilər və nəticədə bir sıra xəstəliklər müalicə olunacaq. Lakin bəziləri bu modellərdən pis məqsədlər üçün istifadə etməyə çalışacaqlar. Yaxın gələcəkdə modellərdən yeni patogenlərin yaradılması üçün istifadə edən terrorçu qruplaşmaların meydana çıxması artıq nəzəri xarakter daşımayacaq", - deyə o bildirib.

Onun fikrincə, hadisələrin bu cür inkişafı variantına yalnız konkret şirkətlər deyil, həm də bütövlükdə cəmiyyət hazır olmalıdır. ]]> Mehemmed Tue, 07 Apr 2026 18:35:51 +0000 https://manera.az/index.php?newsid=17826 https://manera.az/index.php?newsid=17826 ]]>
MANERA.AZ dünya uşaq ədəbiyyatının ən məşhur əsərlərini təqdim edir.

Dünya ədəbiyyatı deyəndə əksərən ağlımıza klassiklərin əsərləri, hazırlıqlı mütaliə tələb edən ağır kitablar, sanballı mətnlər gəlir.

Lakin elə yazıçılar var ki, onların uşaqlar üçün yazdığı bəzi kitablar, nağıl və hekayələr, silsilə əsərlər bütün dünyada məşhurdur.

"Balaca və damda yaşayan Karlson"

"Balaca və damda yaşayan Karlson" İsveç uşaq yazıçısı Astrid Lindqrenin "Balaca və Karlson" trilogiyasının birinci kitabıdır.

Hekayədə təsvir olunan hadisə 1950-ci illərdə Stokholmun mərkəzi rayonlarının birində - Vazastanda bir evdə baş verir.

Bu evdə hekayənin qəhrəmanları - Ostermalm küçəsində Svanteson ailəsinin kiçik uşağı yeddi yaşlı Svante, böyük qardaşı, bacısı və ata, anası yaşayır.

Hadisələr damda yaşayan Karlson və uşaq ətrafında cərəyan edir. Karlson çoxmənzilli evin damında yaşayır. Bu rayonda Astrid Lindqrenin özü də yaşamışdı.

"Uzuncorab Peppi"

Astrid Lindqrenin daha bir məşhur əsəri olan "Uzuncorab Peppi"nin baş obrazı nadinc, üzündə çilləri olan doqquzyaşlı bir qızdır.

Onun qırmızı hörükləri hər iki tərəfdən burularaq yuxarıya baxır. Bundan əlavə, bu qızcığaz özündə bütün dəcəl uşaqların xasiyyətini cəmləşdirir.

Onun öz şəxsi atı var. O ən güclü qız olduğundan öz atını istənilən vaxt əl ilə yuxarıya qaldıra bilir. Peppi valideynlərsiz bir villada yaşayır və istədiyi hər şeyi etməyə qadirdir.

"Mio, Mənim Miom"

Astrid Lindqrenin dünya şöhrəti qazanan digər bir əsəri də “Mio, mənim Miom!”dur, o, müdrikcəsinə yazılıb və xeyir qüvvələrin tərənnümünə həsr edilib.

Ögey valideyinləri ilə bomboz Stokholmda yaşayan balaca Bosse bir gün içində Cin olan butulka tapır. Cin onu uzaq Arzular Ölkəsinə aparır. Orada Bosse doğma atası ilə - Kralla tanış olur.

Məlum olur ki, Bossenin əsl adı Miodur, o, sehrli krallığın şahzadəsidir. Məhz Mio əhalini qorxu içində saxlayan, uşaqları oğurlayan, qaniçən, əzazil Kato adlı cəngavərdən qisas almalıdır...

Bu nağılı Lindqren 1954-cü ildə yazıb, tədqiqatçıların fikrincə, cəngavər Kato obrazı Adolf Hitlerin prototipidir.

Yeri gəlmişkən, məşhur “Harri Potter” əsəri bu uşaq hekayəsi əsasında yazılıb. Harri Potter Mionun yenilənmiş versiyasıdır.

"Oliver Tvistin macəraları"

Şübhəsiz ki, uşaqlığımızda ən çox oxuduğumuz əsərlərdən biri, bəlkə də, birincisi "Oliver Tvistin macəraları" olub. Əsər 1839-cu ildə qələmə alınıb.

Doğuş zamanı anasını itirən, yetimçiliklə böyüyən, yeniyetmə ikən kimsəsiz uşaqların quldur dəstəsinə düşən Oliver özü də istəmədən quldurluqla məşğul olur. Zaman keçir və məlum olur ki, o, kimsəsiz və səfil uşaq deyil, böyük bir sərvətin varisidir.

Düzlük və dürüstülk imtahanlarından üzüağ çıxan, əksər halda nümunəvi davranış sərgiləyən Oliveri sonda həyatın təltif etməsi, əlbəttə ki, Xeyirin Şər üzərində qələbəsini ehtiva edir. Əsər uşaqların tərbiyəsində müstəsna rol oynayır.

2005-ci ildə əsər əsasında eyniadlı film də çəkilib.

"Tom Soyyerin macəraları"

Mark Tvenin 1876-cı ildə çıxan romanında Tom Soyyer və ən yaxın dostu Heklberri Finin Missisipidə başlarına gələn bir-birindən maraqlı macəralardan danışılır. Romana aid bir neçə dəfə film və cizgi filmləri çəkilib.

O, Polli xala ilə yaşayır çünki, atası və anası qəzaya düşərək ölüb.

Onların başına gələn əhvalatlar nəinki uşaqlar üçün maraqlıdır, böyüklər üçün də kifayət qədər oxunaqlıdır. Bunun əsas səbəbi də onları öz uşaqlığına qaytarmasıdır.

Tom etdiyi dəcəlliklərdən çox zaman canını qurtara bilsə də, bəzən Polli xalasının kötəyindən qaça bilmir...

"Dəfinələr adası"

Dünya ədəbiyyatının ən çox müzakirə olunan əsərlərindən biri də Robert Lüinin macəra üslubunda qələmə aldığı "Dəfinələr adası" romanıdır. Onun bu əsəri bütün yaş kateqoriyasına daxil olan oxucular - uşaqlar, böyüklər, yaşlılar, bir sözlə, hamı üçün nəzərdə tutulub.

Tropik adalar, məchul işarəli xəzinə xəritələri, bir gözü kor, bir əli xəncərli, çiynindəki tutuquşu ilə yaddaşımızda canlanan dəniz döyüşçüsü anlayışlarının yaranmasında “Dəfinələr adası” romanının böyük təsiri olmuşdur.

Baş qəhrəman Cim Hokins həmişə hərəkətdə olan, narahat düşüncələr və duyğular axarına düşmüş bir gəncdir. O, mənəviyyatı yoxsul, iradəsiz kişilərə nifrət edir.

Əsər illərdir ki, dünyanın əksər dillərinə tərcümə edilir və oxunur.

"Balaca şahzadə"

Antuan de Sent-Ekzüperinin “Balaca şahzadə” təyyarəsi nasazladığına görə səhraya enməyə məcbur olan bir pilotun – elə həyatda da təyyarəçi olan müəllifin fantastik romanıdır. O, təyyarəni düzəldəndə başqa planetdən olan Balaca şahzadə ilə qarşılaşır.

Öz biradamlıq planetini tərk edib səfərə çıxan və altı planetə baş çəkib yeddinciyə – Yerə ayaq basan Balaca şahzadə burada pilotla tanış olur. Pilot təyyarəsini düzəldə-düzəldə Balaca şahzadənin başına gələnləri öyrənir.

Məlum olur ki, təkcə pilot deyil, planeti və orada qoyub gəldiyi gül üçün darıxan Balaca şahzadə də evinə qayıtmaq istəyir.

Əsər dəfələrlə təkrar nəşr edilib, yüz minlərlə nüsxəsi satılıb və müəllifə dünya şöhrəti qazandırıb.

"Haydi"

“Haydi” İsveçrəli yazıçı Johanna Spyri tərəfindən 1880-ci ildə qələmə alınmış və dünya uşaq ədəbiyyatının klassiklərinə daxil olmuş bir romandır.

Əsərdə Alp dağlarında babası ilə birlikdə təbiətin qoynunda xoşbəxt bir həyat sürən kiçik qızın qəfil şəhərə aparılması və bunun doğurduğu uyğunlaşma çətinlikləri təsvir olunur.

Haydinin Alp dağlarına, babasına və azad həyatına duyduğu dərin həsrət, onun saf qəlbi ilə ətrafındakı insanların həyatına işıq salması və həm uşaqlar, həm böyüklər üçün dəyərli mənəvi mesajlar verməsi romanı klassik edən əsas cizgilərdir.

"Vinni-Pux"

İngilis yazıçısı Alan Aleksandr Milnin 1926-cı ildə yazdığı “Vinni-Pux” (1926), “Vinni-Puxun evə qayıtması” (1928) kitabları da uşaqların sevimli əsərlərindəndir.

Əsərin motivləri əsasında ingilis rəssamı Ernest Şepard tərəfindən yaradılmış antropomorf xüsusiyyətlərə malik oyuncaq ayı obrazı Vinni-Pux ilk dəfə 1925-ci ilin milad gecəsində "London Evening News" qəzetinin sifarişi ilə yazılmış uşaq hekayəsində təqdim edilib.

Obrazın yaradılmasında müəllifin oğlu Kristofer Robin üçün "Harrodz" univermağından aldığı oyuncaq ayı və London Heyvanat Bağında birlikdə müşahidə etdikləri ayı əsas rol oynayıb.

1961-ci ildə "The Walt Disney Company" şirkəti A. A. Miln və lisenziya agenti "Stephen Slesinger, Inc." şirkətinin mülkiyyətindən olan müəyyən film və "Vinni-Pux" hekayələrinin digər istifadə hüquqlarını əldə edib.

Şirkət Vinni-Pux adından istifadə edərək bu hekayələri yeni formatda işləmiş və nəticədə əsər şirkətin ən uğurlu franşizalarından birinə çevrilib.

"Harri Potter"

Məşhur ingilis yazıçı Coan Ketlin Rouling tərəfindən qələmə alınmış yeddi fantastik romandan ibarət, dünyanın ən populyar uşaq-yeniyetmə seriyası "Harri Potter"də Hoqvarts Sehrbazlıq və Sehrkarlıq Məktəbində təhsil alan gənc sehrbaz Harri Potter və onun dostları Hermion Qranger ilə Ron Ueslinin macəraları təsvir olunur.

Seriyanın əsas xəttini qaranlıq sehrbaz Lord Voldemortun ölümsüzlüyə nail olmaq, Sehr Nazirliyini ələ keçirmək və həm sehrbazları, həm də sehrli gücə sahib olmayan maqları öz hakimiyyəti altına almaq səyləri təşkil edir.

Harri və dostlarının bu təhlükəyə qarşı göstərdiyi mübarizə isə romanların əsas dramatik və emosional nüvəsini yaradır.

“Qızıl açar, yaxud Buratinonun macəraları”

Aleksey Nikolayeviç Tolstoyun 1936-cı ildə yazdığı “Qızıl açar, yaxud Buratinonun macəraları” adlı sehrli nağıl Karlo Kollodinin 1883-cü ildə yazdığı məşhur “Pinokkionun macəraları” romanı əsasında yaradılıb.

Buratino obrazının kökləri italyan "commedia dell’arte" (improvizasiyaya əsaslanan komik teatr ənənəsi) ənənəsinə gedib çıxır. Onun adı da italyanca "Burattino" sözündən gəlir və “taxta kukla” deməkdir.

Kitab 1936-cı ildə nəşr olunduqdan sonra Buratino Sovet İttifaqında uşaqlar arasında çox sürətlə populyarlıq qazanıb, zamanla rus uşaq ədəbiyyatının ən tanınmış qəhrəmanlarından birinə çevrilib.

Obraz o qədər məşhur olub ki, onun əsasında1959-cu il animasiya filmi və 1975-ci ildə bədii film çəkilib.

"Nağıllar"

Qrimm qardaşları - Yakob və Vilhelm Qrimm ilk dəfə 1812-ci ildə “Uşaq və ev nağılları” adlı toplularını nəşr ediblər və bu kolleksiya sonradan dünya folklorunun ən məşhur mənbələrindən birinə çevrilib.

Onlar nağılları özləri uydurmayıb, Almaniyanın müxtəlif bölgələrindəki xalqdan toplayaraq yazıya alıblar. Qrimmlərin məqsədi həm alman folklorunu qorumaq, həm də xalqın mədəni yaddaşını gələcək nəsillərə ötürmək olub.

İlk nəşrlər olduqca kəskin olub, buna görə də, sonrakı illərdə uşaqlar üçün yumşaldılmış versiyalar hazırlanıb.

“Qırmızı papaq”, “Şahzadə gözəli”, “Sindirella”, “Hansel və Gretel” kimi hekayələr bu topludan bütün dünyaya yayılıb.

"Piter Pen"

İngilis yazıçı Ceyms Barrinin “Piter Pen” romantik nağıl-povestini dünyada əksər uşaqlar da, yaşlı adamlar oxuyub. Müəllif əsəri 1912-ci ildə tamamlayıb.

Əsərdə baş qəhrəman kimi təsvir olunan, heç vaxt böyümək istəməyən Piter Pen adi uşaqlar kimi əylənməyi sevən, olduqca nadinc, həm də böyüklər kimi qürurlu, intiqamçı və döyüşkən, eyni zamanda uçmağı bacaran biridir.

Kimsəsiz uşaqları himayə edir və onları dəniz quldurlarından, əzazil kapitan Qarmaqdan qoruyub azadlığa çıxarır.

Qeyd edək ki, Ceyms Barri Piter Pen obrazını 14 yaşında həyatını itirən qardaşına həsr edib.

"Alisa Möcüzələr diyarında"

İxtisasca riyaziyyatçı olan ingilis yazıçı Lüis Kerroll məşhur "Alisa Möcüzələr diyarında" əsəri ilə bütün dünyada tanınıb. O, 1871-ci ildə əsəri tamamlayıb.

O, bir gün parkda oturarkən 3 balaca qız uşağının oynadığını görüb və onların portretlərini çəkib. Daha sonra uşaqlarla tanış olub və onlardan birinin adı Alisa olub. Müəllif əsəri də həmin balaca qızcığaza həsr edib.

Əsərin əsas süjeti Alisanın gördüyü qəribə yuxular əsasında qurulub..(kulis.az) ]]> Mehemmed Sat, 15 Nov 2025 20:10:31 +0000 https://manera.az/index.php?newsid=17513 https://manera.az/index.php?newsid=17513 ]]>
2013-cü ildə ekranlara çıxan və böyük maraqla qarşılanan “Raanjhanna” (“Dəlicəsinə eşq”) filmi süni intellektin müdaxiləsi ilə yenidən ekranlaşdırılır.
MANERA.AZ xəbər verir ki, bu, dünya kino tarixində bir ilkdir.

12 il əvvəl təqdim olunan film müsəlman qadının faciəvi sevgi hekayəsindən bəhs edir.

Adı dəyişdirilərək “Ambikapatiya” adlandırılan filmin əvvəlki faciəvi sonluğu süni intellekt vasitəsilə xoşbəxt sonluqla əvəz olunub.

Yeni versiyanın premyerası avqustun 1-də baş tutacaq. ]]> Mehemmed Sun, 27 Jul 2025 15:34:05 +0000 https://manera.az/index.php?newsid=17465 https://manera.az/index.php?newsid=17465 ]]>
MANERA.AZ dünyanın 10 böyük və qədim kitabxanası haqqında yazını təqdim edir.

1. İskəndəriyyə kitabxanası antik dövrün ən böyük elm mərkəzlərindən biri olub. Burada minlərlə papirus və heyvan dərisindən hazırlanan material saxlanırdı. Kitabxana yanğın nəticəsində məhv olub.

2. Vatikan kitabxanası Roma Katolik Kilsəsinin zəngin sənəd kolleksiyasına malikdir. Rəsmi olaraq 1475-ci ildə qurulub, XVI əsrdən əvvəl də mövcud olan kolleksiyaların birləşməsi ilə formalaşıb. Burada 1.1 milyondan çox kitab və nadir əl yazması var.

3. Konqres kitabxanası ABŞ-ın Vaşinqton şəhərində yerləşir və dünyanın ən böyük kitabxanası hesab olunur. Burada 170 milyondan çox fərqli resurs saxlanır. Kitabxana elektron arxivləşdirmədə qabaqcıldır.

4. Bodleian kitabxanası Oksford Universitetində yerləşir və 1602-ci ildən fəaliyyət göstərir. Buranın kataloqunda 13 milyondan çox sənəd mövcuddur. Kitabxana nadir əlyazmaları ilə məşhurdur.

5. Tübingen kitabxanası orta əsrlərdən bəri elm və təhsil mərkəzi olmuşdur. Burada 1 milyondan çox kitab və nadir əlyazmalar var. Kitabxana humanitar elmlər üzrə tanınır.

6. Leyden Universitetinin kitabxanası 1575-ci ildə qurulub və Niderlandın ən qədim universitet kitabxanalarından biridir. Burada 5 milyondan çox kitab və nadir əlyazmalar saxlanılır. Kitabxana humanitar elmlər və tarix sahəsində zəngin kolleksiyası ilə elmi tədqiqatçılar üçün önəmlidir.

7. İstanbuldakı Süleymaniyyə kitabxanası Sultan Süleyman tərəfindən XVI əsrdə yaradılıb. Kitabxanada İslam elmləri ilə bağlı çoxlu nadir kitab var. O, Osmanlı mədəniyyətinin qorunmasında əhəmiyyətli rol oynayır.

8. İraq Milli kitabxanası Bağdad şəhərində yerləşir və ərəb dünyasının böyük kitabxanasıdır. Burada milyonlarla sənəd mövcuddur. Münaqişələrdə kolleksiyaların bir qismi zərər görüb.

9. Moskva Dövlət kitabxanası 1862-ci ildən fəaliyyət göstərir və dünyanın ən böyük kitabxanalarındandır. Burada 47 milyondan çox nüsxə var. Kitabxana elmi tədqiqatlar üçün əhəmiyyətlidir.

10. Qahirə kitabxanası Misirin qədim kitabxanalarından biridir. Burada islam elmləri üzrə zəngin kolleksiya var. Kitabxana müsəlman dünyasının mədəni irsini qoruyur.



]]> Mehemmed Sat, 12 Jul 2025 12:33:56 +0000 https://manera.az/index.php?newsid=17197 https://manera.az/index.php?newsid=17197 ]]>
Tarix boyu türk mədəniyyətində təbiətlə harmoniyanı, məhsuldarlığı və yenilənməni simvolizə edən bayramlar qeyd olunub və olunur.

MANERA.AZ türklərin beş yaz bayramının siyahısını təqdim edir.

Novruz bayramı

Baharın gəlişini, təbiətin oyanmasını, yeni ilin başlanğıcı... Xüsusilə, Azərbaycan, Türkiyə, Qazaxıstan, Türkmənistan, Özbəkistan və digər türk xalqları arasında geniş şəkildə qeyd olunur.

Dörd ünsür - su, od, yel və torpaqla bağlı qeyd olunan Su çərşənbəsi, Od çərşənbəsi, Yel çərşənbəsi və Torpaq çərşənbəsi.

Su çərşənbəsinə "Əzəl çərşənbə", "Sular Novruzu" da deyirlər. Su çərşənbəsində su və su mənbələri təzələnir, arxlar qaydaya salınır, su hövzələrində abadlıq işləri görülür, su ilə bağlı müxtəlif şənliklər keçirirlər. Su çərşənbəsi suya tapınma inamı ilə bağlıdır. Hələ gün doğmamışdan hamı su üstünə gedir, əl-üzünü yuyur, bir-birinin üzərinə su çiləyir, su üstündən atlanır, yaralıların yarasına su çiləyirlər. Xalqın inamına görə, Su çərşənbəsi günü "təzə su"dan keçənlər, azarını, bezarını ona verənlər il boyu xəstəlikdən uzaq olarlar. Həmin gün su üstündə müxtəlif mərasimlər keçirilir, qədim türklərdə su tanrıları sayılan Aban və Yadanın şərəfinə nəğmələr oxunur. Su çərşənbəsi ilə əlaqədar çoxlu sayda inanclar, fallar, türkəçarələr, bayatılar, əfsanələr vərəvayətlər var.

Qeyd edilən ikinci çərşənbə - xalq arasında "Üskü çərşənbə", "Addı çərşənbə" kimi tanınan Od çərşənbəsidir. Bu çərşənbə qədim insanların Günəşə, oda olan müqəddəs inamından irəli gəlir. Adət-ənənəyə görə, bu gün tonqal qalayıb, alovun üzərindən tullanmaqla daxildə olan bütün çirkabı və azar-bezarları yandırırlar.

Xalq arasında "Külək oyadan çərşənbə", "Küləkli çərşənbə" kimi tanınan Yel çərşənbəsi ilaxır çərşənbələrin üçüncüsüdür. İnama görə, bu çərşənbədə oyanan yel, külək oyanmış suyu, odu hərəkətə gətirir. Şifahi xalq yaradıcılığında Yelin tanrı olması ilə bağlı müxtəlif nəğmə, əfsanə, rəvayət, mif, inanc, məsəl və s. yaranmışdır. Novruz şənliklərində icra olunan Yel baba mərasimi öz kökü etibarilə qədim əcdadlarımızın Yel tanrısına etiqadı ilə bağlıdır.

Novruz ərəfəsində sonuncu çərşənbə xalq arasında "Yer çərşənbəsi", "İlaxır Çərşənbə" və ya "Torpaq çərşənbəsi" adlanır. İnama görə Torpaq çərşənbəsi yetişəndə torpaq artıq əkinə hazır olur və ona toxum səpmək olar. Əfsanəyə görə, adamların ərzaq qıtlığından əziyyət çəkdikləri bu gündə Su, Od və Yel Torpaq xatunun yeraltı məbədinə qonaq gəlir, burada yatmış Torpağı oyadırlar.

Azərbaycanda Novruz bayramı ayın 21-də qeyd olunur.

Hıdırellez

5-6 may tarixlərində qeyd olunan bu bayram, türk xalqlarının mədəniyyətində yazın və bolluğun rəmzidir. Hızır (Xızır) peyğəmbərlə İlyas peyğəmbərin görüş günü hesab edilir və xüsusilə, Anadolu türkləri arasında məşhurdur.

Sabantuy

Başlıca olaraq tatar və başqırd türkləri tərəfindən qeyd olunan bu bayram əkinçiliklə bağlıdır və məhsul mövsümünün başlanğıcını simvolizə edir. Adətən, yarışmalar, xalq oyunları və şənliklərlə müşayiət olunur.

Tengrçilik və bahar bayramları

Köçəri türk xalqları arasında qədimdən bəri Tanrıçılıq (Tengrçilik) inancına əsaslanan bahar mərasimləri mövcud olub. Bu mərasimlərdə baharın gəlişi qurbanlar, tonqallar və şənliklərlə qeyd edilirdi.

Ergenekon bayramı

Göytürk dastanına əsasən, türklər bir müddət Ergenekon adlı vadidə məskunlaşıb və oradan çıxış yolu taparaq böyük millətə çevriliblər. Bayram zamanı böyük tonqallar qalayaraq odun üzərindən tullanmaq qədim ənənədir. Xüsusilə, Qazaxıstan, Qırğızıstan, Türkmənistan və Türkiyədə millətçi çevrələr tərəfindən qeyd olunur. Türk dövlətləri və icmaları üçün milli dirçəlişin simvolu hesab edilir./kulis.az/ ]]> Mehemmed Thu, 20 Mar 2025 21:25:57 +0000